Желтоқсан оқиғасына тікелей байланысты екендігіне ешкім дау айта алмас
Желтоқсан жаңғырығы: тәуелсіздіктің тарихи сабағы
Армысыздар, құрметті ұстаздар, оқушылар және ата-аналар! Бүгін назарларыңызға халқымыздың сан ғасырлық арманына айналған азаттық жолындағы күреспен сабақтас, тарихымызда алтын әріптермен жазылатын Тәуелсіздік күніне арналған тарихи-әдеби мазмұндағы ой-толғамды ұсынамыз. Бұл — Желтоқсан жаңғырығы.
Мұхтар Шахановтың рух берер жолдары
Әр дәуірдің еркіне сай нарқы өзгерген алтынның,
Айналайын, айналайын, жас өркені халқымның.
Желтоқсанда шындық жырын шырқаймын деп шарқ ұрдың,
Желтоқсанда егеменді ел болсақ деп талпындың.
Кеудеңде әлі сызы жатыр сол кездегі салқынның,
Айналайын, айналайын, жас өркені халқымның!
Осы өлең жолдарындай-ақ, елдің еңсесін тіктеген, дүниені дүр сілкіндірген оқиғада азаттық туын көтерген ұл-қыздарымыздың ерлігі ұмытылмайды.
Желтоқсан және Алаш аманаты
Тәуелсіздікке ұмтылыс бір күнде туған жоқ. «Мен — қазақ, қазақпын деп мақтанамын, ұранға Алаш деген атты аламын» деп елдік мұратты ту еткен Алаш арыстары қуғын-сүргінге ұшырап, сталиндік қызыл террордың құрбаны болды. Бірақ олардың азаттық идеясы үзілмеді: 1986 жылдың желтоқсанында кейінгі толқын іні-қарындастар сол аманатты жалғап, әділетті талап етті.
Тамырын таныған ұлт
«Түбін білмеген — тексіз» дейтін қазақ сөзі осыған дәл келетіндей. Тәуелсіздіктің түп тамыры бабалардың ар-намысынан, елдік намыстан тарайды. Желтоқсан — сол намыстың ХХ ғасырдағы ең айқын жаңғырығы.
Еске алу — адамдық парыз
Бейбіт шеруге шыққан жастардың бір бөлігі қанды қақтығыста қаза тапты, аман қалғандары тәуелсіздік таңын көрді. Уақыт жараны емдегендей болғанымен, боздақтарды еске алғанда көңілдегі сыз қайта оянады.
Мәңгілік есімдер
Қайрат Рысқұлбеков, Ләззат Асанова, Сәбира Мұхамеджанова, Ербол Сыпатаев — ел намысы үшін құрбан болған ардақты есімдер.
1986 жылғы 16 желтоқсан: шешім және серпіліс
1986 жылғы 16 желтоқсанда таңғы сағат 10-да бар болғаны 18 минут ішінде 26 жыл Қазақстанды басқарған Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев қызметінен алынып, оның орнына Геннадий Васильевич Колбин жұрт пікірін ескермей тағайындалды. Осы шешім халықтың, әсіресе жастардың жүрегіндегі әділет сұранысын қозғап, алаңға шығарды.
«Құйын-86»: алаңдағы үн
«Естідіңдер ме? Бұл не масқара! Неге халықпен санаспайды? Қашанғы шыдаймыз? Ең болмаса өз ішімізден неге сайламаған?»
«Демократияны бұғаудан босатыңдар, әр халыққа өзінің көсемі керек».
«Жариялылық дегенің елес. Санаспайды-ау, бұлар тегі ешкіммен».
«Колбин деген кім екен, қайдан келген? Уа, сыртымыздан қашанғы билейді бұл?»
Алаңдағы талап — ұлтты бөлшектеу емес, әділетті, жауапты, халықпен санасатын басқару еді. Алайда күш қолдану, соққы, қорлау, қан төгіс орын алды.
Қайраттың қайсарлығы: ар алдындағы жауап
Қайрат Рысқұлбеков 1987 жылғы 1 қаңтар күні үйінде жаңа жылды қарсы алу үстінде тұтқындалды. Тергеу кезінде қысым, ұрып-соғу, жалған айыпты мойындату әрекеттері жасалды. Бірақ ол арын сатып, жазықсыз мойындауға бармады.
Қайраттың өсиетке айналған жолдары
Күнәдан таза басым бар,
Жиырма бесте жасым бар.
Қасқалдақтай қаным бар,
Бозторғайдай жаным бар.
Алам десең алыңдар,
Қайрат деген атым бар.
Қазақ деген затым бар.
Еркек тоқты — құрбандық,
Атам десең атыңдар.
Боздақтар тағдыры: дерек пен жүрек
Ербол Сыпатаев
19 желтоқсанда ауыр хәлде ауруханаға жеткізілді: бас сүйегі мен миынан жарақат алған. 23 желтоқсанда есін жимастан қайтыс болды. Ол — біреудің жалғыз баласы еді.
Ләззат Асанова
Сол бір сұрапыл күндердің ішінен қызғалдақтай Ләззаттың нәзік те өр үні естіледі. Тірі болса, қазақ мәдениетіне зор үлес қосар еді.
Еліңнің намысы үшін
Құрбан еттің жаныңды.
Мазақ етіп, қорлай алмас
Ешкім сенің арыңды.
Сәбира Мұхамеджанова
Бар-жоғы 16 жаста еді. Желтоқсандағы дүрбелеңге үн қосқаны үшін жазықсыз айыпталып, ар-намысына тиетін сөздерге ұшырады. Ақыры Өскемен педучилищесі жатақханасының 5-қабатынан құлап қаза болды.
Әділеттің кеш келген, бірақ келген күні
Президент Жарлығымен 1996 жылғы 9 желтоқсанда Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбековке «Халық қаһарманы» атағы беріліп, «Алтын жұлдыз» айрықша белгісі тапсырылды. Ал Сәбира, Ләззат, Ерболға қатысты ақтау жөніндегі анықтамалар берілді. Бұл жолда қоғам қайраткерлері Мұхтар Шаханов, Хасен Қожа-Ахмет және басқа да азаматтар табанды еңбек етті.
Тәуелсіз Қазақстанға тілек
Атыңнан айналайын, егемен ел, тәуелсіз күнің туды — кенеле бер.
Мерекең құтты болсын, егемен ел! Терезең барлық елмен тең болсын.
Кең байтақ, көз жетпейтін жерім менің… Тәуелсіз Қазақстан — елім менің.
Қорытынды
Тәуелсіз Қазақстан — ұлы Отанымыз. Көк туымызды биік ұстап, ел ішіндегі бірлікті көздің қарашығындай сақтау — әр ұрпақтың борышы. Елімізде бақ-береке, ырыс артып, жұртымыздың ахуалы дұрыс болсын, мемлекетіміз әрдайым тыныш болсын.
Ойға түрткі сұрақ
Біз тәуелсіздіктің бағасын күнделікті өмірімізде қалай дәлелдей аламыз: оқу, еңбек, тіл, мәдениет, әділет пен жауапкершілік арқылы ма?
Тәуелсіздік туралы өлеңдерге ұласар ой
Желтоқсан — тарих сабағы ғана емес, рухтың өлшемі. Тәуелсіздік туралы әр өлең, әр ән — өткенге тағзым, бүгінге жауапкершілік, ертеңге аманат.