Біз нашақорлыққа қарсымыз
Нашақорлық — ғасыр дерті
Бұл материалдың өзегі — жасөспірімдерді зиянды әдеттерден сақтандыру, есірткінің адам өміріне аса қауіпті екенін ұғындыру және салауатты өмір салтының маңызын күшейте түсу. Нашақорлық тек жеке адамның емес, тұтас қоғамның қасіреті екенін түсіну — алдын алудың алғашқы қадамы.
Негізгі мақсат
Есірткінің, алкогольдің, темекінің зиянын ашып көрсету; себептерін анықтау; алдын алу жолдарын түсіндіру.
Тәрбиелік бағыт
Саналы таңдауға баулу, өз-өзіне жауапкершілік қалыптастыру, денсаулықты бірінші орынға қою.
Сабақ құрылымы мен әдістері
Сабақтың форматы — ой қозғау, пікірлесу, топтастыру, баяндау және «өзім үшін жазу» сияқты әдістер арқылы оқушыны белсенді қатыстыру. Көрнекілік ретінде кітап көрмесі, суреттер, ұрандар, слайд және бейнематериалдар ұсынылады. Пәнаралық байланыс: медицина, биология, валеология.
Кезеңдер
- Ел болашағымыз
- Сахналық қойылым: «Уланбасын өмірің»
- Заман және жастар
- Аулақ бол жаман әдеттен
- Топтық жұмыс: «Бірінші байлық — денсаулық»
- Өмір ағашымен сырласу
- Рефлексия
Психологиялық дайындық
Өмірге адам бір-ақ рет келеді,
Жастық шағың — өміріңнің кемелі.
Күте білсең саулығыңды өрелі,
Табиғаттың бергенінен көп берері.
1-кезең: Ел болашағымыз
Салауатты өмір салты — қоғамның тұрақты дамуының тірегі. Ол әлеуметтік тұрмысты жақсартуды, бос уақытты тиімді өткізуді, зиянды әрекеттерден аулақ болуды білдіреді. Өмір — өмір сүру үшін беріледі, ал денсаулық — сол өмірдің ең үлкен байлығы.
Темекі
Тәуелділік тудырып, жүрек-қантамыр және тыныс алу жүйесіне зиян келтіреді.
Алкоголь
Ойлау қабілетін төмендетіп, отбасылық және әлеуметтік қиындықтарды күшейтеді.
Есірткі
Денсаулықты да, болашақты да жоятын ең қауіпті тәуелділіктердің бірі.
2-кезең: Сахналық қойылым — «Уланбасын өмірің»
Қойылым арқылы оқушылар зиянды әдеттердің адам өмірін қалай өзгертіп, армандар мен жоспарларды қалай күйрететінін түсінеді. Талқылау барысында төмендегідей ойлар айқындалады:
- Ата-бабамыз тән мен жан тазалығын бірінші орынға қойған, мас қылатын ішімдік пен улайтын әдеттен аулақ болуға тырысқан.
- Есірткі — «жеті басты жалмауыздай»: бір зиянын тоқтатсаң да, екіншісі қоса ілесіп келеді.
- Есірткі таратушылар — адам қайғысынан пайда табатын қаныпезерлер; олардың басты нысанасы — жастар.
- Есірткіге тәуелділік тек адамның өзін емес, оның отбасын, жақындарын бірге азапқа салады.
Ортақ үндеу
Біз есірткісіз болашақты қалаймыз.
3-кезең: Заман және жастар
«Есірткі» сөзі грек тіліндегі nerke (ұйқы) ұғымымен байланыстырылады; күнделікті қолданыста ол адамды сезімсіздендіріп, жансыздандыратын заттардың жалпы атауына айналған. Кей жағдайларда стимуляторлар да осы ұғым аясында қарастырылады, себебі олардың әсері жүйке жүйесін өзгертеді.
Есірткі заттарының негізгі топтары
- Өсімдіктен алынатын (таза түрде): марихуана, гашиш, кейбір саңырауқұлақтар.
- Өсімдіктен алынып, өңделетін (химиялық өңдеу арқылы): гашиш майы, апиын, морфин, героин, кодеин, кокаин, крэк.
- Синтетикалық: экстази, фенциклидин, амфетаминдер, барбитураттар, ұшпа уытты заттар (кейбір желімдер және т.б.).
Қоғамдық қауіп
Нашақорлық — бүкіл қоғамның қасіреті, болашаққа төнген қауіп. Ең сорақысы — есірткіге еліткендердің басым бөлігі жастар мен жасөспірімдер.
