Қазақша рефераттар

Оқушыларды шыдамдылыққа, адамды сүюге тәрбиелеу

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пән

Кескіндеме

Тақырып

Тақырыптық портрет (15 сағат)

Нәтиже

Оқушы портретте ұқсастық, мінез және көлемді жеткізе алады.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Портрет кескіндемесінде натураның жеке даралығын, бет-әлпет ерекшеліктерін көрсетуге үйрету.

Дамытушылық

Бояумен портрет салу дағдысын дамыту; адамның мінез-құлқын, көңіл күйін және ұқсастығын бере білуге жаттықтыру.

Тәрбиелік

Шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және адамға құрметпен қарауға тәрбиелеу.

Қажетті құрал-жабдықтар

  • A3 форматтағы қағаз
  • Қарындаш, өшіргіш
  • Акварель (субояу), гуашь
  • Палитра
  • Бор, тақта
  • Портрет кезеңдері көрсетілген таблицалар

Сабақтың жоспары

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2 Өткен сабақты қайталау
  3. 3 Ойын жаттығулары, сергіту сәттері
  4. 4 Жаңа сабақты түсіндіру
  5. 5 Сарамандық жұмыс
  6. 6 Сабақты қорытындылау
  7. 7 Үй тапсырмасы

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру және өткенді қайталау

Оқушыларды түгендеп, сабаққа дайындығын тексеремін.

Өткен сабаққа шолу

Алдыңғы сабақта интерьер кескіндемесін орындадық. Еске түсіру үшін сұрақтар:

  • «Интерьер» сөзі қай тілден енген?
  • Перспективаның қандай түрлерін білесіңдер?

2) Сергіту және ойын жаттығулары

Жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын қысқа сергіту сәтін ұйымдастырамын: оқушылар кезекпен шығып, сөзжұмбақ шешеді.

3) Түстану: негізгі ұғымдар

Түсті және түссіз бояулар

Бояу түстерін шартты түрде екі топқа бөлеміз: түсті және түссіз бояулар.

Түсті бояулар

Қызыл, қызғылт сары, сары және т.б.

Түссіз бояулар

Қара, сұр, ақ

Мысалдар

  • Қызыл алма
  • Қызғылт сары алмұрт
  • Сары жапырақ
  • Қара сиыр
  • Сұр қоян
  • Ақ мата

Жылы және суық түстердің үйлесімі

Жылы және суық түстердің үйлесімі заттың өңін, пішінін, көлемін кеңістікте көрсетуді күшейтеді. Түстердің жарасымы — живописьтің негізгі құралдарының бірі.

Тәжірибе: кемпірқосақтың суретін салып, жеті спектрлік түсті ретімен бояп көріңдер.

4) Түс мәдениеті: халықтық таным

Қазақ халқы түстерді тануда өзіндік мағыналық жүйе қалыптастырған:

Ақ

адалдық, ақ ниет

Қызыл

от пен күннің нышаны

Жасыл

көктем, жастық

Сары

парасат, байлық

Қара

жер, береке

Көк

аспанның белгісі

5) Қосымша түстерді шығару жаттығуы

Негізгі түстерді араластыру арқылы қосымша түстер алуға болады:

Қызыл + сары

= қызғылт сары

Қызыл + көк

= сия көк

Сары + көк

= жасыл

Нақты ескерту

Бояуларды араластырғанда екі-үш түстен артық қоспау керек: тым күрделі қоспа түсін қарайтып, қабатын «өлтіріп» жібереді.

6) «Түс — кескіндеменің жаны»

Портрет салу үшін түсті көре білу маңызды. Біз қиярдың жасыл, қызанақтың қызыл, ал қардың ақ екенін білеміз. Бірақ кескіндемеде түс әрқашан күрделірек: ақ қардың өзінде қызғылт, алтын түстес, көгілдір, күлгін реңктер болады.

Неге қарды тек ақ бояумен бояуға болмайды?

Егер қарды тек ақ бояумен боясақ, ол «қар» әсерін бермей, жай ғана ақ дақ болып көрінеді. Себебі табиғаттағы ақ түс жарыққа, көлеңкеге және қоршаған ортаға байланысты үнемі құбылып тұрады.

7) Портрет: адам бейнесін зерттеу

Адам — суретшінің назарындағы басты объект. Тұрмыстық, тарихи, батальдық жанрларда да адам бейнесі әрдайым маңызды орын алады. Ең әсерлі тұс — сырт келбет, әсіресе бет-әлпет. Сондықтан адамды зерттеу дәстүрлі түрде бастың суретін салудан басталады.

