Әкімшілік жауаптылық
Жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу
Бұл материалдың мақсаты — оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттыру, құқық бұзушылық пен қылмыстың белгілері мен түрлерін түсіндіру, сондай-ақ жасөспірімдердің құқықтары мен міндеттерін нақтылау. Негізгі идея — қоғам заңдары мен нормаларын сақтауға, өз құқығын білуге және оны құрметтеуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Қанатты сөздер
- Техникалық құралдар
- Презентация және бейнематериал
Қаралатын бөлімдер
- ҚР әкімшілік құқығының түсінігі және мәні
- Әкімшілік құқықтың субъектілері
- Әкімшілік жауаптылық
- Әкімшілік жаза: мәні, мақсаттары, түрлері
Қонақтар
- Кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспектор
- Колледж директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары
- Бөлім меңгерушісі (Экономика және менеджмент)
- Колледж психологы
Кіріспе: құқықтық мемлекет және жеке жауапкершілік
Қазақстан Республикасының Конституциясының 1-бабында еліміз өзін демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратыны айқындалған. Ондағы ең қастерлі ұстанымдардың бірі — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.
Құқықтық мемлекет құру жолында әр адам өз құқықтарын терең білуі және жалпы құқық саласынан жеткілікті мағлұмат алуы маңызды. Заңды аттамай, тура жолмен жүріп, еліне адал қызмет еткен азамат қана мақсатына жетеді. Сондықтан заңды білу — заман талабы.
Назарға: Тақырып аясында презентация («Жасөспірімдер/студенттік ортадағы құқық бұзушылықтың алдын алу») және жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық туралы бейнефильм ұсынылады.
«Сенің құқығың»: Конституция баптарына шолу
Қазақстандағы адам құқықтары Қазақстан Республикасының Конституциясында көрініс тапқан. Конституция 9 бөлімнен, 98 баптан тұрады. Екінші бөліміндегі бірқатар баптар азаматтардың негізгі құқықтарын бекітеді. Төменде жасөспірімдер үшін ерекше маңызды тұстар жинақталды.
14-бап: теңдік қағидаты
- Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең.
- Тегі, әлеуметтік жағдайы, жынысы, ұлты, тілі, діні, көзқарасы және өзге де мән-жайлар бойынша кемсітуге жол берілмейді.
15-бап: өмір сүру құқығы
- Әркімнің өмір сүруге құқығы бар.
- Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға хақысы жоқ.
16-бап: жеке бас бостандығы
- Әркімнің жеке басының бостандығына құқығы бар.
- Тұтқындау және қамауда ұстау — заңда көзделген реттерде және сот санкциясымен ғана мүмкін.
- Ұсталған сәттен бастап адвокат көмегін пайдалануға құқық беріледі.
17-бап: қадір-қасиет
- Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды.
- Азаптауға, зорлық-зомбылыққа және адамдық қадір-қасиетті қорлайтын қатыгездікке тыйым салынады.
19-бап: ұлттық және тілдік таңдау
- Әркім өзінің қай ұлтқа, қандай партияға және қандай дінге жататынын өзі анықтауға құқылы.
- Ана тілі мен төл мәдениетін пайдалануға, қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін таңдауға құқық беріледі.
22-бап: ар-ождан бостандығы
- Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар.
- Бұл құқықты жүзеге асыру жалпы адамдық және азаматтық міндеттерді жоққа шығармауы тиіс.
25-бап: тұрғын үйге қол сұқпаушылық
- Тұрғын үйге қол сұғылмайды; сот шешімінсіз тұрғын үйден айыруға жол берілмейді.
- Тексеру мен тінту — заңда белгіленген ретпен ғана жүргізіледі.
- Мемлекет азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін жағдай жасайды.
- Мұқтаж санаттағы азаматтарға мемлекеттік қордан заң нормаларына сай тұрғын үй ұсынылуы мүмкін.
Неліктен құқық бұзушылық көбейеді: негізгі себептер
Жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық пен қылмыстың көбеюіне әсер ететін факторлар көп. Олардың бір бөлігі отбасымен, бір бөлігі әлеуметтік ортамен, тағы бір бөлігі жеке мінез-құлық ерекшеліктерімен байланысты.
- Отбасындағы тәрбиедегі олқылық
- Материалдық жағдайдың тұрақсыздығы
- Жұмыссыздық және әлеуметтік қысым
- Бос уақыттың шамадан тыс көп болуы
- Ата-ана бақылауының әлсіреуі
- Мінез-құлық ауытқулары
- Рухани құндылықтардың әлсіреуі
Әкімшілік құқық: қысқаша түсінік
Әкімшілік құқық — мемлекеттік басқару саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейтін және әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін жауаптылықты белгілейтін Қазақстан Республикасының құқық саласы.
