Тұлпар барда қанатты, Шайқалмайды шаңырақ
Мемлекеттік рәміздер – тәуелсіздіктің кепілі
Мемлекеттік рәміздер — елдің егемендігі мен бірегейлігін айқындайтын қасиетті құндылықтар. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері Ту, Елтаңба және Әнұран. Олар ел тарихын, бүгінгі өмірін және болашаққа деген сенімін бір арнаға тоғыстырады.
Қабылданған күні
1992 жылғы 4 маусым
Негізгі мәні
Егемендік, бірлік, ар-намыс
Азаматтық міндет
Қастерлеу және құрметтеу
Елтаңба: шаңырақтан басталған бірлік
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасының авторлары — Жандарбек Мәлібеков пен Шота Уәлиханов. Елтаңбаның жүрегі — шаңырақ. Ол отбасы бірлігі мен татулықтың, тыныштық пен берекенің нышаны. Қазақтың «Шаңырағың биік, керегең кең, босағаң берік болсын» деген ақ тілегі осы мағынаны тереңдете түседі.
Негізгі белгілердің мағынасы
- Шаңырақ — ортақ үй, бірлік пен ынтымақтың белгісі.
- Уықтар — күн сәулесін еске салатын жылу мен тіршіліктің нышаны; ел ішіндегі сан түрлі ұлт пен ұлыстың жарасымын білдіреді.
- Қанатты тұлпар (пырақ) — биік арман, еркіндік пен болашаққа ұмтылыс; қанаттары шаңырақтай ортақ құндылықтарды қорғауды меңзейді.
- Алтын жұлдыз — биік мақсат пен жарқын бағдар, бақ-берекеге бастар жолдың белгісі.
- «Қазақстан» жазуы — мемлекеттің атауын айқындайды.
- Масақ — елдің ырысы мен берекесін, байлығын танытады.
Алтын қанат көмкерген,
Шаңырақ бар, уық бар.
Әсем бейне сен көрген,
Жай бейне емес — ұғып ал!
Аңызда ұшқыр, төзімді
Пырақ — халық арманы.
Көгілдір түс аясы —
Бейбіт дала елесі.
Шаңырақ — жұрт панасы,
Уықтар — күн сәулесі.
Бес тармақты жұлдызға
Жоғарыда түсер көз.
Ал «Қазақстан» деген сөз
Таныс барлық ұл-қызға.
Мағыналы, сымбатты
Бар осындай белгіңіз.
Маған, саған қымбатты —
Елтаңбасы ол елімнің!
Ту: көк аспан, алтын күн, қыран
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туына назар салсаңыз, оның мазмұны терең оймен өрілгенін аңғарасыз. Тудың авторы — белгілі монументші-суретші Шәкен Оңдасынұлы Ниязбеков. Ту — көгілдір түсті тік төртбұрышты мата: ол бірлік пен амандықты білдіреді.
Алтын күн
Сәулесін шашқан күн — тыныштық пен молшылықтың, өмірдің жылуы мен берекесінің белгісі.
Қыран
Қыран — еркіндікке құштар рухтың нышаны. Ол тәуелсіз елдің биік мұраты мен кең тынысын бейнелейді.
Ұлттық өрнек
Сабын бойлай орналасқан өрнек — халықтың айрықша болмысы мен мәдени коды, дәстүр сабақтастығы.
Аспан түстес көгілдір,
Тік бұрышты матаның,
Ортасында төгіп нұр,
Күн жаяды шапағын.
Сары алтындай сақталған
Күн, шұғыла, қыран да —
Алтын түспен апталған.
Астында оның қалқыған
Қыран құстың бейнесін
Азат елдің шалқыған
Көңілі деп білерсің.
Тудың қасында өрнек тік —
Ұлттық нақыш, айқын үміт.
Көк байрағы бабаның —
Қазақстанның қасиетті Жалауы!
Әнұран: ел рухының салтанатты үні
Мемлекеттік рәміздердің ішінде айрықша орын алатыны — Әнұран. Әнұран — мемлекеттің салтанатты әні, халықтың тарихын, қазіргі өмірін және болашаққа сенімін танытатын рухани тұғыр. Әнұран орындалғанда орнынан тұрып, оң қолды жүрек тұсына қою — Отанға деген құрметтің белгісі.
