Сәуір болмай жауын болмас, Жауын болмай тәуір болмас
Жаңбыр туралы халық даналығы
Қазақтың мақал-мәтелдері мен нақыл сөздерінде жаңбыр — тіршіліктің тынысы, жердің нұры, еңбектің берекесі ретінде айрықша бейнеленеді. Төмендегі тұжырымдар табиғаттың мінезін ғана емес, адам болмысы мен қоғамның қағидаларын да қатар өрнектейді.
Мағынасы терең мақалдар
- Күркіреген бұлттың жаңбыры аз.
- Сәуір болмай, жауын болмас; жауын болмай, тәуір болмас.
- Дауылдың алды — жел, жаңбырдың арты — сел.
- Жаңбыр жауса — жерге сый, жігіт туса — елге сый.
- Жақсының сөзі — жырмен тең, жаздағы жаңбыр — нұрмен тең.
- Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр — жерге жауған нұр.
- Жаңбырменен жер көгерер, еңбекпенен ел көгерер.
- Жаңбырдың басы — тамшы, арты — қамшы.
- Іссіз тұрған білім — жаңбырсыз бұлттай.
- Жаңбыр жауса, жарлының жаны жадырайды.
- Жамаулы киім де жаңбырға жарайды.
- Жаңбырдан қашқан бұршаққа кез болар.
- Жаңбыр өзін селге санайды, құдық өзін көлге санайды.
- Жаңбырмен жер көгерер, батамен ел көгерер.
- Жаңбыр бір жауса, терек екі жуады.
Табиғаттың заңы
«Дауылдың алды — жел, жаңбырдың арты — сел» деген ой себеп пен салдардың сабақтастығын еске салады: табиғаттағы әр құбылыстың өз ізі, өз салмағы бар.
Қарапайым белгі: алды — ескерту, арты — нәтиже. Дәл осы қағида адам өміріндегі шешімдерге де қатысты.
Береке мен еңбек
«Жаңбырменен жер көгерер, еңбекпенен ел көгерер» — игілік пен өркендеудің кілті еңбекте екенін айқындайтын тұжырым.
- Жаңбыр
- Жерге нәр беріп, өсімдікті түлетеді.
- Еңбек
- Елге береке әкеліп, қоғамды ілгерілетеді.
Нәзік қамқорлықтың бейнесі
Торғай туралы мақалдар табиғаттың өз ішіндегі мейірімді мінезін көрсетеді:
Торғай жаңбыр жауса — баласын қорғайды;
бұршақ жауса — басын қорғайды.
Мұнда қауіп төнгенде ең әуелі ұрпақты ойлау, ал одан кейін өзін сақтау сияқты адамға да тән қымбат құндылықтар көрініс табады.