Статистикаға ой жүгірту
1990 жылдардан кейін алдын алу шаралары ашық әрі жүйелі жүргізіле бастады. Ақпарат көздерінде Қазақстанда есірткіге тәуелділер саны шамамен 500 мыңға жуық екені айтылады; олардың едәуір бөлігі — 17–29 жас аралығындағы жастар.
Есірткі бизнесі аса табысты болғандықтан, оған қарсы күрес күрделі. Сондықтан алдын алу — ең тиімді жол: ақпараттандыру, орта әсерін басқару, пайдалы дағдыларды нығайту.
4-кезең: Аулақ бол жаман әдеттен
Талқылауда оқушылар есірткінің жеке тұлғаға, оқуына, мінез-құлқына және қоғамға тигізетін салдарын атап өтеді. Ең ауыр шындық — тәуелділік адамның адамгершілік қасиетін әлсіретіп, өмірлік мақсаттарын бұзады.
Мінез-құлыққа әсері
- Өтірік айту, сенім жоғалту
- Оқу мен еңбекке немқұрайдылық
- Ұрлық, зорлық-зомбылыққа дейін бару қаупі
Денсаулыққа әсері
- Шприц арқылы қолдану — бауыр аурулары мен жұқпалардың қаупін арттырады
- Тәуелділік — өзін-өзі жоюға апаратын жол
- Психикаға және жүйке жүйесіне ауыр салмақ түсіреді
Қорытынды үндеу
Ел боламыз десек, ұлт боламыз десек — жаман әдетті ауыздықтайық. Ғасыр індетіне қарсы бірігіп күресейік.
5-кезең: Топтық жұмыс — «Бірінші байлық — денсаулық»
І топ: Денсаулықтың достары мен дұшпандары
Достары
Салауатты өмір салты, спорт, жүгіру, тазалық, дұрыс тамақтану, ерінбеу, аурудың алдын алу, зиянды заттардан аулақ болу.
Дұшпандары
Денсаулыққа немқұрайдылық, алдын алуды елемеу, қимыл-қозғалыстың аздығы, еріншектік, дұрыс тамақтанбау, тазалық сақтамау, зиянды нәрселерге әуестік.
ІІ топ: Сурет салу
Тақырып: «Біз нашақорлыққа қарсымыз». Көркем ой арқылы қарсылық ұстанымын және өмір таңдауының құндылығын көрсету.
ІІІ топ: «Өзім үшін жазу»
Оқушылар бүгінгі әңгімеден түйген ойларын қағазға түсіріп, жеке шешімін бекітеді. Жазылған пікірлер кейін «Өмір ағашына» ілінеді.
6-кезең: Өмір ағашымен сырласу
Жас жеткіншек, өзіңді құрметте. Қабілетіңді жақсылыққа бағытта. Ішімдік, темекі, есірткі сияқты зиянды әдеттерден аулақ бол. Жан дүниеңді таза сақта, бос уақытыңды пайдалы іске арна. Ар-намысыңды биік ұста: өз тағдырың — өз қолыңда.
Проблемалық сұрақ
Егер спортшылар зиянды таңдауды таңдаса, олар жеңіске жете алар ма еді? Ойыңды дәлелдеп көр.
Мысал ретінде спортшылар: Зульфия Чиншанло, Әділбек Ниязымбетов.
7-кезең: Рефлексия
Жанып тұрған шырақ — біздің болашағымыздың символы. Өз өмірімізді неге өшіреміз, болашағымызға неге өз қолымызбен балта шабамыз? Жауап біреу: өз өміріміз үшін күресе білейік.
Хормен айтылатын ұстаным
- Біз нашақорлыққа қарсымыз!
- Салауатты өмір салтын қолдаймыз!
Мұғалімнің қорытынды сөзі
Нашақорлық — қоғам дерті. Онымен күресу жалғыз адамның қолынан келмейді. Бұл іске құқық қорғау органдары, медицина мамандары, ата-ана және әрбір азамат бірлесіп атсалысуы керек. Дүниедегі ең қымбат нәрсе — сенің өмірің. Ол өз қолыңда. Салауатты өмір сүрейік, спортпен айналысайық, дұрыс таңдау жасайық.
Қорытынды шақыру
Нашақорлық — бойды улайтын кесел. Ендеше, осы кеселден өзімізді де, жақынымызды да қорғайық. Төмендегі ұстанымдар — күнделікті өмірдің нақты таңдауы.
- Жаман әдеттерден аулақ болу
- Спортпен шұғылдану
- Табиғатты ластамау
- Темекі тартпау
- Алкоголь ішпеу
- Есірткіге жоламау
- Тәуелсіздігімізді қорғау
- Білімді, саналы азамат болу