Қазақша рефераттар

Нан туралы тақпақтар

Тәрбие сағатының жоспары

Бар байлықтың бастауы – нан

Мақсаты

  • Нанды қадірлеуге, қастерлеуге үйрету.
  • Нанның дастарханға қалай келетінін түсіндіріп, оған көптеген адамның еңбегі сіңетінін ұғындыру.
  • Дәстүрді сақтауға, ас ішу мәдениетін ұстануға және нанды құрметтеуге тәрбиелеу.

Көрнекілігі

  • Нақыл сөздер
  • Нан түрлері
  • Ұннан жасалған тағамдар

Кіріспе сөз (мұғалім)

Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Бүгін біз «Бар байлықтың бастауы – нан» тақырыбында ашық тәрбие сағатын өткізбекпіз. Нан — күнделікті тіршіліктің өзегі, берекенің нышаны. Бір түйір нанның дастарханға келуі үшін қаншама адамның маңдай тері төгіледі. Ендеше, осы жолға тереңірек үңілейік.

Нанның жолы: егістіктен дастарханға дейін

Еңбектің басталуы

  1. 1 Ерте көктемде жер жыртылып, дән себіледі.
  2. 2 Егін күтіліп-бапталады: тыңайтқыш себіледі, арамшөп жұлынады, зиянкестерге қарсы дәріленеді.
  3. 3 Жаз бойы егін басында еңбек үзілмейді.

Өнімнен — нанға

  1. 4 Егін піскенде комбайнмен жиналады — күндіз-түні тоқтаусыз жұмыс жүреді.
  2. 5 Астық диірменге жеткізіліп, бидайдан ұн тартылады. Ұнның бірнеше сұрпы болады.
  3. 6 Ұн қапталып, ауыл-қалаға жөнелтіледі, наубайханаларға жеткізіледі.
  4. 7 Наубайханада қамыр иленіп, нан қалыпталып, пеште пісіріледі.
  5. 8 Дайын өнім дүкенге түседі, халық сатып алып, дастарханға қояды.

Негізгі ой

Нан — бір ғана тағам емес. Ол — еңбек, төзім, береке. Бір түйір нанның өзінде сан адамның маңдай тері бар.

Қазақстанда бидай өсірілетін өңірлер

Еліміздің көптеген өңірлерінде бидай егіліп, өнім жиналады. Атап айтқанда: Ақмола, Ақтөбе, Қостанай, Павлодар, Орал өңірлері. Қазақстан — астықты өлке. Бұл молшылықтың белгісі ретінде ел байлығы мен береке символикада да көрініс табады.

Топқа бөліну

I топ: «Алтын дән»

Ұраны: «Дүниедегі көп байлықтың ең негізгісі – нан.»

II топ: «Береке»

Ұраны: «Ас жүрген жер – береке.»

III топ: «Дастархан»

Ұраны: «Дастархан дәмі – киелі.»

Сабақ кезеңдері

  1. 1 Таныстыру
  2. 2 Нан туралы тақпақтар
  3. 3 Дастархан басындағы ырым-тыйымдар
  4. 4 Мақал айту, жұмбақ шешу
  5. 5 Үй тапсырмасы: ұннан жасалған тағамды таныстыру
  6. 6 Қорытынды: бейнежазба, сұрақ-жауап
  7. 7 Хор: «Ақ бидай»

Нан туралы тақпақтар

«Алтын дән» тобы

Нан – ардақты адал ас,
Кәрі-жас одан аттамас.
Нандай жоқ қой асыл дән,
Жеп үйренген жасыңнан.
Дастарханнан нан кетсе,
Береке кетер асыңнан.

Ей, балалар, балалар,
Нанға сараң болмаңдар.
Өмірдің алтын арқауы —
Бар қасиет нанда бар.

«Береке» тобы

Даланың арынан,
Даланың таңынан,
Даланың жанынан өседі —
Нан, кешегі еңбектің жемісі.

Нан — өмір.
Нанға «пірім» деп,
«жырым» деп табынам.

«Дастархан» тобы

Нанда өмірдің иісі мен дәні бар,
Нанда адамның еңбегі мен ары бар.
Нан — өмірдің ана сүті, арқауы,
Нансыз жерде қай өмірдің сәні бар?

