ЕңістеОн шақты күннен бері Абай Семейде Каталашкада (түрмеге дейінгі жазалау орны) отыр
Каталашкадағы күндер
Он шақты күннен бері Абай Семейде Каталашкада (түрмеге дейінгі жазалау орны) отыр. Кошкин Абайдың үстінен «үлкен акт» жазып берген. Семейдегі досы Андреев күн ара келіп, түрлі кітаптар тастап кетеді. Кітап оқумен Абайдың талай күні зымырап өте береді. Ербол ауылдан қымыз, ет секілді ас-ауқат әкеліп, хабарын біліп тұрады.
Іс барысы және күтпеген шешім
Көп ұзамай Абайдың ісін сот емес, әмір қарастыратын болып шешіледі. Іс қаралған сәтте ояз Кошкиннің өтірігі әшкереленіп, өзі ұятқа қалады. Соған қарамастан, Абайға алты ай жаза кесіледі.
Залог арқылы бостандық
Абайдың қайын атасы Тінібектің досы Әлдекеновтың қызы Салтанат алты айға мың сом залог төлеп, Абайды шығарып алады. Ол кезде Абай Салтанатты әлі танымайтын. Кейін танысқан соң, бұл жайлы естіген сайын ұялып, қызарып жүретін.
Кітап, достық және кеңейген көкжиек
Михаиловпен жақындасу
Абайдың ісі қозғалғанда адвокат ретінде қатысқан Андреевтің жақын досы Михаилов (Евгений Петрович) болатын. Абай бұл кісімен бұрын Гоголь кітапханасында танысқан еді. Екеуін де кітапқа деген құмарлық жақындастырды.
Михаилов Абайға әлі ашылмаған ғылымдар, әлемнің талай қызығы туралы айтудан жалықпайды. Содан кейін олар жиі кездесіп, ұзақ әңгімелесетін болды.
Лосовскийдің куәлігі
Абайдың Лосовский деген танысы да бар еді. Ол Ералыда ояз Кошкинмен болған тартыстың куәгері болған. Кейін Абайдың ісінде шындықты айтып, оның пайдасына куәлік берген де осы Лосовский.
Билік ауысуы және ел аралау
Кошкин Семейден Өскемен уезіне ояз болып ауысады. Ал Семейге Лосовский тағайындалады. Ол бітпей қалған сайлауды аяқтауға кіріседі. Андреев пен Михаиловтың кеңесімен Лосовский Абайды қасына қосып алады.
Сайлаулардағы шешімдер
- Шыңғыста Тоғжанның ағасы Асылбек Абайдың кеңесімен болыстыққа сайланды.
- Қоңыркөкшеге Шымырбай тағайындалды.
- Қызылмолаға болыстыққа Ысқақ қойылды.
Осылайша олар бір ай шамасы ел аралап, істі жүйеге келтіреді. Бұл кезде күздің лебі сезіліп, ел күзекке — Орқұдыққа көшкен еді.
Ауылдағы сөз және ішкі қыспақ
Абай ұзақ келмеген соң, Ұлжан хабар білуге Манасты оның соңынан жібереді. Манас барған жерінде Абайды Салтанатпен бірге көреді. Бұл хабар жұртқа тез тарап, Ділдә мен Әйгерім де естиді.
Жалғыздыққа тірелген күндер
Абай ауылға қайтқанда, Әйгерімнің қатты ренжігенін көріп қысылады. Өз үйінде жалғызсырап, тек кітаппен ғана сырласатын күндері көбейеді. Осындай сәттерде үйге Ербол келіп, ел ішінің жаңалығын жеткізіп тұрады.
Той үстіндегі сал-сері серуені
Ерболдың әкелген басты хабары — той. Есқожа ауылындағы Үмітей сұлу ұзатылмақ. Күйеуі Көкше Қаратайдың туысы, Алатайдың баласы Дүтбай болады. Тойдың бір ерекшелігі — Құнанбайдың баласы Әмір бастаған сал-ақындардың серуені еді.
Алайда бұл серуен ел ағаларына ұнамайды. Осы жайлы Құнанбайға Айғыз бен Қаратай шағым түсіреді. Құнанбай қысқа ғана: «Ертең Ызғұтты мен Әмір таң атпай маған келсін», — деп бұйырады.
Құнанбайдың қаһары
Айтқанындай, ертеңіне олар келеді. Әмір әкесінің қасына отыра бергенде, Құнанбай қолымен баласын бұғады. Ызғұтты араша түссе, оны жекіп тастайды. Нұрғаным ажыратпақ болғанда, Құнанбай оны кеудесінен бір теуіп жібереді.
Әмірдің демі тарылып бара жатқанда, Абай келіп қалады. Әкесіне қатты зекіп, Әмірді босатып алады. Құнанбай балаларына налыған күйі теріс бата беріп жібереді.