Оқушыларды өздігінен шығармашылықпен жұмыс жасай алатын деңгейге жеткізу
Қазақ тілі сабақтарында ауызекі сөйлеуді дамытудың өзекті бағыты
Ұстаз — жай ғана қарапайым сөз емес. Бұл ұғым әр адамның жүрегінен орын алады: ол өмірлік ұстанымның, дүниетанымның, адами қасиеттерді қалыптастырудың қайнар көзі. Қазіргі заман талабына сай мұғалім «білім бұлағы» ғана емес, білім бұлағына жеткізуші болуы тиіс.
Жоғары технологиялар дәуірінде адамға жан-жақтан ақпарат ағымы тоқтаусыз келіп түседі. Сондықтан бүгінгі оқушыға ақпаратпен жұмыс істей білу, қажет мәліметті таңдап алу және орынды қолдану қабілеті аса қажет. Осы мақсатқа жету үшін мұғалімнің оқушының оқу белсенділігін арттыратын жаңа технологияларды меңгеруі маңызды.
Педагогикалық технология: жүйе және нәтижеге бағыт
Педагогикалық технологиялар — оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың мақсаттары, мазмұны, формалары мен әдістері өзара ортақ тұжырымдамамен байланысқан, күрделі әрі ашық жүйе. Мұнда әрбір бөлік бір-біріне ықпал етіп, соңында оқушының дамуына қолайлы жағдайлар жиынтығын қалыптастырады.
Неге модульдік технология?
Осы бағытта модульдік технологияның орны ерекше. Мен қазақ тілі сабақтарында модульдік технологияны, сондай-ақ диалог пен монолог түрлерін қолдану арқылы оқушылардың ауызекі сөйлеу тілін дамыту мәселесі бойынша жұмыс істеймін.
Модульдік технология арқылы оқытудың негізгі ұстанымдары
1) Дидактикалық мақсатқа сай анықтамалық материал
Жаңа тақырып бойынша анықтамалық материал нақты дидактикалық мақсатқа лайықталып беріледі. Бұл базалық білімді тиімді қалыптастыруға көмектеседі. Игерілген білімді жетілдіру үшін материал сол мақсатқа негізделіп қайта құрастырылады.
Оқыту типі материал мақсатына қарай анықталады:
- мәтінді танымдық жағынан оқыту;
- мәтінді талдау арқылы меңгерту.
2) Мақсаттардың өзара сәйкестігі
Басты мақсат, нақты мақсат және жеке мақсаттар бір-бірімен үйлесуі қажет. Мысалы, мәтінді танымдық тұрғыдан оқытуда басты мақсат — жеке сөздер мен сөз тіркестерінің теориялық негізін игерту және соның негізінде дағды мен іскерлікті қалыптастыру.
Басты мақсаттан нақты мақсат туындайды, ал нақты мақсат жеке мақсаттар арқылы орындалады. Мәселен, сөйлем мүшелерін модульдік технология арқылы меңгерту — нақты мақсатқа жетудің қисынды қадамы.
Әдістемелік негіз
Модульдік оқыту технологиясының нұсқасын құруда М. М. Жанпейісова әдістемесінің негізгі шарттары мен қағидаларын ұстанамын. Сонымен қатар дидактиканың қазіргі талаптарына сай бірқатар өзгерістер енгізілді: оқушыны «оқытуға» ғана емес, тұлғалық-бағдарланған тәсілмен оның танымдық қызметін ұйымдастыруға және оқу процесін өзара сөйлесу негізінде құруға басымдық беріледі.
Тиімділік: сөйлеу, сауаттылық, дербестік
М. М. Жанпейісованың модульдік оқыту технологиясының маңызы мен тиімділігі өте жоғары. Ол оқушының ауызекі сөйлеу дағдысын, ауызша және жазбаша сауаттылығын дамытуға, өз бетінше жұмыс нәтижесін көруге және шығармашылық қабілеттерін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Сабақтағы практикам
Сабақтарымда диалог пен монолог түрлерін жүйелі қолдану арқылы оқушылардың ауызекі сөйлеуін белсенді арттырамын. Әр оқушының тұлғасына сәйкес құрылған сөйлеу үлгілері арқылы қызықты тақырыптарды талқылап, тілдік орта қалыптастырамыз.
Нәтижеге алып келетін ұстаным
Оқытудың жаңа технологияларын орынды қолдану — сабақ ұйымдастырудың ең тиімді жолдарының бірі. Негізгі мақсат — оқушыларды өздігінен, шығармашылықпен жұмыс жасай алатын деңгейге жеткізу.
Жаттығулар жүйесі: тілдік және сөйлеу дағдылары
Тілді үйрену алдымен тілдік білімді меңгеруден және оны тәжірибеде дұрыс қолдана білуден тұрады. Сондықтан жаттығуларды екі бағытқа бөлу орынды:
Тілдік жаттығулар
Меңгерілген тілдік материалды қажет сәтте, айтылатын ойға сай орынды қолдана алу қабілетін қалыптастырады.
Сөйлеу жаттығулары
Сөйлеу жаттығуларына диалог құру да кіреді. Ауызекі тілде еркін сөйлеу үшін грамматикалық ережелерді меңгеру, түсіну және дұрыс қолдану аса маңызды.
Қолданатын жұмыс түрлері
- сурет бойынша сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастыру, әңгімелеу;
- мәтінмен жұмыс: жаңа сөздермен таныстыру, мазмұнын түсіну, ойын дәл жеткізу;
- сұрақ қоя білу, сұрақты түсініп, нақты жауап беру дағдысын қалыптастыру;
- мәтіндегі таныс сөздер арқылы сөйлем құрастыру, ретімен баяндауға үйрету.
Қарым-қатынас өзгерісі және тілдік икемділік
Қарым-қатынас процесі оқытудың мақсатына, жағдайына және мүмкіндігіне қарай үнемі өзгеріп отырады. Сондықтан сөйлеуші сол өзгерістерді ескеріп, сөйлеу тәсілдерін де бейімдеп отыруы қажет.
Оқушыларды қарым-қатынастың әр түріне дайындау үшін материалдарды жиі түрлендіріп, тілдік дағдыларды да кезең-кезеңімен жаңартып отырған маңызды. Бұл оқушыға ойын әр қырынан жеткізуге, сөйлеу біліктілігін жетілдіруге және жылдам, сенімді сөйлеуге көмектеседі.