Бәрімізді көтеріп тұрған жер мейірімді
Мейірімділік жолымен
Халық даналығы: «Мейірімділікті анадан үйрен». Бұл ой сабақтың өзегіне айналып, балалардың жүрегіне жылы сөз бен ізгі әрекеттің мәнін сіңіруге бағытталады.
Мақсаты
Балалардың мейірімділік пен қайырымдылық құндылықтары туралы түсініктерін кеңейту.
Міндеттері
- Мейірімділіктің адам өміріндегі маңызын түсіндіру.
- Өзара сыйластық қарым-қатынасын дамыту.
- Мейірбандыққа тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар
Слайд, үнтаспа, бейнеүзінді, жүрекшенің үлгісі.
Шаттық шеңбері
Мұғалім балаларға шеңбер құрып тұруды ұсынады. Бірге тұрған шеңбер — бірлік пен жақындықтың белгісі. Осы сәтте «Мейірімділік» өлеңі оқылады.
Өлең: «Мейірімділік»
Әкел, досым, қолыңды,
Татуласқан орынды.
Өкпелесіп не керек,
Көрсет, кәне, соныңды.
Баққа бірге кірейік,
Қол ұстасып жүрейік.
Мейірімділік белгісі —
Кел, қосылып күлейік.
Негізгі ой: бүгінгі әңгіме адамның жақсы құндылықтарының бірі — мейірімділік туралы. Адамдардың бір-біріне деген мейірімі — әдептіліктің айқын белгісі.
Әңгімелесу: мейірімді адам қандай болады?
Мұғалім тақырыптың мәнін ашу үшін сұрақ-жауап арқылы әңгімелесу жүргізеді. Мейірімді адамға тән қасиеттер:
- ақкөңіл
- жаны таза
- шыдамды
- рақымшыл
- жылы жүректі
Ой қозғайтын сұрақтар
- Осындай адам деп кімді атар едіңдер?
- Адамзат кімнің немесе ненің мейіріміне бөленеді?
- «Мейірімді адам» дегенді қалай түсінесіңдер?
Әңгіме барысында балалар ең алдымен ананың мейірімін атайды. Сондай-ақ күннің, табиғаттың, ұстаздың, дәрігердің және айналадағы адамдардың мейірімі туралы ой бөліседі.
Өлең оқу: мейірім туралы толғаныс
Мейірімділік — ғажайып өмір есігі,
Мейірімді болсаң — сазды әуенмен тербетер бесігің.
Ашық болсын мұқтаждарға көңілің мен есігің,
Мейірімсіз болсаң, Жаратқаннан болмас кешірім.
Қол ұшын бер жетімдерге жылаған,
Қайтарма қолыңды, ана көмек сұраған.
Уа, адамзат, бойға сіңген мейірімді,
Соны сіздерден әркез сұранам.
Мейірімді ізде таза, аңғал жүректен,
Селт еткізіп сезімді бойда дір еткен.
Мейірім ана бойынан сіңген жылылық,
Өмірге гүл еккен ізгі тілекпен.
«Мейірімділік шуағы» ұғымын топтастыру
Оқушылар тақтаға мейірімділіктің мәнін ашатын сөздерді ұсынады:
Тыныштық сәті: ішкі жылылыққа саяхат
Үнтаспадан баяу әуен қойылады. Мұғалім балаларды көздерін жұмып, терең демалып, жақсы істерді елестетуге шақырады.
Жетелеу мәтіні
«Қазір біз керемет әрі мейірімділікке, сүйіспеншілікке, ізгілікке толы әлемге саяхат жасаймыз. Бұл әлемнің ауасы таза, жұпар иісті. Сол әлемге қадам басайық. Сүйіспеншілік пен мейірімділік нұры жан дүниемізді толтырсын. Адамдар бір-біріне тек жақсылық, қуаныш, ізгілік сыйласа қандай тамаша болар еді! Енді қайтатын уақыт жетті: сол мейірім нұрын өзімізбен бірге ала қайтайық. Көздеріңді ашыңдар.»