Жиі қателік

Дайындықсыз салынған портрет кейде ұқсас көрінгенімен, көбіне жазық және «жансыз» болып қалады. Басты шынайы әрі көлемді беру үшін суретші анатомияны түсініп, көлемдік-кеңістіктік көру қабілетін дамытуы қажет.

8) Басты салудың негізгі қағидалары

Көру қашықтығы және ракурс

Басты салғанда модельден шамамен екі метр қашықтықта отырған дұрыс: бұл жалпы форманы бір көзқараспен қамтуға көмектеседі және ұсақ детальдардың әсерін жұмсартады. Сондай-ақ пластикалық тұрғыда әсерлі көрінетін көру нүктесін таңдаған маңызды.

Парақтағы «кеңістік» сезімі

Жұмысқа кіріскенде қағазды жай жазық бет ретінде емес, терезе ретінде елестетіңдер: терезенің ар жағында бас көлемі және ол орналасқан кеңістік бар сияқты. Сол кеңістікті қағаз бетінде құра білу керек.

Басты осьтер: бағдар беретін жүйе

Беттің құрылымында екі негізгі ось маңызды: вертикаль ось (профильдік сызық) және горизонталь ось (көздер сызығы).

Бет тура қарағанда ғана бұл сызықтар түзу болып көрінеді. Бас сәл бұрылғанда немесе еңкейгенде осьтер доғаға айналады. Сондықтан кез келген бұрылыс кезінде ең алдымен осьтердің орналасуын дәл белгілеу керек — бұл бөліктердің өзара қатынасын дұрыс құруға көмектеседі.

Композициялық кеңес

Парақтың енін шамамен 4/5 бөлігіндей етіп композиция құрып, модельдің көзі бағытталған жақта көбірек «ашық кеңістік» қалдырған дұрыс.

Жұмыстың бірізділігі

  1. 1 Модельді жан-жақты, мұқият бақылап, бас пішінінің ерекшелігін анықтау.
  2. 2 Қарындашты (немесе көмірді) жеңіл тигізіп, жалпы форма, бұрылыс және осьтерді белгілеу.
  3. 3 Үлкен қатынастарды нақтылап, бөліктерді өзара дұрыс байланыстыру.
  4. 4 Жарық-көлеңке арқылы көлемді күшейту, соңында жинақтап аяқтау.

9) Жарық-көлеңке және тональдық қатынас

Ақ-қара графикада да мақсат тек форманы белгілеу емес: заттың фактурасын, материалын және тональдық қатынастарын көрсетуге ұмтылу керек. Әрине, қағаздағы тон табиғаттағыдай бай болмайды, бірақ негізгі қатынасты дұрыс беру өте маңызды.

Портретте нені қадағалаймыз?

  • Жарық пен көлеңке
  • Жылт (блик) пен шағылысу (рефлекс)
  • Жылы және суық реңктердің үйлесімі

10) Гуашь және акварель: айырмашылықты түсіну

Гуашьпен жұмыс істегенде түсті көбіне ақ түсті қосу арқылы табады — бұл гуашьқа тән ерекшелік. Гуашьты акварель сияқты тым сұйық етпей, қалың жағуға болады. Осы себепті түстік шешімді табу барысында қиындық тууы мүмкін, өйткені акварель мен гуашьтың табиғаты әртүрлі.

Практикалық кеңес

Түс таңдағанда көрші тұрған түстерді салыстырыңдар: бір заттың өңін жанындағы затқа қатыстыра отырып табу нәтижені дәл етеді. Палитрада бояуларды жүйелі орналастыру жұмыстың сапасына тікелей әсер етеді.

11) Сарамандық жұмыс

Сарамандық бөлімде оқушылар портрет салудың қыр-сырын тәжірибе арқылы меңгереді: композиция, осьтерді белгілеу, ұқсастықты табу, жарық-көлеңке және түстік қатынастарды орындау.

12) Қорытынды

Адам бейнесін салу — қиын әрі қызықты жұмыс. Бүгінгі сабақта адамның қырынан көрінісін бейнелеуді үйрендік. Бұл — портретке қадам басудағы маңызды жетістік.

Алған білім мен дағдыларды келесі жұмыстарда қолданамыз.

13) Үй тапсырмасы

Үйге тапсырма: отбасыңнан бір адамның портретін салып келу.