Қазіргі заманғы білім беру жүйесі оқытудың инновациялық нысандары мен әдістерін енгізу педагог қызметкерлердің тұлғасына кәсіби құзыреттілігіне жоғары талаптар қоюда
Қазіргі білім берудегі ізденіс пен мұғалім миссиясы
Адамзат баласының өз ұрпағын оқыту мен тәрбиелеудегі ең озық, тиімді әдістері мен тәжірибелерін жалғастырып, тың жаңалықтар іздеуі, классикалық педагогиканың үздік үлгілерін жаңашылдықпен дамытуы әрдайым жалғаса береді. Қазіргі таңда жеке тұлғаны қалыптастыру оқушының өз әлеуетін ашу арқылы, оның іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыру арқылы және ойлау дағдыларын дамыту арқылы жүзеге асырылады.
Білім — жолы қиын, бірақ қастерлі жол. Болашақ жастарды оқыту, тәрбиелеу және қазіргі өмір ағымына бейімдеу — ұстаз алдында тұрған басты міндет.
Қазіргі заманғы білім беру жүйесі оқытудың инновациялық нысандары мен әдістерін енгізе отырып, педагог қызметкерлердің тұлғасына және кәсіби құзыреттілігіне жоғары талап қояды. Кәсіби құзыреттілік — жеке тұлғаның кәсіби іс-әрекетті атқаруға теориялық және практикалық әзірлігі мен қабілеттілігінің бірлігі.
Білім берудің кең мақсаты: тұлға тәрбиелеу
Білім берудегі мақсат тек кәсіби маман даярлау ғана емес. Рухани дүниесі бай, адамгершілігі жоғары, қоғамдық өмірдің барлық саласында ұлттық құндылықтарды бағалайтын әрі дамыта алатын тұлғаны қалыптастыру қажет.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 2011 жылғы 29 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауында қазіргі заманғы қазақстандықтар үшін үш тілді білу әркімнің дербес табыстылығының міндетті шарты екенін атап өтіп, 2020 жылға қарай ағылшын тілін білетін тұрғындар үлесі кемінде 20 пайыз болуы тиіс екенін айтқан.
Шетел тілін оқыту: қиын әрі қызықты міндет
Оқушының ағылшын тіліне қызығушылығын оятып, оны дамытуға және нәтижесін көруге ұмтылған әрбір мұғалім қоғам сұранысына жедел үн қатуы тиіс. Шетел тілін үйрету — қиын да, қызықты жұмыс. Бүгінде ұстаздарға қойылатын талап — жаңа технологиялық әдістерді қолдана отырып сапалы, терең білім беру, сондай-ақ оқушылардың ойлау, есте сақтау және көру арқылы қабылдау қабілеттерін жетілдіру.
Мектептерде жаңа технологиялар арқылы оқыту шет тілін үйренудің сапасы мен маңызын арттырады.
Шет тілін оқыту процесінде тілді дұрыс үйрету, ауызша сөйлеуді дамыту, сауатты жазуға дағдыландыру, мәнерлеп оқуға үйрету ерекше маңызды. Қазіргі кезеңде мектептерде ағылшын тілін оқыту жүйелі жолға қойылып келеді: оқушылардың тілді меңгеруімен қатар, оның тарихына және ұлттық мәдениетіне қызығушылық танытуына да назар аударылады.
Білімділік мақсат
Шетел тілінде сөйлеуге үйрету, өзара байланыс орната алу, ортақ тіл табу және қарым-қатынасты нығайтуға ұмтылу.
Тәрбиелік мақсат
Өзге адамдарды тыңдау мәдениетін қалыптастыру, өз пікірін айта алу және оны дәлелдеп қорғауға үйрету.
Ұстаз шеберлігінің өзегі: тіл, түсініктілік және мәдениет
Ұстаз шеберлігінің өзегі — тіл байлығы, дәлірек айтсақ, ойды жүйелеуге қажетті сөздік қор деңгейі мен сөйлеу мәдениеті. Ол үшін, біріншіден, ұстаз өзі еркін меңгерген тілде дәріс беруі қажет. Екіншіден, шәкірт сабақтың мазмұнын түсінікті тілде қабылдауы тиіс. Демек, түсінікті тілде білім беру — кәсіби біліктілікті қалыптастырудың қағидалық аксиомасы.
Ана тілінің орны туралы пікірталас
Шетел тілі сөздерінің мағынасын түсіндіру мәселесі бойынша ғалымдардың пікірі екі бағытқа бөлінеді. Біріншісі ана тілін мүлде қолданбауды ұсынады (И. Е. Аничков): олардың ойынша, ана тіліне сүйену шетел тілінде сөйлеу дағдыларына нұқсан келтіреді. Екінші бағыт (Л. В. Щерба, Т. Ф. Лапангова) керісінше, ана тілін орынды қолдану интерференцияны азайтуға мүмкіндік беретінін дәлелдеген.
Түйін: ана тілін толық жоққа шығару емес, оның интерференциялық ықпалын арнайы әдіс-тәсілдер арқылы басқару тиімді.
Ағылшын тілін дамыту жұмыстарының негізгі бағыттары
1) Лексикалық жұмыс
Сөздік қорды жүйелі толықтыру, сөздің мағынасын дұрыс түсіну және қолдану.
2) Грамматикалық жұмыс
Құрылымды түсіну, салыстыру, сөйлем құрау және дұрыс қолдану дағдысы.
3) Фонетикалық жұмыс
Дұрыс дыбыстау, интонация, айтылым мәдениетін қалыптастыру.
