Наурыз келді, көктем келді ағайын
Тәрбие сағатының мазмұны
Тақырыбы
«Нұр себеле, Ұлыстың ұлы күні!» атты тәрбие сағаты
Мақсаты
Оқушыларға Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мерекесі туралы толық мағлұмат беру; халқымыздың салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын таныта отырып, Наурыздың қазақтың ұлттық мейрамы екенін айқындау.
Көрнекілігі
- Нақыл сөздер жазылған плакат
- Үнтаспа
- Ұлттық киімдер
- Ұлттық тағамдар
- Шарлар, суреттер
Кіріспе сөз
Құрметті ұстаздар, оқушылар, ата-аналар! Сіздерді қазақтың ұлттық мерекесі — Ұлыстың ұлы күні Наурызбен шын жүректен құттықтаймыз. «Нұр себеле, Ұлыстың ұлы күні!» атты тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер!
Көктем — жаңа өмірдің қайта басталар шағы, жылдың жаңарған басы. Қар еріп, жылғалардан су ағып, табиғат оянып, бәйшешек бүр жарады. Әнші құстар сайрап, жер әлем нұрға бөленетін Наурыз мерекесі келді. Той құтты болсын, ұлыс оң болсын!
Мерекелік ұран
Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын! Қайда барсақ жол болсын!
Бағдарламада
- Әндер мен хор
- Көріністер мен дәстүр таныстыру
- Билер: «Қамажай», «Қара жорға»
- Ұлттық ойындар: «Орамал тастамақ», «Сақина салу»
Жүргізушінің жыры
Күттіріп келген жыл басы,
Бізбен бірге жырлашы.
Дастарханға елімнің
Береке, ырыс сыйлашы.
Ата-бабам тойлаған
Әз-Наурызым, армысың!
Шашу шақыру
Жанбота: Уа, халайық, халайық! Ақ сандықты ашайық. Бұл мереке, бұл тойдың шашуларын шашайық!
Қуаныш сөзі
Әділет: Армысың, Наурыз! Қуаныш боп, кір төрлет! Ел болып саған көрсетіп жатыр сый-құрмет!
Оқушылардың арнауы
Рысгүл
Бауырласқа тәнтіміз, бұзылмаған салтымыз.
Кең даламның ежелгі — қазақ деген халқымыз.
Өзге ұлттай біздің де бар дәстүр мен салтымыз.
Диас
Жыл басы — Наурыз, мереке! Ақ нұрға әлем боялды.
Наурыз тойы — береке, тіршілік жаңа оянды.
Нұрасыл
Тәуелсіз биік халқымның желбіреп туы шалқысын.
Әз-Наурыз келіп еліме, Жер-Ана бойы балқысын.
Жаңғырар дәстүр-салтымның бұлағы көсіліп, жалғассын.
Қастерлі халқымның мерекесі — Наурыз, жыл басы!
Мерекелік би
Би: «Қамажай»
Аружан
Жарқыраған жас нұрлы, жаса, Наурыз дәстүрлі!
Бақытыма шалқыдым, ашылады нұрымыз.
Осынау байтақ елімде айтылады жырымыз.
Диана
Сәулесі бар Наурызда таңғы үміттің,
Басын қосқан сан адам сан ғұрыптың.
Ұлыстың ұлы күні паш етейік
Достықпенен мәңгіліктің белгісін.
Асылзат
Жүріңдер, Наурыз тойға басып аяқ,
Қалыс адам қалмасын некен-саяқ.
Ән шырқап, би билейік, қауым болып,
Өнерді аяп тұратын уақыт емес.
Әлихан
Наурыз, Наурыз — наз үнді,
Жер жап-жасыл жаз үлгі.
Жақсылықты жаранға
Жайып келші, бар ізгі!
Ару
Қош келдің, Наурызым, ардақты!
Халқым саған бар үмітін арнапты.
Жылда осылай келе бергін жасарып,
Аймақты гүлге бөлеп, нұрға бөлеп.
