Ата - аналарға сұрақтар қою
Қызылорда қаласы, Қараөзек ауылы №39 Қызылөзек орта мектебі
Педагог-психолог: Әбілова Айнұр Жазықбайқызы
Нақыл сөз
«Сіз ұлыңызды немесе қызыңызды тек қана өзіңіздің ата-аналық қуанышыңыз үшін ғана дүниеге әкеліп, тәрбиелеп жатқан жоқсыз. Сіздің отбасыңызда болашақ азамат, болашақ қайраткер, болашақ күрескер өсіп келеді».
— А. С. Макаренко
Дөңгелек үстелдің мақсаты
Ата-ана мен бала арасындағы сенімді сыйластықты нығайту, бір-біріне деген жылы сезімді арттыру, әрі бала тәрбиесінің алғашқы алтын қазығы — туған ұя, яғни отбасы екенін түсіндіру. Бала үшін ең алғашқы ұстаз да, ең басты үлгі де — ата-ана.
Өтетін орны
АКТ залы
Көрнекіліктер
Нақыл сөздер, гүлдер, интерактивті тақта, бейнеролик
Әдістер
Пікірлесу, сұрақ-жауап, тренингтер, ситуациялық сұрақтар
Түрі
Дөңгелек үстел
Кіріспе: тәрбие — отбасыдан басталады
«Отан отбасынан басталады» деген сөздің мәні терең. Ата-ана мен ұстаз қауымы үшін жас ұрпақты тәрбиелеп, оны қоғам игілігіне жарату — кезек күттірмейтін мәселе. Бұл жолда ата-ана мен мектеп бірлесе әрекет етсе, жетер асуымыз да биік болмақ.
Отбасы — өмірді кемеліне келтіретін, бақыт әкелетін қасиетті мекен. Бала өсіп-өнетін, адамдық қасиеттер қалыптасатын ең алғашқы орта да — осы отбасы. Екі адамның некелесуі ғана толық отбасы ұғымын ашпайды; шаңыраққа сәби келгенде ғана отбасының жауапкершілігі тереңдей түседі.
Бүгінде көптеген ата-ананың басты мақсаты қаражат табуға ауысып, бала тәрбиесіне бөлінетін уақыт азайып барады. Ал тәрбие — кейінге қалдырылатын шаруа емес. «Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» демекші, жақсы дағды да, жағымсыз мінез де ең әуелі отбасында қалыптасады.
Отбасындағы кикілжің мен ұрыс-керіс баланың психикасына әсер етеді. Баланың мейірімді, еңбекқор, әдепті болып өсуі үшін үйде жайлы, жылы, қолдаушы ахуал болуы қажет. Баламыз өмірден өз орнын тауып, бақытты болсын десек, тәрбиені ешқашан назардан тыс қалдырмайық.
Талқылауға негіз болатын сұрақтар
- Қазіргі қоғамда ата-ана баласынан не күтеді?
- Баланы қалай тәрбиелеу тиімді?
- Ата-ананың бақыты неде?
- Бала ата-анасын қалай бақытты ете алады?
Музыкалық нөмір
Ән: «Анаға хат» — Орындайтын: Айдана Есетова
Құрметті қонақтар
- Тұрғанкүл апа
- Шырын апа
- Жамал апа
- Макира апа
- Әсемкүл апа
- Бибісара апа
- Жанар апа
- Жазира
- Сәуле
- Эльвира
Негізгі бөлім
1) Танысу
Психологияда «Танысу» әдісі — сенімді атмосфера қалыптастырудың тиімді жолы. Осы бөлімде әр ата-ана өзін және отбасын қысқаша таныстырады.
Психологтың ойтолғауы
Қипақтайды қит етсе анаң, әкең, Қайтсем ғана осыны адам етем... Үміт пен күдіктің ортасында Ата-ананың үміті талады екен!
— Мұзафар Әлімбаев
Бұл жолдар әр ата-ананың жүрегіндегі алаң мен үмітті дәл суреттейді: «Баламды адам етем» деген арман балаға деген сүйіспеншілікпен бірге өседі.
2) Ой қозғау: «Бала деген кім?»
Әр ата-ана өз жауабын ұсынады. Жиі айтылатын жауаптар: болашағымыз, өміріміздің жалғасы, үмітіміз, бауыр етіміз.
Пайдалы байқау
Ғалымдардың айтуынша, баланың таңертең ұйқыдан қандай көңіл күймен тұруы — бүкіл күндік көңіл күйіне әсер етеді.
Талқылау сұрақтары
- Балаңызды таңертең қалай оятасыз?
- Ризашылығыңызды қалай білдіресіз?
- Балаңыздың тәтті қылықтары қандай?
- Балаңыз сізге қандай көмек көрсетеді?
3) Жаттығу: ата-аналық сезімге қайта оралу
Еске түсірейік: аяғыңыз ауыр кезде ең бірінші не туралы ойладыңыз, қандай сезімде болдыңыз? Ал сәби дүниеге келген сәттегі алғашқы әсеріңіз қандай еді?
