Қазақша рефераттар

Кісі қатесіз болмас, Көл бақасыз болмас

Қазақ мақал-мәтелдеріндегі адам мінезі, сөз құдіреті және қоғам өрнегі

Төмендегі мақал-мәтелдер адам болмысының сан қырын ашады: сөздің салмағы, ұят пен ниет, сыртқы көрініс пен ішкі әлем, көптің ықпалы мен үміттің қуаты. Ойы қысқа, мәні терең осы тұжырымдар бүгін де өзектілігін жоғалтпайды.

Негізгі ойлар

  • Сөз бен құлақ: адамды өсіретін де, аздыратын да — естігені мен айтқаны.
  • Ішкі-сыртқы өлшем: сыртқы көрік алдамшы, ал адамгершілік ниеттен танылады.
  • Қоғам мен көптің ізі: адам көбейген сайын әсер де күшейеді — із, соқпақ, жол қалады.
  • Үміт пен тәрбие: мінез түзелмей, өмір де түзелмейді; үміт адамды құлатпайды.

Сөз, құлақ және адамға әсер

«Ат аяғынан семіреді, адам құлағынан семіреді.»
Адамның танымы естігенімен, алған тәрбиесімен толығады.
«Адам құлақтан азады, қаңқудан тозады.»
Дұрыс сөз де, теріс өсек те мінезге ықпал етеді.
«Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше.»
Түсінісу — адамға тән, сөйлесу арқылы ортақтық табылар.
«Желауыз адамға сыр айтпа, жебір ауыз адамға мұң шақпа.»
Әңгіме сеніммен айтылсын: әр құлақ — бірдей құт емес.

Ұят, ниет және адамгершілік

«Адамның ұяты бетінде, адамгершілігі ниетінде.»
Істің түбі — ниетте; адамды адам ететін — ішкі өлшем.
«Адамның сырты — алдамшы.»
Көрініске ғана сүйенбеу — даналықтың белгісі.
«Кісі қатесіз болмас, көл бақасыз болмас.»
Мінсіздік емес, түзелу мен кешірім — өмір заңы.
«Адам аласы ішінде, мал аласы сыртында.»
Адамның жақсы-жаманы көбіне ішкі болмысынан білінеді.

Қоғам, көптің ықпалы және із

«Екі кісі ығысса, бір кісілік орын бар.»
Ықылас пен ымыра бар жерде орын табылады.
«Он адам жүрген жерде із қалады, жүз адам жүрген жерде — соқпақ, мың адам жүрген жерде — жол қалады.»
Көптің қадамы орта қалыптастырады: дағды да, дәстүр де осылай орнығады.
«Бір адам — самал, екі адам — амал, үш адам — жамал, төрт адам — қамал.»
Бірлік артқан сайын күш те, мүмкіндік те молаяды.
«Адамға адам жат емес. Адам бір-біріне қонақ.»
Адамның адамға жауапкершілігі — қонақжайлық пен ізеттің өзегі.

Мінез, еңбек және үміт

«Әлсіз адам — сүріншек, ақылсыз адам — еріншек.»
Қайрат пен ақыл қатар жүрмесе, іс те өнбейді.
«Адамның құлқы түзелмей, өмірдің құлпы түзелмейді.»
Өзгеріс сырттан емес, әуелі іштен басталады.
«Асауды бас білдіретін жігіт бар. Адамды аздырмайтын үміт бар.»
Тәжірибе де, сенім де — адамды жолға түсіретін күш.
«Адам ойға тоймас, бөрі қойға тоймас.»
Құмарлықтың да, талаптың да шегі болмайды — оны басқару маңызды.

Қорытынды ой

Бұл мақал-мәтелдер адамның қадірін сыртқы көрініспен емес, мінезімен, ниетімен, сөзімен өлшеуге шақырады. Көппен бірге жүріп із қалдыру да, үмітті серік ету де — адамның өз таңдауы.