Қазақша рефераттар

Пайдалы қазбалардың түрлері. Пайдалы қазбалардың түрлерімен таныстыру

Дүниетану (3-сынып)

Сабақ жоспары: пайдалы қазбалардың түрлері, маңызы және қолданылуы

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Пайдалы қазбалардың түрлерімен таныстыру; олардың адам өміріндегі маңызын және алыну жолдарын түсіндіру.

Дамытушылық

Ойды еркін жеткізу, пікірді дәлелдеу; өздігінен іздену, шығармашылық және танымдық қабілеттерді дамыту.

Тәрбиелік

Табиғатты аялауға, сүйіспеншілікке және үнемшілдікке тәрбиелеу.

1-бөлім. Ұйымдастыру және қайталау

Ұйымдастыру

  • Оқушылардың оқу құралдарын тексеру.
  • Назарын сабаққа аудару.

Үй тапсырмасын тексеру

«Пайдалы қазбалар және олардың адам өміріндегі маңызы» мәтінін оқып, түсінгенін айту. Үй тапсырмасын «Домино» ойыны арқылы бекіту.

Қайталау сұрақтары

  1. 1) Адамдардың үй салғанын бақыладың ба? Қандай құрылыс материалдарын пайдаланғанын көрдің?
    Жауап үлгісі: құм, саз, тас, әк.
  2. 2) Тамақ пісіру, үй жылыту, зауыт-фабрика, электр станциялары жұмыс істеуі үшін қандай отын түрлері қажет?
    Жауап үлгісі: тас көмір, мұнай, газ.
  3. 3) Үй жиһаздары, түрлі машиналар, ұшақ, кеме, теміржол, көпір салу үшін қандай пайдалы қазбалар пайдаланылады?
    Жауап үлгісі: мыс, темір, қорғасын, алюминий.
  4. 4) Пайдалы қазба дегеніміз не?
    Анықтама: жер қойнауынан қазып алынып, адам қажетіне жұмсалатын тау жыныстары мен минералдар.

2-бөлім. Жаңа сабақ: пайдалы қазбалардың түрлері

Тақырыпты ашу (жұмбақ арқылы)

Түсі қара, сұйық зат,
Тереңде жатады.
Қазсаң атқылайды,
Жақсаң жанады,
Пайдаға жарайды.

Жауабы: мұнай

Шахтадан оны қазамыз,
Пешке салып жағамыз.
Үлкен үйді жылытып,
Рахатқа біз батамыз.

Жауабы: көмір

Мөлдір әрі түссіз,
Өзі табиғи отын.

Жауабы: газ

Жұмбақтың шешулері — жанғыш пайдалы қазбалар. Бүгін біз пайдалы қазбалардың негізгі түрлерімен және олардың қолданылуымен танысамыз.

Пайдалы қазбалардың 3 негізгі тобы

1) Кенді пайдалы қазбалар

Құрамында металл болатын тау жыныстары. Өңдеу арқылы темір, мыс, қорғасын, алюминий, алтын, күміс, мырыш және басқа металдар алынады.

Қазақстанда: кенді пайдалы қазбалар, әсіресе, Орталық Қазақстанда шоғырланған. Жезқазған және Қоңырат мыс кен орындары әлемге әйгілі.

2) Жанғыш пайдалы қазбалар

Тас көмір, мұнай, газ — энергия көзі. Тас көмір ең көп өндірілетін қазба түрлерінің бірі.

  • Тас көмірді өңдеу арқылы дәрі-дәрмек, бояу, әтір, қопарғыш зат, тыңайтқыш, нафталин, пластмасса т.б. алынады.
  • Қарағанды — аса ірі көмір кен орны.
  • Екібастұзда көмір ашық әдіспен өндіріледі.
  • Мұнайды айыру арқылы бензин, керосин, машина майы сияқты құнды өнімдер алынады.
  • Каспий маңы ойпаты мен Маңғыстау түбегінде мұнай-газ кен орындары мол.

3) Кенге жатпайтын пайдалы қазбалар

Химия өнеркәсібіне, тыңайтқыш өндіруге және құрылысқа қажет. Бұл топқа тұз, фосфорит, әктас, мәрмәр, гранит, құм, саз жатады.

