Жанұяңызда кімдер ішімдікке әуес
Өмір, денсаулық және жауапкершілік туралы ой
Адамның өмірі сәулетті көктемдей ғажайып. Әрбір азаматтың қалауынша өмір сүруге құқығы бар. Бірақ сол өмірдің ең мықты тірегі — денсаулық екенін ұмытпауымыз керек. Өмір нәзік: бір сәтте үзіліп кетуі мүмкін. Сол жіпті үзіп жіберетін қауіпті әдеттердің қатарында есірткі, темекі және алкоголь бар. Соның ішінде көпшілік «жеңіл» деп қабылдайтын сыраның зияны ерекше алаңдатады.
Негізгі ой:
Сыра — «әлсіз алкоголь» деген атауға қарамастан, тәуелділікке, ағзаға зақым келтіруге және әлеуметтік қауіпке алып келетін сусын.
Неге сыра мәселесі өзекті?
Соңғы жылдары елімізде сыраға әуес адамдардың саны артты, әсіресе жастар арасында бұл ішімдік кең тарады. Ғалымдар сыраның қаупі туралы үнемі ескертіп келеді. Кей деректерге сүйенсек, балалар, жасөспірімдер және жастар арасында алкогольді тұтыну көрсеткіші алаңдатарлық деңгейге жеткен, ал студенттік ортада сыра кейде «сәнді сусын» ретінде қабылданады.
Тәуекел тобы
Жасөспірімдер мен жастар арасында сыраға тәуелділік қаупі жоғары.
Қате түсінік
«Сыра арақтан жеңіл» деген ой оны қауіпсіз етпейді.
Қоғамдық салдар
Денсаулықпен бірге тәртіп, оқу, еңбек өнімділігі де зардап шегеді.
ДДСҰ ескертуі және статистикаға қатысты ой
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы халықтың жан басына шаққандағы сыра тұтынуы шамадан асса, ұлт денсаулығына ұзақ мерзімді қатер төнетінін ескертеді. Қоғамда сыраны жиі тұтыну қалыпты әдетке айналса, тәуелділік пен созылмалы аурулар өседі.
Маңызды деталь:
Сыраның құрамында этил спирті бар. Кей дереккөздерде көпіршіген кезде алкоголь үлесі жоғарылайтыны айтылады. Қалай болғанда да, сыра — алкоголь өнімі, ал алкогольдің «қауіпсіз мөлшері» туралы түсінік өте даулы.
Сыра деген не? Қысқаша анықтама және шығу тарихы
Сыра — арпа, су және құлмақ (хмель) сияқты құрамдастарды ашыту арқылы дайындалатын алкогольді сусын. Оның шығу тарихы өте көне: Ежелгі Мысырда, Вавилонда, Грекияда сыра қайнатылғаны туралы деректер кездеседі. Уақыт өте келе сыра өндірісі технологиялық және мәдени тұрғыдан дамып, көптеген елдерде тұрмыстық әрі ұлттық сусын деңгейіне көтерілді.
Тарихтан түйін:
Сыраның көне дәстүрі оның зиянын жоққа шығармайды. Кез келген дәстүр денсаулыққа қауіп төндірсе, оны қайта қарау қажет.
Ғалымдар не дейді? Сыраның ағзаға ықпалы
Құлмақ және гормоналдық әсер
Сыра құрамында құлмақ болады. Кей пікірлерде құлмақта фитоэстрогендер кездесетіні, ал олар гормоналдық тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін екені айтылады. Мөлшерден тыс тұтыну ер адамдарда дене бітімінің өзгеруі, әлсіздік, жүрек-қантамыр жүйесіне салмақ түсуі сияқты қауіптермен байланыстырылып жатады.
Жүрек, бүйрек және минералдар теңгерімі
Сыраны көп ішу зәр айдау жүйесін шамадан тыс белсенді етіп, ағзадағы қажетті минералдардың (әсіресе калий мен магний) азаюына ықпал етуі мүмкін. Бұл жүрек ырғағының бұзылуына, тез шаршауға және жалпы әлсіреуге алып келеді.
Бауыр, асқазан және тәуелділік қаупі
Үздіксіз алкоголь тұтыну бауырға ауыр салмақ түсіреді: бауыр — ағзаны уыттардан тазартатын ең сезімтал мүшелердің бірі. Сонымен қатар салқын сыра асқазан-ішек жолдарын тітіркендіріп, гастрит сияқты сырқаттардың асқынуына себеп болуы мүмкін. Ең қауіптісі — үйреншікті әдеттің тәуелділікке айналуы.
«Обалың кімге?» — ағза мүшелеріне түсетін салмақ
Сыраны жиі әрі көп ішу асқазанға, бауырға, бүйрекке, жүрекке салмақ түсіреді. Асқазанның шырышты қабаты зақымданып, ас қорыту қиындайды. Бауырдың уыттарға қарсы тұру қабілеті әлсірейді. Бүйрек қажетті минералдарды ұстап тұра алмай қалады. Ал жүрек бұзылған жүйелердің орнын толтыру үшін артық жұмыс істеп, инфаркт қаупін арттыруы мүмкін.
- Асқазан: шырышты қабат тітіркеніп, ас қорыту бұзылады.
- Бауыр: уыттарға қарсы қорғаныс әлсіреп, цирроз қаупі ұлғаяды.
- Бүйрек: минералдар теңгерімі бұзылып, әлсіздік пен жүрек ырғағының өзгеруі байқалады.
- Жүрек және тамыр: қан тамырлары мен жүрекке артық салмақ түседі.
Қоғамдық кеңістік және заңнамалық шектеулер
Сыраның зиянына көз жеткізген көптеген елдер қоғамдық орындарда ішімдік тұтынуды шектеу, сату уақытын реттеу сияқты заңнамалық шараларды күшейтті. Мұндағы мақсат — біреуді жазалау емес, ең алдымен қоғамдық қауіпсіздік пен жастардың денсаулығын қорғау.
Ұстаным:
Денсаулыққа зиян әкелетін әдетке «еркіндік» деп қарау оңай. Бірақ оның салдарын отбасы да, қоғам да бірге көтереді.
Ойлануға арналған сауалнама (оқушыларға)
Төмендегі сұрақтар — өз ұстанымыңызды анықтауға және себеп-салдарды ой елегінен өткізуге көмектесетін қарапайым құрал.
Қорытынды: бірінші байлық — денсаулық
Қазақ «Бірінші байлық — денсаулық» дейді. Кездескен екі адам алдымен амандық-саулық сұрайды. Демек, ең басты құндылық — өзіңді сақтау. Сондықтан арақ, сыра, темекі және есірткі сияқты зиянды әдеттерден аулақ болу — болашаққа жасалған ең дұрыс инвестиция.
Үндеу:
Салауатты өмір салтын таңдаңыз. Жаман әдеттен әрқашан аулақ болыңыз. Денсаулықты қорғау — өзіңізге, отбасыңызға және қоғамға деген жауапкершілік.