Нормативтік негіз
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодекс 2001 жылғы 30 қаңтарда қолданысқа енгізілді, кейін өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Кодекс құрылымы көлемді: онда тараулар мен баптар жүйеленген.
Маңызды қағидаттар
- Кінә принципі: адам тек кінәсі анықталған әрекеті үшін жауап береді.
- Қасақана да, абайсыз да әрекет жауаптылыққа әкелуі мүмкін.
- Жасы: әкімшілік жауаптылық, әдетте, 16 жастан басталады.
Әкімшілік жазалардың түрлері (мысалдар)
Құқық бұзушылық сипатына қарай ескерту, айыппұл, белгілі бір құқықтан айыру, тәркілеу, әкімшілік қамауға алу сияқты шаралар қолданылуы мүмкін.
Ескерту: нақты баптар мен қолдану тәртібі әр жағдайға байланысты құқық қолдану органдары арқылы айқындалады.
Ситуациялық тапсырма
«Тығырықтан шығар жол қайсы?» — нақты өмірлік жағдайларға құқықтық тұрғыдан баға беріп, дұрыс шешім қабылдау дағдысын қалыптастыруға арналған кезең.
Мысал тақырып: қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйымды бұзу және оның салдары.
Сұрақ-жауап: мамандар пікірі неге маңызды?
Құқықтық тәрбиеде ашық диалогтың орны бөлек. Психолог, тәрбие ісі жөніндегі басшылық және инспектор пікірлері — нақты жағдайларды түсінуге, алдын алу тетіктерін анықтауға көмектеседі.
Психологқа сұрақтар
- Кәмелетке толмаған «қиын» оқушылар туралы не айта аласыз?
- Ішкі бақылауда тұрған оқушылардың мінез-құлқын қалай бағалайсыз?
- Қандай мінез-құлық ауытқулары жиі байқалады?
Тәрбие ісі жөніндегі орынбасарға
- Колледждің ішкі ережесі қандай негізгі талаптарды қамтиды?
- Оқушылар ережені қаншалықты сақтайды?
- Ереже бұзғандарға қандай шаралар қолданылады және алдын алу жолдары қандай?
Инспекторға сұрақтар
- Жастар арасындағы қылмысты азайту үшін не істеу керек?
- Қай құқық бұзушылық түрлері жиі кездеседі?
- Жасөспірімдерге қолданылатын жазалардың ерекшелігі қандай?
- Неліктен кейбір жауаптылық 16 жастан, ал кейбірі 14 жастан басталады?
- Арнайы қызметті жалған шақырған жағдайда қандай шара қолданылады?
- Түнгі уақытта көшеде жүру бойынша қандай профилактикалық шаралар бар?
Оқушылар пікірі
Қысқа да нұсқа ой-пікір айту — құқықтық мәдениетті қалыптастырудың бір бөлігі. Бұл кезеңде әркім өз ұстанымын дәлелді түрде жеткізіп, тыңдай білу мәдениетін дамытады.
Қорытынды: құқықтық мәдениет — өмірлік бағдар
Колледжде де, отбасында да жақсы қасиеттерді бойға сіңіріп, тәрбиелі, мәдениетті, білімді тұлға болуға ұмтылуымыз керек. Құқықтық сауатсыздық — яғни өз құқығы мен міндетін білмеу, өзгенің құқығын сыйламау — көптеген келеңсіз жағдайларға алып келеді.
Сондықтан қылмыстың қоғамға келтіретін зиянын және оның адам тағдырын бұзатын ауыр салдарын терең түсіну маңызды. Құқықтық тәрбие мен құқықтық мәдениетті санаға сіңіріп, өзімізді және айналамыздағы адамдарды қадірлейік, құрметтейік.
Өмірің болсын десең сенің сәнді,
Ойланып, айналаңа қара мәнді.
Адам бол! Білімі тасқан, өнері асқан,
Өзіңе сүйсіндірер басқа жанды.Тәрбиелік өлең жолдары
Салауатты мақсатың — өмір сүру,
Өмірдің мағынасын керек білу.
Ішімдік, нашақорлық — сенің жауың,
Пайдасы сол — бұл жолдан аулақ жүру.Салауатты өмір салты туралы үндеу
Ой түйін
Сұлтанмахмұт Торайғыров жырлағандай, жастық шақ — мақсат пен таңдау тоғысатын кезең. Болашақта шалыс қадам баспай, өз өміріне жауап бере алатын азамат болып қалыптасу — әр жасөспірімнің де, қоғамның да ортақ мұраты.