Лексика: коммуникацияның тірегі
Тілді меңгеруде ең маңыздысы — лексика. Себебі сөйлеушінің сөзінде грамматикалық қателер кездессе де, адамдар арасында байланыс сақталуы мүмкін: тыңдаушы айтушының не айтқысы келгенін түсінеді.
Сөз мағынасын түсіндіру тәсілдері
- Нақты мағыналы сөздер: сурет, зат, макет арқылы түсіндіру.
- Абстрактілі мағыналы сөздер: аударма және тілдік көрнекілік арқылы түсіндіру.
- Тілдік көрнекілік: контекст, синоним/антоним, сөз құрамын талдау арқылы мағынаны ашу.
Ескерту: контекст ішіндегі грамматикалық құрылым мен басқа сөздер оқушыға таныс болғанда, назар жаңа сөзге дұрыс шоғырланады.
Грамматиканы түсіндіру: салыстыру және тәжірибе
Грамматикалық материалды түсіндіруде қазақша мысал келтіріп, оны ағылшын тіліне аударту, екі тілдің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсету тиімді. Одан кейін ағылшын тіліндегі құрылымның жасалу жолын (ерекшелігін) нақтылап, бекіту үшін практикалық жаттығуларды көбірек орындатқан жөн. Мүмкіндігінше оқушылардың өз өміріне байланысты мысалдар қолдану нәтижені арттырады.
Сұрақ қоюға үйрету (төменгі сыныптарға)
Оқушыларды міндетті түрде сұрақ қоюға және жауап беруге үйрету керек, бірақ бұл жаттанды сипат алмауы тиіс. Пайдалануға ыңғайлы үлгі:
Мысал сөйлем: The children are playing in the yard now.
Әр сөзге қойылатын арнаулы сұрақтарды алдын ала анықтау оқушының артикль, жалғау, көмекші етістік сияқты элементтердің орнын шатастырмауына көмектеседі.
Қорытындысында, грамматикалық материалды ана тілімен салыстыра түсіндіріп, оқушының бұрынғы біліміне сүйену қажет. Тілдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын саналы түсінген оқушы тілді әрі дұрыс, әрі жылдам игереді.
Фонетика: дұрыс айтуға дағдыландыру
Шетел тілін оқыту барысында оқушыларды тілдік материалмен таныстыру жеткіліксіз. Оларға оның қалай қолданылатынын көрсетіп, дұрыс айтуға, жазуға, оқуға жаттықтыру қажет. Осы мақсатта фонетикалық жаттығулар орындатылады. Фонетикалық дағдыларды қалыптастыру және жетілдіру үшін жаңылтпаштар, тақпақтар, өлеңдер жаттатудың әсері мол.
Ұқсас дыбыстарға ерекше назар
- know — білу
- now — қазір
- mouth — ауыз
- mouse — тышқан
Жаңа технология және саралап оқыту тәжірибесі
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында еліміздің білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі ретінде оқытудың жаңа технологияларын енгізу көрсетілген. Осы бағытта оқушылардың ой-өрісі мен дүниетанымын кеңейтіп, білім аясының мейлінше өсуіне қабілетіне қарай саралап оқытудың ықпалы зор.
Өз тәжірибем көрсеткендей, сыныптағы оқушыларды білім деңгейіне қарай топтап оқыту нәтижелі: балалардың сабаққа ынтасы мен белсенділігі артады. Бұл үшін оқушыларды білім дәрежесіне қарай үш топқа бөлуге болады: үздіктер, төрттіктер, үштіктер.
Топтарға қойылатын талаптарды түсіндіру
- Үздіктер: өз бетінше ізденіп, оқулықпен қатар қосымша әдебиеттермен жұмыс істейді.
- Төрттіктер: газет-журнал материалдарын пайдаланып, білімін оқулықпен сабақтастырады.
- Үштіктер: оқулық материалын толық меңгеруге және ойын толық жеткізуге қосымша қолдау қажет етеді.
Мұндай саралап оқытудың пайдасы көп: әр бала қысқа әрі нұсқа сөйлеуге үйренеді, әр топтағы оқушының білуге құштарлығы артады. Төменгі топ жоғары топқа өтуге талпынса, жоғары топ өз деңгейін сақтауға ұмтылады.
Сайыс арқылы әділ іріктеу және топ ішіндегі жауапкершілік
Алғашқыда оқушылар топтарға өз еркімен бөлінуі мүмкін. Кейін білім деңгейін нақтылау үшін сайыс ұйымдастырылады: ең жоғары балл алғандар I топқа, одан төмен жинағандар II және III топтарға енгізіледі.
Әр топтың басшысы болады, олардың қолында бағалау жүргізілетін шағын журнал сақталады. Бұл журнал әр оқушының дайындық деңгейін және сабақтағы ілгерілеуін көрсететін құрал қызметін атқарады.
Нәтижесінде оқушылардың табиғи қабілеттеріне сәйкес жоғары деңгейге көтерілуіне, дарындылық қырларының ашылуына қолайлы жағдай жасалады.
Оқушы тапсырмаларды төменгі деңгейден бастап орындайды. Толық меңгергеннен кейін ғана келесі деңгейге көшеді. Бұл тәсіл белсенділікті арттырып, мемлекеттік стандарт деңгейінде білім алуға кепілдік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Қазақстан Республикасының Президентінің 2011 жылғы 29 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауы.
- «Қазақстан мектебі», 2002 жыл, №3 және №10.
- «Ағылшын тілі мектепте», 2010 жыл, №1 және 2009 жыл, №1.
- «Хабаршы», 2009 жыл, №1.