Қаратау фосфорит кен орны қоры жөнінен дүниежүзінде алдыңғы қатарда. Фосфоритті ұнтақтап, фосфор ұны түріндегі тыңайтқыш өндіріледі.

Гранит — өте қатты тау жынысы. Құрылысқа қолданылатын гранитті ысқылап жылтыратады, тегістейді, өңдейді — бұл оны бүлінуден қорғайды.

Оқулықпен жұмыс

  • Мәтінді іштей оқу.
  • Тізбектей оқыту.

Дәптермен жұмыс

  • Күннің жадын және тақырыпты жазу.
  • Пайдалы қазбалардың шартты белгілерін салу.

3-бөлім. Іздеген жетер мұратқа: картамен жұмыс

Тапсырмалар

  1. 1 Кен орындарының орналасуына тоқталу.
  2. 2 Шартты белгілермен таныстыру.

Сергіту сәті

Орнымыздан тұрамыз,
Белге қолды қоямыз.
Бұрыламыз оңға бір,
Бұрыламыз солға біз.
Бір, екі, үш — бір, екі, үш.
Жоғары қолды созамыз,
Тып-тыныш боп отырамыз.

4-бөлім. «Сен білесің бе?»

Сұрақтар

  • Пайдалы қазбаларды кімдер зерттейді?
    Оларды геологтар зерттейді.
  • Қазақтың тұңғыш геологы кім?
    Қаныш Имантайұлы Сәтбаев.

Қаныш И. Сәтбаев туралы қысқаша дерек

Қаныш Имантайұлы Сәтбаев 1899 жылы 30 наурызда (12 сәуір) қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында дүниеге келген. Ол — академик, ғалым, қоғам қайраткері. Қазақстанның табиғи байлықтарын зерттеуге және Жезқазған мыс кенін игеруге зор еңбек сіңірген.

5-бөлім. Бекіту және тапсырмалар

Оқулық бойынша тапсырмалар

  1. Өз сөздеріңмен жанғыш, кенді, кенге жатпайтын пайдалы қазбалар туралы әңгімелеп беріңдер.
  2. Қолыңдағы ұялы телефонды қара: оны жасау үшін қандай пайдалы қазбалар қажет болуы мүмкін? (мысалы, металдар: темір, алюминий, мыс және т.б.)

«Кім тапқыр?» ойыны

Суреттегі заттардың қандай қазбадан жасалғанын анықтаңдар. Тағы қандай заттармен толықтыруға болатынын ұсыныңдар.

Дәптермен жұмыс: географиялық диктант

Әр пайдалы қазбаның атауының орнына оның шартты белгісін қойып жазыңдар:

  • Тас көмірдің аса ірі кен орны — Қарағанды.
  • Маңғыстау түбегінде мұнай мен газдың аса бай қорлары бар.
  • Темір, мыс, қорғасын өндіретін кен орындары Орталық Қазақстанда көп шоғырланған.

Қорытынды: «Бәйге» арқылы бекіту

1) Пайдалы қазбалар қолданылуына қарай нешеге бөлінеді?

2) Жанғыш пайдалы қазбаларға не жатады?

3) Кенді пайдалы қазбалардың құрамында не болады?

4) Тас көмірдің аса ірі кен орны қайда орналасқан?

5) Каспий маңы ойпаты мен Маңғыстау түбегінен не өндіреді?

6) Кенді пайдалы қазбалар мол шоғырланған өңір қайсы?

7) Кенге жатпайтын пайдалы қазбаларға нелер жатады?

8) Пайдалы қазба дегеніміз не?

9) Қазақтың тұңғыш геологы кім?

Ой толғаныс

Пайдалы қазбаларды адамдар не үшін игереді?

Егер барлық пайдалы қазба қоры таусылса, не болар еді? «Менің ойымша…»

Үй тапсырмасы

Мәтінді оқып, түсінігін айту.

Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының нақтылығы және тапсырмаларды орындауына қарай бағаланады.

Кілтті ой

Пайдалы қазбалар — ел экономикасының да, күнделікті тұрмыстың да негізгі тірегі. Оларды үнемдеп пайдалану — ортақ жауапкершілік.

Есте сақта

Үш топ: кенді, жанғыш, кенге жатпайтын.

Қолдану мысалы

Құрылысқа — гранит, құм, саз; энергияға — көмір, мұнай, газ; техникаға — темір, мыс, алюминий.