Өнерлі бала
Ақтөбе облысы, Темір ауданы, Шығырлы селосы
Ә. Молдағұлова атындағы негізгі мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Жұбанова Амангүл Ермекқызы
Тақырыбы
Тіл жүйріктері
Көрнекілігі
Интербелсенді тақта
Бағалау
Турлар бойынша ұпай жинау арқылы жеңімпаз анықталады.
Мақсаты
- Оқушылардың танымдық көзқарасын, ой-өрісін және дүниетанымын кеңейту.
- Логикалық ойлау мен шапшаң жауап беру дағдысын дамыту.
- Ізденімпаздық, іскерлік қасиеттерін қалыптастыру.
- Өз пікірін дәлелдеп, қорғай білуге үйрету.
Барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Ақыл — тон, аңдағанға тозбайтұғын,
Білім — кен, қанша болса азбайтұғын.
Қатарың оза шауып бара жатса,
Сен де қалмай, өнеріңді көрсет, қосыл.
Қатысушылар
Ойынға қатысушы оқушылар ортаға шақырылып, өздерін таныстырады.
Таныстыру
Ойынның кезеңдері мен ұпай қою тәртібі түсіндіріледі.
Ойын кезеңдері (1-слайд)
- Кім көп біледі
- Сыңарын тап
- Тапқырлық таныту
- Шығармашылық қырлар
- Қолқа салу (өнер көрсету)
I бөлім: «Кім көп біледі?»
Тапсырма: тез әрі нақты жауап беру. 10 ұпай.
-
1) Қазақ тіл білімінің қандай салалары бар?
Фонетика, лексика, морфология, синтаксис.
-
2) Қазақ тілінде неше әріп бар?
42 әріп.
-
3) Әріп деген не?
Дыбыстың таңбасы.
-
4) Қас — дос деген қандай сөздер?
Антонимдер.
-
5) Сөз тұлғасы неден тұрады?
Түбір мен қосымшадан тұрады.
-
6) Қазақ халқы неше жазу үлгісін қолданды?
Араб жазуы, 1929–1940 жж. латын әліпбиі, 1940 жылдан бері кирилл әліпбиі.
-
7) «О-қы-шы» сөзіндегі буын түрі мен санын айт.
3 буын. (Мұғалім буын түрін қосымша талдатады.)
-
8) Дыбысталуы бірдей, бірақ жазылуы мен мағынасы басқа сөздер қалай аталады?
Омонимдер.
-
9) Үннен гөрі салдыр басым болатын дыбыстар қалай аталады?
Қатаң дауыссыз дыбыстар.
-
10) «Ә» дыбысына дыбыстық талдау жаса.
Дауысты дыбыс (жіңішке). (Оқушы толық талдап айтады.)
-
11) Ауыз әдебиетінің түрлерін ата.
Ертегі, аңыз, мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаш, батырлар жыры, айтыс, т.б.
-
12) Лексика нені зерттейді?
Сөз бен оның мағынасын зерттейді.
-
13) «Таудың басы», «адамның басы», «істің басы», «ағаштың басы» — қандай сөз?
Көп мағыналы сөз.
-
14) «Әлін білмеген әлек» — мақал ма, мәтел ме?
Мақал.
-
15) Морфология нені зерттейді?
Сөздің құрылымын, түрленуін және сөз таптарын зерттейді.
-
16) Қазақ тілінде неше сөз табы бар?
9 сөз табы.
-
17) Сын есім деген қандай сөз табы?
Заттың сынын, сапасын, белгісін білдіретін сөз табы.
-
18) «Көкшетау», «алма», «мектеп» сөздері қандай сөз табына жатады?
Зат есім.
-
19) Түбірге жалғанатын бөлшек қалай аталады?
Қосымша.
-
20) Дерексіз зат есім деген не? Мысал келтір.
Көзге көрінбейтін ұғым атауы (мысалы: ақыл, ар, қуаныш, достық).