Ән мен ойын
- Ән: «Шақырады көктем»
- Ойын: «Орамал тастамақ»
Наурыздағы салт-дәстүрлер
Қазағымның салт-дәстүрі жаңғырған — тәлімді ойдың сынағы, тәрбиенің көзі. Салт-дәстүрді ардақтайық, ағайын! Ендеше, Наурыздағы ғұрып-ұстанымдармен танысайық.
Наурызкөк
Айдарбек: Наурызкөк — Наурыз айында ұшып келетін көктем құсы. Қарасы шағын. Халық оны асыға күтеді: алғаш көргендер «Наурыз келдің бе?» деп шақырып, жем шашады.
Наурызнама
С. Гауһар: Наурызнама — шат-шадыман ойын-сауық. Тойда ат жарыс, түрлі ойындар өткізіліп, Наурыз жырлары айтылады. Қыз-жігіттер бас қосып, ұйқыашар әзірлейді (уыз, ет секілді дәмдерден). Жігіттер қыз-келіншектерге сақина, сырға, айна, тарақ секілді сыйлық береді — оны селтеткізер дейді.
Наурызша
Т. Гауһар: Наурызша — Наурыз айында түсетін жұп-жұқа қиықша қырбық қар. Халық оны «Наурызша» деп атайды.
Айкөркем
Наурыз — шыр айналған жылдың басы,
Адамның өлшенеді өмір жасы.
Қазақтың пейіліне жарасады,
Әр үйде дастарханға толған асы.
Есенжан
Наурыз қайтып оралады, аты да аңыз,
Сұрамаймыз алғысты, ақы да біз.
Кең дастархан — даламның сахнамыз,
Ұлы мейрам — Наурызға шақырамыз!
Бекзат
Келіңдер, Наурыз күнін қарсы алайық,
Билейік, жыр жырлайық, ән салайық.
Қаһарлы қыстан өтіп, Наурыз келді,
Арқаңды кеңге созшы, уа, халайық!
Мерекелік би
Би: «Қара жорға»
Наурыз туралы тағылым
Шығыс күнтізбесі бойынша күн мен түн теңесетін көктемгі мереке — үміттің, жастықтың және жаңарудың нышаны. Бүкіл әлемге береке, бақыт, бейбітшілік тілейтін Ұлыстың ұлы күні — Әз Наурыз құтты болсын!
Наурыз келгенде «Самарқанның көк тасы еріді» деген тәмсіл айтылады: бұл — көңіл жібіп, мейірім көбейетін, жұрт бір-біріне жақсылық жасайтын күн деген мағына. Жылғалардан су ағып, бәйшешек гүлдеп, күннің нұры жерге төгіледі.
Наурыз келді, көктем келді, ағайын! Жадырайды, жаңғырады маңдайым. Назды, сазды Науан Наурыз, армысың!
Көрініс
Ақ әже қазақтың бірнеше салт-дәстүрлері туралы әңгімелейді және рәсімдерді көрсетеді: бесікте бөлеу, ат қою, тұсау кесу.
Ақ бата
Қыдыр атаның батасы
Армысыңдар, жамағат!
Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын.
Қайда барсақ жол болсын!
Ұлыс бақты болсын, төрт түлік ақты болсын!
Ұлыс береке берсін, бәле-жала жерге енсін!
Ұлы халқым тоқ болсын, көйлектерің көк болсын!
Қайғы-уайым жоқ болсын, қуаныштарың көп болсын!
(Әумин)
Ұлттық ойын
Ойын: «Сақина салу»
Қорытынды
Наурыз тойы — ұлы күн, шырқап әнге салайық!
Хор: «Домбырасыз ән қайда?»
Осымен «Нұр себеле, Ұлыстың ұлы күні!» атты сынып сағатымыз аяқталды. Көңіл қойып тыңдағандарыңызға көп рақмет! Өмір жастарыңыз ұзақ, ұлыс бақты, төрт түлік ақты болсын. Ұлыс береке берсін. Наурыз құтты болсын!