Асқар ғылым жолында
Ғалым болам десеңіз…
Бұл материал оқушылардың қазақ математика ғылымына өлшеусіз үлес қосқан тұлғалардың өмірі мен еңбектерін зерттеу жұмыстарына арналады. Негізгі назар үш ғалымға аударылады: Орынбек Ахметбекұлы Жәутіков, Мұхтарбай Өтелбаев, Асқар Серіқұлұлы Жұмаділдаев.
Мақсаты
- Оқушыларды отандық математика мектебінің көрнекті өкілдерінің өмір жолымен және ғылыми қызметімен таныстыру.
- Ғалымдардың математика ғылымына қосқан үлесі туралы нақты мәлімет беру.
- Болашақ математиктердің кәсібіне деген қызығушылығын арттырып, зерттеушілік көзқарасын қалыптастыру.
О. А. Жәутіков
Ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері.
Негізгі бағыттары: орнықтылық теориясы, математика және физика теңдеулері, дифференциалдық теңдеулердің шексіз жүйелері, теориялық және қолданбалы механика, математика тарихы мен методологиясы.
М. Өтелбаев
Физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ҰҒА академигі.
Туған жылы және жері: 1942 жылғы 3 қазан, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қаракемер ауылы.
А. С. Жұмаділдаев
Ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор.
Туған жылы және жері: 1956 жылғы 25 ақпан, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Шиелі кенті.
Математика туралы ой
Ғылым жолы бірде жеңіл, бірде қатты. Ақыл-ойлар әлемді арбап алды. Математика — ғылымдар патшасы, таңырқатып, аңыз қылған адамзатты.
«Математика танк жүргізушіге қажетсіз болғанымен, танк жасауға қатысатын ғылым».
Кәсіби құзыретті маман қандай болуы керек?
Кәсіби құзыретті маман — өзіндік құзыреттілігі жоғары, өз ісінің шебері, яғни мамандығын жан-жақты әрі толық игерген тұлға. Мұндай деңгейге жету үшін білімді жүйелі түрде жетілдіру, функционалды дағдыларды дамыту және жоғары нәтижелерге ұмтылу қажет.
М. В. Ломоносовтың сөзімен айтқанда, «ақыл-ойды тәртіпке келтіретіндіктен математиканы оқу керек».
Оқулық пен кітаптың құндылығы
Р. Декарттың пікірінше, жақсы кітап оқу — өткен ғасырдың кемеңгерлерімен тілдесумен тең: олар өздерінің ең озық ойларын алдыңа жайып салады. Бұл ой математикаға да тікелей қатысты: сапалы оқулық — жүйелі ойлаудың, дәлел мәдениетінің және ғылыми тілдің мектебі.
О. Жәутіковтің жоғары оқу орындарына арналған қазақ тіліндегі алғашқы оқулықтарының бірі — «Математикалық анализ курсы» (1958).
О. Жәутіков ғылыми-педагогикалық кадр даярлауға қосқан еңбегі үшін бірқатар марапаттарға ие болған.
Талқылауға арналған сұрақтар
Төмендегі тапсырмалар — білімді бекітуге, логикалық ойлау мен математикалық сауаттылықты тексеруге арналған қысқа сұрақтар топтамасы.
Топтық блиц-сұрақтар
- 16 санының квадраты 256-ға тең бе?
- Вектор — бағытталмаған кесінді ме?
- Үшбұрыш бұрыштарының қосындысы 360°-қа тең бе?
- Квадрат — барлық қабырғалары тең болатын тік төртбұрыш па?
- 2-ге қалдықпен бөлінетін сан жұп сан бола ма?
Көрермендерге арналған сұрақтар
- Кері тригонометриялық функцияларды атаңыз.
- y = x² + 4x функциясының графигі қандай?
- Пифагор теоремасын тұжырымдаңыз.
- Ромб дегеніміз не?
- Трапеция ауданының формуласын айтыңыз.
- Үшбұрыш ауданына арналған Герон формуласын еске түсіріңіз.
Қысқа жауап кілті (іріктелген)
- Кері тригонометриялық функциялар
- arcsin, arccos, arctan, arccot
- y = x² + 4x графигі
- Парабола
- Пифагор теоремасы
- Тікбұрышты үшбұрышта гипотенузаның квадраты катеттер квадраттарының қосындысына тең: c² = a² + b².
Қорытынды ой
Табиғаттың сырын терең түсінемін деген адамға ең алдымен математиканы үйрену қажет. Математика — ойды жинақтайды, дәлелдеуге үйретеді, күрделі құбылыстардың ішкі заңдылықтарын ашуға жол бастайды.
Мұғалім өз білімін үздіксіз толықтырып, ізденісін тоқтатпағанда ғана ұстаздық миссиясы биік болады. Оқушы да дәл солай: тұрақты еңбек, жүйелі оқу және зерттеу — үлкен табыстың негізі.
Қатысқандарыңызға рақмет. Сау болыңыздар!