Мәтінмен жұмыс: «Сары тауық пен балапандары»
Мейірімділіктің мәнін нақтылау үшін оқулықтағы мәтін оқылады. Одан кейін сахналау ұйымдастырылып, балалар кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы мейірімнің түрлерін тереңірек ұғынады.
Талдауға арналған сұрақтар
- Сары тауық балапандарын қандай жақсы қасиеттерге баулыды?
- Ол аналық мейірімін қалай көрсетті?
- «Күн ашылып, ана жүрегіндей жадырады» дегенді қалай түсінесіңдер?
- Неге күннің нұрын ана жүрегіне теңейді?
- Сендер үшін өмірдегі ең мейірімді жан кім?
Дәйексөз: халық даналығына сүйену
Дәйексөз: «Мейірімділікті анадан үйрен»
Ана — халық ұғымында жаратушы, өмірдің бастауы. Табиғат та адамға мейірімін аямайды: мәпелеп, аялап, игілігін бәріне бірдей ұсынады. Адамдар да дәл солай бір-біріне жылылық танытуы керек. Сондықтан дана халқымыз мейірімділіктің ең алғашқы сабағын анадан үйренуге үндейді.
Сергіту сәті
Алақанмен сипағанда аялап,
Жақсы сезім — қуанышың тасады.
Ақ көңілмен болар бейне саябақ,
Аялаған әр адамның құшағы.
«Өзіммен-өзім»: әсер мен ой бөлісу
«Жетімдер» фильмінен үзінді көрсетіліп, балалардың қамқорлық пен жанашырлық сезімдерін оятуға бағытталған әңгіме ұйымдастырылады. Оқушылар көргенінен түйген ойларын ортаға салады.
Талқылау бағыттары
- Бейтаныс адамдар арасындағы мейірімділік қандай болады?
- Аға мен қарындас, бауырлар арасындағы мейірім қалай көрінеді?
- Өздерің біреуге мейірімділік көрсеткен кездерің болды ма?
Жағдаяттарды талдау: қамқорлықты әрекетке айналдыру
Суреттер арқылы балалардың табиғатқа, заттарға, жан-жануарларға қамқорлық сезімдері оятылып, мейірімділіктің күнделікті өмірде қалай көрінетіні талданады.
Тәрбиелік қорытынды
Қазақ халқы баланы жастайынан тазалыққа, ұқыптылыққа, әдептілікке, мейірімділікке, адалдыққа, сыпайылыққа, кішіпейілдікке, ұйымшылдыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеген. Осы мақсатта мақал-мәтелдер мен нақыл сөздерді жиі қолданған.
Оқушылар оқып жатқан тараудың атауы: «Адам болам десеңіз...».
Қорытындылау: мейірімнің тілін табу
Балалар мейірімділіктің әр қырын қысқа да әсерлі сөйлемдермен жеткізеді:
- Күлімдеген күн мейірімді!
- Кіршіксіз ақ қар мейірімді!
- Бәрімізді көтеріп тұрған жер мейірімді!
- Аяулы анам мейірімді!
- Қадірлі әкем мейірімді!
- Әлпештеген әжем мейірімді!
- Еркелеткен атам мейірімді!
- Жылы жүзді ұстазым мейірімді!
- Тату-тәтті достарым мейірімді!
Жүректен жүрекке
Мұғалім балаларды «жүректен жүрекке» шеңберіне шақырады: «Жылы сезім жүректе сақталады, мейірімділік тек жүректен басталады». Балалар бір-біріне жақсы тілектерін айтып, жылы лебіз білдіреді.
«Балалардың мейірімді жүрегі, сіздерге бақыт, шаттық тілейді».
Соңында оқушылар өз қолдарымен жасаған жүрекшелерді қонақтарға ұсынады.
Үй жұмысы
Дәптердегі бос жолдарға «Мен мейірімді баламын» тақырыбында шағын әңгіме жазу.