Абай шығармаларын оқыған орыс жазушылары мен ақындары
Сайыс-сабақ жоспары
Абай Құнанбайұлы: өмірі мен шығармашылығын қорытындылау
Бұл сабақ — оқушылардың Абай мұрасын жүйелеп, білімін бекітуге арналған ізденіс пен қорытындылауды ұштастыратын сайыс форматы. Негізгі мақсат — ақынның тұлғалық биіктігін сезіндіру, өлең арқылы ойлау мен сөйлеу мәдениетін дамыту.
«Асыл сөзді іздесең, Абайды оқы, ерінбе.
Адалдықты көздесең, жаттап тоқы көңілге!»
Сабақ мақсаты
Білімділік
Қазақтың ұлы ақыны Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы туралы білім қалыптастыру және бекіту.
Дамытушылық
Абайдың өскен ортасын сипаттау, шығармалары туралы тұжырымды пікір айту, мәнерлеп оқу мен жатқа айтуды дамыту. Оқушылардың тіл мәдениеті мен поэзиялық талғамын жетілдіру.
Тәрбиелік
Абай поэзиясының тереңдігін сезіндіру, туған елді сүю мен Отанды құрметтеу сезімін қалыптастыру. Адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру.
Әдістер мен көрнекіліктер
Сабақ әдістері
- Топтастыру
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Мәнерлеп оқу
- Пікір айту
Көрнекіліктер
- Абай портреті
- Абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған слайдтар
- Интерактивті тақта
Сабақтың өтілу барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды сайысқа психологиялық тұрғыдан дайындау.
- Әр топ өз таңбасын алдын ала дайындап келеді; топ атауы мен ұранын таныстырады.
- Топтар қолбасшыларын тағайындайды.
- Синквейн әдісі арқылы оқушылар 4 топқа бөлінеді: «Достық», «Үміт», «Әлем», «Жұлдыз».
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Абайдың әр сөзін терең бойға сіңіру, үңіле оқып сезіну — тек әдебиет әлеміндегі жандардың ғана емес, көкірегі ояу әрбір азаматтың парызы. Бүгінгі сабақта біз өткен тақырыптарды еске түсіріп қана қоймай, білімімізді саралап, қорытындылап, сайыс арқылы өзара бағамдаймыз.
Сайыс құрылымы: бес белес
Әр белес нақты ережемен өтеді. Бағалау ұпай арқылы жүргізіледі, нәтижені әділқазылар алқасы шығарады.
1-белес. «Көркем сөз» сайысы
Үй тапсырмасы: әр топ «Абайды біз кім деп танимыз?» тақырыбында дайындаған ақпаратын таныстырады.
2-белес. «Бәйге» (сұрақ-жауап)
Әр топта карточкалар болады. Қай топ бірінші көтерсе, сол жауап береді. Егер жауап бере алмаса, келесі топ жалғастырады. Бұл турда 19 сұрақ қойылады.
- Абай Құнанбаев — …
- Қай жерде дүниеге келген?
- Қай жылы туған?
- Алғаш хат таныған орны?
- Абай оқыған медресе?
- Абайдың шын аты?
- Абайдың арғы атасы?
- Әкесінің аты?
- Шешесінің аты? Әжесінің аты?
- Әкесі Абайды кімге/не істің қасына баулыды?
- Абай оқыған шығыс ақындары?
- Абай дос болған орыс демократ ғалымдары?
- Абай шығармаларын оқыған философтар?
- Абай шығармаларын оқыған орыс жазушылары мен ақындары?
- Абайдың ақын екенін танытқан алғашқы көркем өлеңі?
- Ол қай жылы жазылған?
- Абай оқыған орысша журнал?
- Абай рухани байлық алған үш саласы?
- Қай жылы дүниеден озды?
Ескерту: сұрақтардың бір бөлігі ашық форматта берілгендіктен, мұғалім сынып деңгейіне сай нақтылауға құқылы.
3-белес. «Поэзия сәті»
Интерактивті тақтада өлең жолдарынан үзінді беріледі. Әр топтан бір оқушы ұнаған өлеңінің жалғасын табады және мәнерлеп оқиды.
Үзінді 1
Күтемін сізден қайта хат,
Қуандырып, дертім жаз…
Үзінді 2
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау танымас тірі жанды…
Үзінді 3
Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,
Сонда да солардың бар таңдамасы…
Үзінді 4
Ақындық жүріп, анық бас,
Еңбегің кетпес далаға…
Жауап үлгілері (өлең жалғастары)
Ол болмаса, шыныңды айт, кінә өзімде, өзіме аз;
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, басқан жері сықырлап келіп қалды;
Іші — алтын, сырты — күміс сөз жақсысын қазақтың келістірер қай баласы;
Өлең — сөздің патшасы, сөз — сарасы;
Ұстаздық қылған жалықпас үйретуден балаға.
4-белес. «Кім жылдам?» (сөздер табу)
Тақырып бойынша жасырылған сөздерді табу. Ойды жылдам әрі нақты жеткізу қажет. Орындау уақыты — 40 секунд.
Р Қ Ы С Ж Р Ы У Ы Х З П Е В С С Г Е О Б Т С О К Р А Т Е К Д Ұ Е Р Ө К И Б Р А Һ И М Й Ө Л Е Ң И М В Е С Т Н И К
5-белес. «Жорға» сайысы
Әр топтан бір сайыскер шығады. Қанша сұраққа жауап берсе, сонша ұпай жинайды.
1-сайыскер сұрақтары
- Абайдың шешесінің аты?
- Абай қай жылы туды?
- Қай жерде туды?
- Әкесінің аты кім?
2-сайыскер сұрақтары
- Абайдың орыс достары кімдер?
- Абай қанша нәрседен қашық болуды нұсқайды?
- Абайдың шын аты?
- Абай қанша нәрсеге асық болуды нұсқайды?
Қорытынды және марапаттау
Әділқазылар шешімі
Сайыс қорытындысын шығару үшін сөз әділқазылар алқасына беріледі. Жеңген топ марапаттау қағаздарымен мадақталады.
Мұғалімнің қорытынды сөзі
Бүгінгі сайыста сіздер алған білімдеріңізді, өнерлеріңізді көрсете алдыңыздар. Сайыста жеңіс те, жеңіліс те болады, алайда ең маңыздысы — өзіңізді дамыту. Алдағы уақытта білімдеріңізді шыңдап, биіктерден көрінулеріңізге тілектеспін.
Қорытынды шумақ
Парасатты болып туған Шыңғыстаудың Абайы,
Ән мен жырын мұра қылған Сарыарқаның Абайы.
Нақылымен сана құйған қазағымның Абайы,
Ақылмен дана болған бүкіл әлем Абайы.
Сау болыңыздар.
Оқушыға шағын еске салу
Дәлелмен сөйле
Пікір айтқанда өлең жолына немесе дерекке сүйен.
Мәнерлеп оқы
Дауыс ырғағын сақтап, паузаны дұрыс қой.
Топты қолда
Жауапқа дайындалып, бір-біріңді толықтырып отыр.