Кейде біз баланы «қорғаймыз» деп жүріп, оның еркіндігін байқай алмай шектеп қоямыз:
- Бала жүре бастағанда: «барма, шықпа, секірме» деп, аяқ-қолын тұсаймыз.
- Әлемді танығанда: «ұстама» деп, қызығушылығын тежейміз.
- Сұрақ қоя бастағанда: «сұрама, сөйлеме» деп, үнін басамыз.
- Сырттан естігенін айтқанда: «тыңдама» деп, құлағын «байлаймыз».
- Экран көргенде: «қарама» деп, көзін «байлаймыз».
- Мейірім танытқанда: «алма, ұстама» деп, жүрегіне шектеу қоямыз.
Сұрақ
Осындай шектеулерден кейін қалыптасқан мінез бізге ұнай ма? Өзімізді қалай сезінеміз, ең алдымен нені «босатқымыз» келеді?
«Мен үшін қымбат…» деген ойды жалғастырғанда жиі айтылатын құндылықтар: аялы алақан, мейірім, ыстық жүрек, жан жылуы, махаббат, күлкі.
4) Бейнеролик
Экранға назар аударып, бала тәрбиесіне қатысты бейнероликті бірге тамашалаймыз.
Бұл бөлімде бейне көрсетуге арналған орын (проектор/интерактивті тақта).
5) Сұрақ-жауап: тәрбие туралы ортақ көзқарас
Әр отбасының ұстанымы әртүрлі. Осы сұрақтар ортақ ой қорытуға көмектеседі:
- Бала тәрбиесінде қазаққа тән қандай қасиеттерді құнды деп санайсыз?
- Бала үшін ата-ананың қайсысының беделі басым деп ойлайсыз?
- Тәрбиеде жауапкершілік көбірек кімде: отбасында ма, әлде мектепте ме?
- Ата мен әженің тәрбиесі, немеренің «ата-әженің баласы» болуы туралы пікіріңіз қандай?
- Еркін тәрбие ме, әлде қатаң тәрбие ме — қайсысы дұрыс?
- Жақсы адам болып қалыптасуға отбасылық тәрбиенің ықпалы туралы көзқарасыңыз қандай?
Негізгі ой
Павловтың тұжырымына сүйенсек, баланың мінез-құлқы ата-ананың жағымды іс-әрекетін үлгі ету арқылы қалыптасады. Ата-ана — бала үшін ең алғашқы үлгі, өзін көретін айна.
6) Қойылым және пікір алмасу
М. Мақатаевтың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасынан қойылым көрсетіледі. Көріністен кейін қатысушылар өз пікірін білдіреді: қандай ой түйдіңіз, қандай сезімде болдыңыз, қандай құндылықтар алдыңыз?
7) Ситуациялық жағдаяттар: ата-ананың сол сәттегі таңдауы
Оқушылар ортаға шығып, өмірден алынған жағдайларды ұсынады. Ата-аналар сол сәттегі реакциясын (қуанышы, реніші, әрекеті) көрсетеді.
1-жағдай
«Анашым, мен бүгін сабаққа бармай-ақ қояйыншы. Үй тапсырмасын жаттамадым. Апай сұраса, “ауырып жатыр” деп айта салыңызшы…»
2-жағдай
«Әже, мен сабақтан қашып келдім. Соңғы сабақ қиындау еді…»
3-жағдай
«Анашым, маған iPhone сатып әперіңізші. Балалардың бәрінде бар…»
Ата-ана жібермеуі тиіс қателіктер
Егер балаңыздың қатыгез, қайырымсыз, өзімшіл болып өспегенін қаласаңыз, тәрбиеде мына қателіктерден сақ болыңыз:
- «Егер сен мен қалағандай болмасаң, мен сені жақсы көрмеймін» деген шарт қою.
- «Не істесең де өзің біл, маған бәрібір» деп немқұрайдылық таныту.
- Аса қаталдық: «Мен не айтсам, соны орындауың керек, өйткені мен үйдің басшысымын» деу.
- Шектен тыс еркелету.
- «Саған көңіл бөлуге уақытым жоқ» деп, қарым-қатынасты кейінге ысыру.
- Барлық мәселені ақшамен жабуға тырысу.
- Баланың ісін өз көңіл күйіңізге қарай бағалау (көңіл күйіңіз нашар болса, оның қуанышына ортақтаспау, әңгімесін тыңдамау).
Түйін
Дулат Бабатайұлы айтқандай, «ата-ананың ақылы — қазулы қара жолмен тең»: бала санасына қандай із салынса, көбіне сол бағытпен жүреді.
8) Ойын: «Қолынан танып біл!»
Аналардың көзін байлап, балаларын қолынан ұстап танып табу ұсынылады (қатысушылар: Жанар, Эльвира, Жазира, Азиза, Сәуле).
Талдау сұрақтары
- Балаңызды табуға не көмектесті?
- Балаңыздың қолын ұстағанда қандай сезімде болдыңыз?