Жаңа редакция
2006 жылғы 7 қаңтардағы Конституциялық заңға сәйкес Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұранының музыкалық редакциясы мен мәтіні жаңа нұсқада бекітілді. Әнұранның музыкасының авторы — Шәмші Қалдаяқов, сөзін жазғандар — Жұмекен Нәжімеденов және Нұрсұлтан Назарбаев. «Менің Қазақстаным» әні Қазақстан Республикасының Әнұраны ретінде 2006 жылғы 10 қаңтарда ресми рәсімде алғаш рет орындалды.
Әнұраным — жан ұраным,
Айтар әнім, сөйлер сөзім.
Туған жерім — сағынарым,
Бақыт пен бірлік — күн талабы.
Тоқтамайды даңғыр әні,
Мәңгі бақи шырқалады —
Республикам Әнұраны!
Өлең-жырлар: рәміздерге құрмет сөзбен өріледі
Қазақстан — туымен тұғырлы, елтаңбасымен еңселі, әнұранымен айбарлы. Рәміздер жайлы өлең жолдары сол айбардың рухани көрінісіндей.
Бейнелеп сан ғасырды
Елтаңбасы елімнің,
Таратады хас үлгі
Киесіндей жерімнің.
Бабам тұлпар жаратты,
Құлынында танып-ақ.
Тұлпар барда қанатты,
Шайқалмайды шаңырақ.
Тәуелсіздік көркі ол да,
Өркениет өрінде.
Нұр төгеді елтаңба
Ақ орданың төрінде.
Айнымайды аспаннан
Біздің тудың болмысы.
Оны халық қашанда
Биікке іліп қояды.
Жанатын да өзі отша,
Жалын шарпып бетіңді,
Туымыз да қазақша
Сөйлеп тұрған секілді.
Барша халық таныған
Біздің үміт-тілекті:
Шырқалғанда әнұран,
Шаттық кернер жүректі.
Жеңіс туын көтерген
Жарыстарда сан қилы,
Жетіп бізге шетелден,
Көкке әнұран шалқиды.
Шәмші атаның сазды үні
Жігер беріп қайратты,
Бәрімізді мәз қылып,
Жаңғыртады аймақты.
Бәрі болған қазақ сынды көне елде,
Ел белгі де — ерлік, өрлік, өнерде.
Жаһандағы ең жауынгер халықта,
Кім сенеді ту болмады дегенге?
Батырлыққа уызынан жарылған,
Ер түркіні байрағынан таныған.
Өзі ақын, өзі әнші халықта,
Кім айта алар болмаған деп — әнұран?!
Бас білгізіп жер тарпыған тарпаңға,
Жасы тұрмақ, шығады екен қарты аңға.
Қалай оның елтаңбасы болмайды,
Түлігіне дейін салсаң — таңба?!
Желбірейді шалқып, Қазақстан Жалауы.
Көкте қыран қалықтап, қанат қағып барады.
Ұлттық өрнек — мұрамыз, адастырмас мұраттай.
Нық көтеріп тұрамыз, жалауды біз құлатпай.
Қорытынды: қасиетті борыш
Мемлекеттік рәміздерді қадірлеу — тәуелсіз Қазақстанның әрбір азаматы үшін қасиетті борыш. Егемендікке жету жолы жеңіл болған жоқ, сондықтан сол тәуелсіздіктің айқын белгілерін де ерекше қастерлеу — ортақ жауапкершілік.
Азаматтық ұстаным
Әрбір азамат Қазақстанның Туын, Елтаңбасын, Әнұранын тұмардай қасиет тұтуы тиіс. Елдігіміз сыналатын тұстардың бірі — осы рәміздерге деген құрмет.
Перзенттік парыз
Қазақстанды өз Отаны деп білетін әрбір адам бұл құндылықтарды жүрегінің тереңінде сақтап, әрдайым жадында ұстауы керек. Бұл — туған ел алдындағы перзенттік борыш.
Егемендігіміз мәңгі жасасын!