II бөлім: «Сыңарын тап»
Тапсырма: әр ойыншыға 3 мақал-мәтелдің бастапқы бөлігі беріледі, жалғасын табады. 5 ұпай.
Жалғасын тап
- •Сөз тапқанға — қолқа жоқ.
- •Айдағаным бес ешкі, — ысқырығым жер жарады.
- •Отан — оттан ыстық.
Жалғасын тап
- •Шебердің қолы ортақ, — шешеннің тілі ортақ.
- •Тіл қылыштан — өткір.
- •Еңбек етсең — ерінбей, тояды қарның тіленбей.
Салыстыр
- •Күш — білімде.
- •Әдепті бала — арлы бала,
- •Әдепсіз бала — сорлы бала.
Тұжырым
- •Ақыл — тозбайтын тон.
- •Білім — таусылмайтын кен.
- •Ынтымақ түбі — бірлік.
Нақыл
- •Өнер алды — қызыл тіл.
- •Досы көпті — жау алмайды.
- •Басқа пәле — тілден.
Тәрбие
- •Өнерлі бала — өрге жүзер.
- •Атаңның баласы болма, — адамның баласы бол.
- •Еңбек етсең — емерсің.
Ескерту: кей мақал-мәтел нұсқалары өңірлік қолданысқа қарай өзгеруі мүмкін. Мұғалім қабылдайтын дұрыс нұсқаны алдын ала нақтылап алғаны жөн.
III бөлім: «Тапқырлық таныту»
Тапсырма: берілген үзіндінің қай шығармадан алынғанын айтып, кейіпкерді/бейнені тану. 15 ұпай.
Үзінді 1
Түтікпенен су берген,
Түндікпенен күн берген.
Үш ұшар ең аспанға,
Бір ұшуың кем болды…
Жауап: Тайбурыл.
Үзінді 2
Кеудесі болды кекедей,
Мұрны болды төбедей.
Күрек тісі кетпендей,
Кеңірдегінің тесігі
Жүгімен түйе өткендей…
Жауап: Ұлтан.
Үзінді 3
Тек мұрын, салпы ерін, ұзын тісті,
Қабырғалы, жоталы, болса күшті.
Ойынды-еті бөп-бөлек омыраулы,
Тояттаған бүркіттей салқы төсті…
Дерек: А. Құнанбайұлы, «Аттың сыны».
Үзінді 4
Теңізге пәрменімен құя салып,
Мақтанды мырзасынып, тауға барып.
Тау айтты: «Сен мақтанып келіп тұрсың,
Мен тұрмын бұл ісіңе қайран қалып…»
Дерек: А. Байтұрсынұлы, «Қара бұлт».
Қосымша сұрақтар
- Төрт түлік малдың пірлерін ата.
- Жер астына түсіп, жер асты патшалығына барып, ғажайып жеті досымен кездесетін ертегі кейіпкерін ата.
IV бөлім: «Шығармашылық қырлар»
Тапсырма: төмендегі тақырыптардың бірін таңдап, жатқа әрі мәнерлеп оқу. 10 ұпай.
Тақырыптар
- «Әсемпаз болма әрнеге»
- «Тайбурылдың шабысы»
- «Шығамын тірі болса, адам болып»
- «Мен — қазақ»
- «Адамдық борышың»
- «Жолама қулар маңайға»
V бөлім: «Қолқа салу»
Тапсырма: өнер көрсету (ән айту, күй тарту, көркем оқу, шағын қойылым, т.б.).
Қорытынды
Нәтиже
Сайыс нәтижесі шығарылып, әр кезең бойынша ұпайлар есептеледі.
Жеңімпаз
Ең көп ұпай жинаған оқушы жеңімпаз атанады.
Маңызы
Оқушылардың тілдік білімін бекітіп, сөз мәдениетін және шығармашылық белсенділігін арттырады.