Дамытушы ойындарға қойылатын бірінші талап - оқушының танымдық әрекетін, қызығушылығын дамыту
Оқу үдерісіндегі ойын: бастауыш сыныпта қызығушылық пен нәтижені қатар арттыру
Бастауыш сыныпта ойын — тек көңіл көтеру құралы емес, оқушыны қызықтыра отырып білімді берік меңгертетін тиімді педагогикалық тәсіл. Ойын арқылы бала белсенді қатысады, өз қабілетін байқап көреді, ережені сақтауға үйренеді және сыныппен бірлесіп әрекет етеді.
Негізгі мақсат
Оқушыны қызықтыра отырып, білімді терең әрі берік меңгерту.
Негізгі міндеттер
- Өздігінен жұмыс істей білуге үйрету
- Ой белсенділігі мен тіл байлығын дамыту
- Дағды мен шеберлікті қалыптастыру
Ойын ұғымы және оның қызметтері
Ойын — адамның мінез-құлқын өзі басқаруы арқылы қоғамдық тәжірибені қалыптастыруға бағытталған әрекеттердің бірі. Адамзат тәжірибесінде ойын бірнеше маңызды қызмет атқарады:
- 1 Ойын-сауық (эмоциялық серпін, көңіл күй)
- 2 Коммуникативтік (қарым-қатынас орнату)
- 3 Диагностикалық (ойын барысында өзін-өзі тану)
- 4 Коррекциялық (мінез-құлық пен дағдыны түзету)
- 5 Әлеуметтендіру (топта әрекет ету, рөлдерді қабылдау)
Ойын көбіне ұжымдық әрекет ретінде іске асады. Ереже сақтау оқушылардың қисынды ойлауын дамытып, бір-біріне деген сыйластықты қалыптастырады.
Рөлдік және оқу ойындарының бала дамуына ықпалы
Рөлдік ойындар баланың зейінін, есін, ойлауын және қиялын қалыптастыруда ерекше маңызды. Ойын әсері арқылы бала өзінің қандай қабілеті бар екенін байқап, өз мүмкіндігін бағамдайды.
Ережені сақтай отырып ойнау — тәртіп пен жауапкершілікті нығайтады. Мұндай ойындар тапқырлықты, байқағыштықты, зейінділікті арттырып қана қоймай, ерік-жігер сапаларын да дамытады.
Бастауыш сыныпта қолдануға болатын ойын түрлері
Ойын-сабақ
Тақырыпты ойын құрылымына енгізіп, оқуды табиғи үдеріске айналдыру.
Ойын-жаттығу
Қайталау мен бекітуді қысқа, нақты тапсырмалар арқылы күшейту.
Сергіту ойындары
Шаршауды азайтып, зейінді қайта шоғырландыру.
Логикалық ойын-есептер
Ойлау икемін, талдау мен дәлелдеуді дамыту.
Сөздік ойындар
Тілдік қорды, сөйлеу мәдениетін және сауаттылықты арттыру.
Ұлттық ойындар
Мәдени құндылықтарды танытып, бірлік пен ынтымақтастықты күшейту.
Дамытушы ойындар: талаптар мен нәтижелер
Оқу үдерісінде кең қолданылатын ойын түрінің бірі — дамытушы ойындар. Олардың мәні — оқушылардың ынта-ықыласын ескере отырып, оқуды қызықты ету және білім-білік, дағдыны жүйелі қалыптастыру.
Негізгі талап
Оқушының танымдық әрекетін және тұрақты қызығушылығын дамыту.
Оқушы мүмкіндігін ашу
Баланың өз қабілетін көрсетуіне жағдай жасау.
Жарысу арқылы ынталандыру
Басқалармен әділ жарыса білу мәдениетін қалыптастыру.
Ізденіске бағыттау
Білік пен дағдыны қалыптастыру үшін білімді өз бетімен іздеуге үйрету.
Жаңа білімнің көзіне жетелеу
Ойын барысында жаңа білім, білік, дағдыны табиғи түрде меңгерту.
Ойынның төрт қыры
- Еркін дамытушы әрекет — нақты нәтиже үшін емес, баланың қанағаттануы үшін орындалады.
- Эмоциялық көтеріңкілік — қызығушылық пен жарысу элементі байқалады.
- Ережелер жүйесі — әрекетті реттеп, тәртіп пен әділдікті қамтамасыз етеді.
- Мазмұндық қағидалар — ойынның тақырыбы, рөлі, тапсырмасы мен бағалау өлшемдері арқылы анықталады.
Ой-түйін
Ұлы Абайдың «Ойын ойнап ән салмай, өсер бала бола ма?» деген сөзі баланың өмірінде ойынның орнын айқын көрсетеді. Ал Руссо мен Песталоцци ойын арқылы баланы болашақ өмірге бейімдеу қажеттігін атап өткен.
Бастауыштағы негізгі әрекеттер және олардың функциясы
Бастауыш сынып оқушысының негізгі әрекеттері — оқу, қарым-қатынас, ойын және еңбек. Әрқайсысы баланың дамуына өзіндік үлес қосады:
Оқу
Білім алуды қамтамасыз етіп, білік пен дағдыны қалыптастырады.
Қарым-қатынас
Бірін-бірі дұрыс қабылдауға, пікір алмасуға және жаңалық бөлісуге үйретеді.
Ойын
Пәндік әрекеттерді жетілдіріп, бірлесіп жұмыс істеу дағдыларын дамытады.
Еңбек
Қол қимылын жақсартып, практикалық-кеңістіктік және көрнекі ойлауды жетілдіреді.
Осы әрекеттерге белсенді қатысу баланың психикалық дамуын күшейтеді. Бастауыш оқушылары еліктегіш, жаңаны жақсы көреді. Сондықтан сабақта ойын түрлерін жүйелі қолдану — оқушының ынтасын арттырып, алған білімін өмірде қолдану және ізденімпаздық дағдыларын жетілдіреді.
Сабақта ойынды тиімді қолдану: қағидалар және мысалдар
Ойын түрлерін тиімді пайдалану мұғалімнің түсіндіріп отырған материалын оқушының ықыласпен тыңдауына, білімді берік меңгеруіне ықпал етеді. Жас ерекшеліктеріне сай балалар ойын кезінде тез сергіп, тапсырманы жылдам орындауға талпынады.
Ойындарды жеңілден күрделіге қарай біртіндеп ұйымдастыру дұрыс. Оқу үдерісінде ойындар бағдарламада белгіленген білім, білік, дағдыларды қалыптастыруға, тиянақтауға, бекітуге немесе тексеруге қызмет етеді. Сондай-ақ мұғалім оларды балалардың жас және психологиялық ерекшелігіне қарай сабақтың кез келген кезеңінде оқыту әдісінің құралы ретінде түрлендіріп қолдана алады.
Қайталау және бекітуге тиімді
- «Сиқырлы қалам»
- «Адасқан әріп»
- «Сахналық көрініс»
Жаңа мағынаны ашуға тиімді
- «Саяхатқа шығу»
- «Аймақ құру»
- «Ол не?»
- «Ойлан тап»
Қорытынды
Бастауыш сыныптың оқу үдерісінде ойын түрлерін қолдану, біріншіден, оқушылардың білімін берік меңгертудің тиімді құралы. Екіншіден, оқушылардың қызығушылығы мен белсенділігін арттырып, білім сапасын көтеруге мүмкіндік береді.