Білімді болыңдар
Тәрбие сағатының тақырыбы
Адам бойындағы асыл қасиет
Мақсаты (білімділік)
- Оқушылар асыл қасиет ұғымын түсінеді.
- Адамгершілік қағидаларын ұғынады.
Мақсаты (дамытушылық)
- Айналамен рухани құндылықтар негізінде қарым-қатынас орнату қабілеті дамиды.
- Адамгершілік қасиеттері қалыптасады.
- Әдеп нормаларын сақтау әдеті нығаяды.
Мақсаты (тәрбиелік)
- Өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеу дағдысы қалыптасады.
Сабақтың барысы
Шаттық шеңбері
Мұғалім: «Балалар, сендермен жүздесіп тұрғаныма өте қуаныштымын».
«Сиқырлы таяқша» ойыны: Оқушылар дөңгелене тұрып, таяқшаны бір-біріне ұсынып, таяқша тиген оқушының жақсы қасиеттерін атайды.
Осыдан кейін адам бойындағы асыл қасиеттер туралы әңгіме басталады.
Қонақ: Данышпан ата
Сыныпқа «Данышпан ата» келді деген ой-образ арқылы оқушылардың қызығушылығы оянады.
Мұғалім оқушыларды белсенділікке шақырып, «атамызға білімімізді көрсетейік» дейді.
Ескерту: Данышпан атаның балаларға арналған шағын сыйы/тілегі бар.
Қызығушылықты ояту: Абайдың өсиеті
Мәнерлеп оқу
Мұғалім оқушыларға Абайдың «Ғылым таппай мақтанба» өлеңінен үзіндіні мәнерлеп оқуды ұсынады.
Үзінді:
Ғылым таппай мақтанба,
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз.
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ —
Бес дұшпаның білсеңіз.
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой —
Бес асыл іс көнсеңіз.
Талқылау сұрақтары
- Абай қандай қасиеттерге жақын болуға, қандай қасиеттерден аулақ болуға шақырады?
- Жақсы қасиеті бар адам мен жаман қасиеті бар адамды қалай ажыратамыз?
- Өмірде осы қағидаларды қай кезде қолдануға болады?
Негізгі ой
Асыл қасиеттер — адамды биікке бастайтын әдеттер мен мінез. Ал жағымсыз қылықтар — адамның өзіне де, айналасына да зиян келтіреді.
Топтық жұмыс: жақсы және жаман қасиеттер
1-топ: «Жақсы бала»
- жігерлі
- білімді
- сыпайы
- тәртіпті
- ынтымақты
- ұқыпты
- шыншыл
- әдепті
- қайырымды
- адал
- мейірімді
- таза жүретін
2-топ: «Жаман бала»
- тіл алмайтын
- жалқау
- нашар оқитын
- кір жүретін
- надан
- өтірікші
- арам
- әдепсіз
- мейірімсіз
- арсыз
3-топ: «Асыл қасиеттер»
Адам бойындағы асыл қасиеттердің мысалдары:
- сенімділік
- мейірімділік
- сүйіспеншілік
- махаббат
- білімділік
- ақылдылық
- инабаттылық
- жомарттық
- әдептілік
- адалдық
- сабырлылық
- қамқорлық
Мағынаны тану: әдеп туралы тыйым сөздер
Әдеп — күнделікті әрекеттен байқалатын ішкі мәдениет. Төмендегі тыйым сөздер оқушыға өзін ұстаудың шекарасын үйретеді.
- Үлкен кісімен сөйлескенде қолыңды қалтаңа салып тұрма.
- Біреумен сөйлескенде бетіне қадала қарап, тым жақын тұрма; орынсыз күлме.
- Біреудің дүниесіне қызығып, қадала қарама.
- Үйде отырып ысқырма.
- Тамақ ішкенде ашкөзденіп, қомағайланба.
- Бас киімді теппе, айналдырма, аяқ астына тастама.
- Малды бастан ұрма.
- Жасы үлкеннің алдын кеспе.
- Кемтар адамға күлме.
Үй тапсырмасы: әдеп түрлері
1-топ: Сәлемдесу әдебі
Дәстүр бойынша жасы кішілер үлкендерге сәлем береді. Үйге кірген адам үлкен болсын, кіші болсын, алдымен сәлемдеседі. Сәлемді алмау — мәдениетсіздік.
Оқушы үлкен адаммен сәлемдескенде асыра сілтеп «тақылдап кетпей», әдеппен сөйлескені жөн. Қол ұсыну әрдайым міндет емес: тек жағдайға сай, қажет болғанда ғана.
Кейбір оқушылар өзіне сабақ бермейтін мұғалімдермен сәлемдеспей жатады — бұл да әдепсіздік белгісі.
2-топ: Сөйлесу әдебі
Әңгімелескен адамға ілтипат білдіріп, көңіл аударып тұрған жөн. Сөйлескен кезде алаңдап жан-жағына қарау, теңселу, сөзді шала тыңдау — ұят.
