Тың игеру
Бұл материал тың игеру науқанының нәтижелері мен салдарларын талдауға арналған. Мәтін сабақ жоспары ретінде құрылғанымен, оқушыны дерекке сүйеніп ой қорытуға, пікірталас жүргізуге және тарихи құбылысты бүгінгі көзқараспен бағалауға жетелейді.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушылардың тың эпопеясы туралы теориялық білімін тереңдету және жүйелеу.
Дамытушылық
Тақырыпқа қызығушылықты арттыру, шығармашылық ізденісті дамыту, ой түйіндеу мен сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
Тәрбиелік
Патриоттық сананы күшейтіп, тыңгерлердің еңбек майданындағы ерлігі арқылы ұлттық сезімді ояту.
Сабақ барысы
-
1
Тренинг: «Тілек тілеу»
Сабақтың басында ынтымақтастық орта қалыптастыруға арналған қысқа жұмыс.
-
2
Үй тапсырмасын тексеру
Тақырыбы: ауыл шаруашылығының дамуы және тың игеру.
-
3
Конференция форматындағы талқылау
Әр топ дерек, карта және қосымша әдебиет негізінде өз баяндамасын қорғайды.
Дәйексөз: Н. Ә. Назарбаев
«Тыңды игеру өзін-өзі ақтағанын уақыт көрсетті. Қазақстанның астықты алқабы елді нанмен толық қамтамасыз етіп қана қойған жоқ, сонымен бірге республиканы әлемдік астық экспорттаушылардың ондығына шығарды.»
Талқылауға арналған сұрақтар
Негізгі мәселелер
- 1946–1950 жылдардағы астық өнімдерінің тапшылығының себептері.
- 1954 жылдың көктемінде болған тарихи оқиға.
- Тың игеруді қазақстандықтардың қабылдауы.
- Қазақстанның көпұлтты елге айналу үдерісі.
- Тың игерушілердің еңбекке деген құлшынысы мен мотивациясы.
Ойлануға түрткі
Бір құбылысты бағалағанда тек экономикалық нәтижелерге сүйену жеткілікті ме, әлде демографиялық, мәдени және экологиялық салдарды да қатар қарастыру қажет пе?
Ұсыныс
Әр жауапта кемінде бір дерек (карта, фото, куәлік, мәтін үзіндісі) келтіру.
Конференция тақырыптары
1) Артта қалудың себептері
1950-жылдардағы ауыл шаруашылығының артта қалу факторлары.
2) Партиялық шешімдер
Ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған шешімдер мен науқандар.
3) Басқару және билік
Тың игеру кезеңінде Қазақстандағы басқару тетіктері.
4) Көшіп келушілерге жеңілдіктер
Басқа республикалардан келгендерге берілген қолдау мен ынталандыру.
5) Қоғамдық көзқарас
Қазақстан халқының тың игеруге қатынасы мен пікір алуандығы.
6) Колхоз бен совхоздың рөлі
Өндірістік ұйымдастырудың тиімділігі мен шектеулері.
7) Тың игеруші еңбегі
Еңбек ұйымдастыруы, қиындық, ынта және күнделікті тіршілік.
8) Мәдениет пен ғылымға әсері
Білім, ғылым, инфрақұрылым және мәдени өмірдегі өзгерістер.
9) Салдарлары
Әлеуметтік, демографиялық, экологиялық және экономикалық нәтижелер.
10) Тарихи маңызы
Тың игерудің Қазақстан тарихындағы орны: жетістік пен даудың түйіскен нүктелері.
Тың эпопеясына бүгінгі көзқарас
Тың игеруге бүгінгі көзқараспен қарасақ, бұл қадамның қаншалықты ақталғаны туралы пікірталасқа негіз бар. Тарихи деректер мен фотоматериалдарды зерделегенде, тың игерушілердің иен даланы игеріп, тіршілікке жан бітіргенін көреміз.
Сол кезеңдегі қиындықтарды еңсерген халықтың еңбек майданындағы ерлігі бүгін де өз нәтижесін берді деген пайым жасауға болады. Қазақстанның әлемдік астық экспортындағы орнына қатысты деректер бұл бағыттағы жетістіктің нақты көрсеткіші ретінде аталады; оған 1954–1956 жылдары тың майданында еңбек еткен азаматтардың үлесі зор.