Еліміздің құдіретін асырып тұрған,
Менің де, сенің де, оның да мерейін үстем қып тұрған —
Ол — Нан!

Хормен: «Нанды кім қорлайды, аштықтан сол сорлайды.»

Дастархан мәдениеті: ырым-тыйымдар

Дастархан — халықтың тәрбиесі мен мәдениетінің айнасы. Төмендегі қағидалар — ұқыптылыққа, тазалыққа, сыйластыққа шақыратын өмірлік ереже.

  • Нанды бір қолмен үзуге болмайды.
  • Нанды төңкеріп қоюға болмайды.
  • Нанды аяқ астына тастама.
  • Дүкенде нанның сапасын қолмен мыжып тексерме: бұл тазалыққа да, мәдениетке де сай емес.
  • Нанды сатып алғанда таза дорбаға сал.
  • «Ас жүрген жер — береке» қағидасын ұмытпа.
  • Тамақты жатып ішу дұрыс емес: дені сау адам отырып тамақтанады.
  • Ас үстінен аттама: астан үлкен емессің.
  • Әкесі отырған жерде баласына бас тартылмайды.
  • Дастарханға алдымен нан қойылады.
  • Ыдысты төңкеріп қоюға болмайды.
  • Ас ішіп болған соң «тойдым» демей, «қанағат» деу — көркем сөз.

Қосымша ескертпелер

  • «Ертеңгі асты тастама, кешкі асқа қарама» — асқа құрметтің өлшемі.
  • Қонаққа сынық ыдыспен ас ұсынба: бұл сыйламағандық әрі жаман ырым саналады.
  • «Өле жегенше, ағайынмен бөліп же» — ынтымаққа үндейтін өсиет.
  • Ас ішу кезінде ізет, сыйластық, инабаттылық сақталуы керек.

Мақал-мәтел және жұмбақ

Тапсырма

  • Әр топ өздері білетін мақал-мәтелдерді айтады.
  • Жұмбақтардың жауабын табады.

Жұмбақтар

1) Бұл не?

Алға жайып тұз-дәмін,
Келтіреді үй сәнін.
Ол халқымның ақ жаны,
Жақсы дәстүр маржаны.
Кең пейілдің арайы —
Осы жерден тарайды.

Жауабы: дастархан

2) Бұл не?

Беттескен қос табақ,
Ортасында бас табақ.
Көзбен шоққа ораса,
Дәм піседі тамаша.

Жауабы: таба нан

3) Бұл не?

Келіге түйіп ақтадым.

Жауабы: тары

4) Бұл не?

Шеңберлі есігі бар,
Жүздеген тесігі бар.
Ішіне кіргендердің
Ұсағы жол табады,
Ірісі торға қалады.

Жауабы: елеуіш

Өлеңнің ұйқасын тап

1)

Қайнатса апаң балқаймақ, бізді де шақыр (айқайлап).

2)

Халықтың дәмі қалауы, жараттық біз де (палауды).

3)

Қырда жүрсең күн ұзын, сімір қазақ (қымызын).

4)

Салқын сүтті сарқып (жұт).

Үй тапсырмасы

«Нан – ардақты адал ас» тақырыбында ұннан жасалған тағам дайындап әкеліп, өз жұмысыңды таныстырып (қорғап) бер.

Қорытынды бөлім

Бейнежазба және сұрақ-жауап

Бейнежазба көріп болған соң, талқылау жүргізіледі: нанның қадірі, еңбек құны, дастархан мәдениеті туралы ой бөлісу.

Түйін

Нанға құрмет — еңбекке құрмет. Береке — ұқыптылықтан, ал мәдениет — дастарханнан басталады.

Хор: «Ақ бидай» (Е. Хасанғалиев)

Ақ бидай — әнім, ақ бидай — дәнім,
Ақпейіл — халқым, ақпейіл — әр үй.
Еңбегі — шежіре, ерлігі — дастан,
Қазағым осы, дәулеті тасқан!

Дәм-тұзға толы дастарқан — дала,
Күн сайын думан, күн сайын — жаңа ән.
Күмбірлер күйдей көңілдің хошы,
Мерейі асқан қазағым — осы!

Есте сақтайық

  • Нан — береке бастауы.
  • Еңбек — нанның бағасын арттырады.
  • Дастархан мәдениеті — тәрбиенің көрінісі.