Ауа қасиеттері
Сабақтың тақырыбы және мақсаттары
Тақырыбы
Ауа. Ауаның құрамы мен қасиеттері.
Мақсаты
- Оқушыларға ауаның құрамы және қасиеттері туралы білім қалыптастыру.
- Ойлау дағдысын дамыту, жүйелі сөйлеуге үйрету, пәнге қызығушылығын арттыру.
- Байқампаздыққа баулу, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Түрі, әдістері, көрнекілігі
- Түрі:
- Жаңа сабақты меңгеру.
- Әдісі:
- Түсіндіру, топтастыру, сұрақ-жауап.
- Көрнекілігі:
- Слайдтар, сызбалар, дидактикалық материалдар.
Үй тапсырмасын тексеру
- 1 Табиғаттағы судың ластануы туралы әңгімелеу.
- 2 Суға қандай зиянды қалдықтар түседі және олар ағзаларға қалай әсер етеді?
- 3 «Арал қасіреті» дегенді қалай түсінесің?
Жаңа сабақ: қызығушылықты ояту
«Көрінбейтін сиқыршы»
Жер бетінде көзге көрінбейтін бір «сиқыршы» бар. Онымен әркім күн сайын кездеседі. Сен оны көрмейсің, бірақ жанында екенін сезесің. Кейде ол есікті тарс жапқандай болады, ал көшеде келе жатқанда топырақтың ұйытқып, жер бауырлай қозғалғанын байқайсың. Шөптің басын шұлғып, толқып тұрғанын көресің. Ол сені үнемі қоршап тұрады, сенімен бірге «жүреді». Бар ма, жоқ па — бірден аңғара алмайсың. Бірақ ол жоқ жерде өмір де болмайды.
Бұл «көрінбейтін сиқыршы» — ауа.
Сұрақ
Ауа туралы не білесіңдер?
Тағы бір сұрақ
Ауа туралы тағы нені білгілерің келеді?
Ауа туралы негізгі түсініктер
Ауа көрінбейді, бірақ бар
Ауа көзге көрінбейді, сондықтан біз оны тікелей көрмейміз. Бірақ оның айналамызда екенін білеміз.
Мысалы, сабын көпіршіктерін ұшырғанда немесе желпуішпен желпігенде ауаның қозғалысын байқауға болады.
Ауа — газдардың қоспасы
Ауа — физикалық дене, ал физикалық дене заттардан тұрады.
Ауа — әртүрлі газдардың қоспасы. Таза ауаның түсі де, иісі де жоқ.
Газдардың ішінде ең таныстары — оттегі мен көмірқышқыл газы. Тірі ағзалар тыныс алғанда оттегін сіңіріп, көмірқышқыл газын бөледі.
Ауаның құрамы (шамамен)
Азот
78%
Оттегі
21%
Басқа газдар (соның ішінде CO₂)
~1%
Ескерту: Бұл — мектеп деңгейіндегі жуық мәндер. Ауа құрамына аз мөлшерде басқа газдар да кіреді.
Тәжірибе арқылы дәлелдеу
1) Ауа сығылады
Сытырлақ дорбаны үрлеп, ауамен толтырамыз да, аузын қолмен бекітеміз.
- Дорба тез қысыла ма?
- Қысылса — ішіндегі ауа сығылып жатыр деген сөз.
Қорытынды: ауа — газ, нақтырақ айтқанда, газдардың қоспасы, сондықтан ол сығылады.
2) Ауа мөлдір
Дәптерді көтеріп, оның ар жағындағыны көре аласыңдар ма?
Жалпы, сыныптағы заттарды көре аламыз ба?
Қорытынды: біз айналамыздағы заттарды көре алатындықтан, ауа мөлдір.
3) Ауа иіссіз
Таза ауаның иісі жоқ, демек ауа иіссіз.
4) Ауа серпімді
Допты қолмен қыссақ, бүйірі қабысады — ішіндегі ауа сығылады.
Қолды жібергенде доп қайта қалпына келеді. Серпіп тұрған — ішіндегі ауа.
Қорытынды: ауа серпімді, сондықтан ол сығылғаннан кейін қайта кеңейе алады.
Ой-толғаныс сұрақтары
- 1 Неліктен қыста терезеге екі қабат әйнек салынады?
- 2 «Ауа таза болсын» дегенді қалай түсінесің?
- 3 Ауа құрамына қандай газдар кіреді?
Сергіту сәті
Жаттығу
Саусақпен мұрынды қысып көрейік.
Әншіге біраз ұқсап, әрбір сөздің дыбысы қандай болатынын байқап көрейік.
Түсіндіру
Дыбыс неге дұрыс шықпады? Себебі ауа мұрын жолымен емес, көбіне ауыз арқылы ғана шыққанда, дыбыстың қалыптасуы өзгеріп, дауыс басқаша естіледі.
Сабақты бекіту: қысқа тест
1) Дем алу үшін ауадағы қандай газ қажет?
- а) азот
- ә) оттегі
- б) көмірқышқыл газы
2) Ауаның қасиеттері қандай?
Дұрыс жауап:
мөлдір, түссіз, иіссіз; сығылады және серпімді; қыздырғанда ұлғаяды, салқындатқанда сығылады; жылуды нашар өткізеді.
Талдауға:
«Аспан тәрізді көгілдір» деген сипат ауаға емес, көбіне аспанның көрінісіне қатысты. Дыбысты өткізу — ауаның қасиеті, бірақ негізгі белгілердің толық тізімі емес.
3) Ауаның құрамына қандай заттар кіреді?
- а) сутек, мыс, мырыш
- ә) оттегі, азот, көмірқышқыл газы
- б) хлор, фтор, йод
4) Терезеге жылу сақтау үшін екі қабат әйнек орнатады. Қай қасиет пайдаланылады?
- а) қыздырғанда ауа ұлғаяды
- ә) салқындатқанда ауа сығылады
- б) ауа жылуды нашар өткізеді
Үйге тапсырма және қорытынды
Үй тапсырмасы
«Ауа. Ауа қасиеттері» тақырыбын оқу, негізгі ұғымдарды қайталау.
Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында оқушылардың жауаптары тыңдалып, тәжірибе қорытындылары талданады. Белсенділік пен түсіну деңгейіне қарай бағаланады.