Көпұлтты қоғамның қалыптасуы
Тыңға келген өзге ұлт өкілдерімен байланыс Қазақстанның көпұлтты мемлекет болып қалыптасуына ықпал етті. Ұлтаралық ынтымақтастық ел экономикасының дамуына өз үлесін қосты.
Қалалар мен қоныстардың өсуі
Бүгінде сол кең далаларда ірі қалалар мен ауылдар бой көтеріп, халық тұрақтады. Соның бір айғағы — Целиноградтың тәуелсіз Қазақстанның астанасы Астанаға айналуы.
Тәрбие мен құндылық
Бұл еңбек тарихы жастардың болашаққа үмітін арттырып, еңбекке деген жауапкершілігін күшейтеді. Бабаларымыз соғыс майданында да, еңбек майданында да қайсарлық пен төзімділік таныта білді.
Деректі фильмнен: ой мен дәйексөз
Тыңгер туралы
«Көне сөздіктерден “тың” деген сөзді табасыз, ал “тың игеруші” дегенді таба алмайсыз. Тың игеруші — қаһармандық кезеңді сипаттайтын тарихи тұлға. Бұл сөз уақыт талабынан туған өзгеше мінез-құлықты бейнелейді.»
Демеевтер туралы
«Қазір мен тың өлкенің қай тұсына барсам да, бәрінде осы жерде туған қызметкерлерді кездестіремін. Бұл өлкеде өмір тамыры терең жайған. Социалистік Еңбек Ері Жансұлтан Демеевпен бірге егіс даласына оның ұлы Мираш Демеев те шығады. Мұндай мысалдар көп. Бәрі ойдағыдай болды: жаңа жерлер игеріліп, онда адамдар тұрақтап қалды.»
Есіл және Астана
«1954 жылы Ақмола қаласына тың түрен салынса, 1995 жылы Ақмола қаласын Қазақстанның астанасы ету туралы шешім қабылданды. Есіл бойындағы бүгінгі Астана әлемге әйгілі, әсем әрі бәсекеге қабілетті қалалардың біріне айналды. ЕҚЫҰ саммиті мен Азиада ойындары еліміздің әлеуетін көрсетті.»
Дәйексөз: қаланы дамыту туралы
«Біздің Елордамыз — экономикасы бәсекеге қабілетті, ел азаматтары мен туристер үшін тартымды қала. Астананы одан әрі дамытуға айрықша маңыз беріледі.»
Пікірталас
Сұрақ
Тың игеру Қазақстан халқының шаруашылығы мен тұрмысын жақсартуға шынымен пайда әкелді ме?
1-топ: «Иә»
- Экономикалық өсім мен астық өндірісінің артуына әсері.
- Инфрақұрылымның дамуы және жаңа қоныстардың қалыптасуы.
- Еңбек мәдениеті мен қоғамдық серпін.
2-топ: «Жоқ»
- Ұзақмерзімді салдарларды (экология, жер құнары) бағалау қажеттігі.
- Демографиялық және әлеуметтік тепе-теңдікке ықпалы.
- Шешім қабылдаудағы жүйелік тәуекелдер мен шығындар.
Бағалау өлшемдері
- Дерекке сүйенуі
- Логика және дәлелдің тұтастығы
- Қарсы пікірге жауап беруі
- Сөйлеу мәдениеті
Үй тапсырмасы
- Тың кезеңінде жазылған өлеңдерден үзінді жаттау.
- К. Дөнентаева туралы мәлімет жинау.
Қорытынды
Қандай бақыт, қуанышты күн бүгін —
Дәлелдеуде Қазақстан елдігін.
Арман еткен, қыршын кеткен ағалар —
Елің алды егеменді теңдігін!
Егемендік — ел болудың белгісі,
Басқа жұртпен тең жұлдызы, тең күйі.
Егеменді деген сөзден естілер —
Ата жұрттың арғысы мен бергісі.
Сабақтың соңы