Жаңа туған баланы бесікке салу
Сабақтың тақырыбы
Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері
Сабақтың мақсаты
Оқушыларға халқымыздың игі дәстүрлерін, ізгі қасиеттерін, инабаттылық пен іскерлік дағдыларын меңгерту; салт-дәстүрді бойларына сіңіру.
1) Білімділік
Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері туралы кең көлемде мағлұмат беру.
2) Тәрбиелік
Оқушыларды жан-жақты білімді болуға, салт-дәстүрді құрметтеуге және сақтауға, қонақжайлылыққа, әдептілікке тәрбиелеу.
3) Дамытушылық
Ой-өрісін кеңейту; дүниетанымын, этика-эстетикалық талғамын және ойлау қабілетін арттыру; шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Сабақ туралы қысқаша
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Сабақтың әдісі
- Топтық жұмыс
- Қолданылатын тәсілдер
- Баяндау, иллюстрациялық түсіндіру, сипаттау, салыстыру, сұрыптау, жинақтау, талдау, интерактивті жұмыс, тірек белгілері, топтау стратегиясы, ойын элементтері, сұрақ-жауап, «қызығушылықты ояту» стратегиясы.
- Көрнекілік
- Оқулық, көркем әдебиет, тірек кесте, слайдтар, суреттер, интерактивті тақта.
- Пәнаралық байланыс
- Тіл, әдебиет, география, әдеп, музыка.
Кіріспе
Ғасырлар бойы қазақ халқының өзіндік бірегей әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлері қалыптасты. Олар отбасындағы және түрлі әлеуметтік ортадағы өзара қарым-қатынасты реттеп, адамдар арасындағы сыйластық пен ынтымақты нығайтатын маңызды мәдени негізге айналды.
Сабақтың жоспары
Қарастырылатын тақырыптар
- Қонақжайлылық және өзара көмек дәстүрлері
- Әдептілік пен сыпайылық қағидалары
- Жасы үлкендерге құрмет көрсету
- Тамырлық және қоныс таңдау
- Отбасы және неке саласындағы салт-дәстүрлер
- Бата беру
- Бала тәрбиесіне қатысты ғұрыптар
Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу
- Топқа бөлу
- Мұғалімнің кіріспе сөзі
- Сабақтың мақсаты мен жоспарымен таныстыру
І. Ой қозғау (қызығушылықты ояту)
Талқылау сұрақтары
- «Салт-дәстүр» ұғымын қалай түсінеміз?
- «Әдет-ғұрып» ұғымын қалай түсінеміз?
Дәстүр
Дәстүр (лат. жалғастыру, ұластыру) — тарих барысында қалыптасып, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отыратын әдет-ғұрыптар, салт-сана, қоғамдық тәртіп, заң, мұрат пен игілік, мінез-құлық нормалары және өнегелі өнер жиынтығы.
Әдет-ғұрып
Әдет-ғұрып — белгілі бір этносқа тән, қоғамда орныққан және дәстүрге айналған ортақ тәртіп пен салт-сана.
ІІ. Мағынаны тану (мәтінмен жұмыс)
Әр топқа мәтіндер таратылады. Тараулар бойынша тапсырмалар беріліп, оқушылар мазмұнды талдап, негізгі ойды анықтайды және қорғайды.
1-топ
Қонақжайлылық және өзара көмекке қатысты әдет-ғұрыптар
2-топ
Әдептілік, сыпайылық және үлкендерге құрмет дәстүрлері
3-топ
Тамырлық және қоныс таңдауға байланысты әдет-ғұрыптар
4-топ
Отбасы, неке, бата беру және бала тәрбиесі дәстүрлері
ІІІ. Көрініс көрсету
Топтар дәстүрлерді сахналау арқылы көрсетеді. Қазақтың мақал-мәтелге бай, астарлы сөз мәдениеті тәрбиелік мәнімен ерекшеленетінін осы көріністер арқылы байқауға болады.
1-топ
Амандық-саулық білісу
2-топ
Сарқыт беру
3-топ
Байғазы
4-топ
Бата беру
IV. Кластер (қорытындылау)
Жоспар бойынша тақырып мазмұны оқулық пен таратпа материалды пайдалану арқылы ашылады. Әр топ өз бөлімін кластер түрінде жинақтап, негізгі тұжырымдарын қорғайды. Бұл кезең оқушылардың тақырыпты толық меңгергенін анықтауға бағытталады.
V. Қорытынды (жабық тест)
Тест тапсырмалары
Тақырыпты бекітуге арналған қысқа сұрақтар мен жауаптар.
1. Жаңа туған нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-сауық, той қалай аталады?
Жауабы: Шілдехана.
2. Нәресте туған сәтте кіндігін кесетін әйел (кіндік шешесі) дайын тұрады. Бұл мәртебелі ғұрып қалай аталады?
Жауабы: Кіндік кесер (салт).
3. Жаңа туған баланы бесікке бөлеу рәсімі қалай аталады?
Жауабы: Бесікке салу (салт).
4. Баланың туғанына қырық күн толғанда қырық қасық су құйып шомылдыру салты қалай аталады?
Жауабы: Қырқынан шығару (салт).
5. Сәби тез жүріп кетсін деген тілекпен жасалатын ғұрып қалай аталады?
Жауабы: Тұсау кесер (салт).
6. Балаға есімді беделді кісі қойып, бата беру дәстүрі қалай аталады?
Жауабы: Ат қою (ғұрып).
7. Балалардың төбе шашын ұзартып өсіріп қою қалай аталады?
Жауабы: Айдар (ғұрып).
8. Баланың маңдайына бір шөкім шаш қалдырып, жиегін тегістеп қырқу қалай аталады?
Жауабы: Кекіл (ғұрып).
Бағалау және рефлексия
Бағалау
Топтық жұмыс, қорғау, сахналау және тест нәтижелері бойынша жиынтық бағалау жүргізіледі.
Рефлексия
Оқушылар сабақтан алған әсері мен түсінген негізгі ойларын қысқаша тұжырымдайды.
Үй тапсырмасы
Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын басқа халықтардың дәстүрлерімен салыстырып, қосымша материалдар жинақтау.