Сондай-ақ асығыс сөйлеу, мақтана сөйлеу, қатты сөйлеу, сөзді бөлу, соңына дейін тыңдамау — әдепсіздіктің белгісі.
3-топ: Әдемі, таза киіну әдебі
Киіне білу — адамның ішкі мәдениеті мен талғамына байланысты. Жүріс-тұрысымыз, сөзіміз, ісіміз, киіміміз — бәрі рухани талғамды қажет етеді.
Талғамы жоғары адам өзіне қонымды, жарасымды киімді таңдап, үнемі таза жүре алады.
Проблемалық жағдаяттар
Оқушылар жағдаятпен танысады, топ ішінде талқылайды және шағын көрініс ретінде сахналайды.
1-топ
Сен өте асығысың, себебі сабаққа үлгеруің керек. Көшеде бала жетектеп келе жатқан кісіні байқамай қағып кеттің. Ол кісі құлап қалды, немересі қорыққанынан жылап жіберді. Сенің әрекетің қандай?
2-топ
Анаң жұмыстан келгенше үйді жинап қоюыңды өтінді. Сен достарыңмен ойнап жүріп, өтінішті ұмытып кеттің. Анаң жұмыстан келіп, үйді өзі жинап қойды. Сен келгенде анаң ренжулі. Сен не істейсің?
3-топ
Есіктің қоңырауы соғылды. Барсаң, алыстан келген туысың екен. Анаң саған есікті ашпауды ескерткен. Сенің әрекетің қандай болады?
Топпен тапсырмалар
1-топ
Көп нүктенің орнына сөз қой:
- а) Ашу — дұшпан, … — дос, … — ыңа ақыл қос.
- ә) Балаң … болса, жердің үсті жақсы, балаң … болса, жердің асты жақсы.
2-топ
Қарама-қарсы ұғымдарды ата:
- Қастық — …
- Әділдік — …
- Білімді — …
- Тентек — …
- Еңбекқор — …
- Дөрекі — …
Көп нүктенің орнына сөз қой:
Ж… — ты көп қуған пәлеге жолығар, Ж… — ты көп қуған байлыққа жолығар.
3-топ
Көп нүктенің орнына сөз қой:
Әдептілік, ар-ұят — … белгісі,
Тұрпайы мінез, тағы жат — … белгісі.
Сыйластық туралы ой
Адамдар арасындағы сыйластықты қалай түсінесіңдер? («Сіз», «Біз» деген — жылы сөз …)
«Жалғастыр» ойыны
Не істеуге болмайды?
Мұғалім сөйлемнің басын айтады, оқушылар жалғастырады.
- Сабаққа кешігуге …
- Сыныпта айқайлауға …, ысқыруға …
- Үлкендердің жолын кесуге …
- Кішкентай қыздарды ренжітуге …
- Құстарды атуға …
- Құстың ұясын бұзуға …
Не істеу керек?
- Үлкендерді сыйлау …
- Ата-ананың тілін алу …
- Тәртіпті болу …
- Оқу құралдарын күтіп, таза ұстау …
- Сабақты жақсы оқу …
Ой толғау
1-топ
«Мен мейірімді адаммын, өйткені …».
2-топ
«Сабақтан алған әсерім …» — ойды жүрекше қағазына жазады.
3-топ
Бір-біріне жылы тілектерін арнайды.
Мұғалім: «Балалар, сендердің бойларыңда жақсы қасиеттер көп екен. Бұған мен де, Данышпан ата да ризамыз». Данышпан атаның тілек жазылған кітапшасы оқушыларға табысталады.
Қорытынды ой
Өзін-өзі тәрбиелеу
Әрбір адам өзін-өзі тәрбиелеу үшін алдына мақсат қоя білуі керек. Адамды көздеген мақсатына жеткізетін, алысты жақын ететін, тікенді гүл ететін — ақыл.
Ақылсыз өмірдің мәні кемиді. Ақыл адамды әдептілікке бастайды.
Күнделікті ұстанымдар
- Тәкәппар болма.
- Сыйлағанды сыйлай біл.
- Айтқан сөзді тыңдай біл.
- Тәрбиеленуге саналылықпен және төзімділікпен кіріс.
Данышпан атаның батасы
- Жастарың ұзақ болсын!
- Таудай болыңдар!
- Өркендерің өссін!
- Бақытты болыңдар!
- Білімді болыңдар!
- Өнерлі болыңдар!
- Бақтарың жансын!
- Мұраттарыңа жетіңдер!
- Өнерлерің өрге жүзсін!
- Нағыз азамат болыңдар!
- Еліңе қорған болыңдар!
- Айларың оңынан тусын!
- Мерейлерің үстем болсын!
- Талаптарыңа нұр жаусын!