Оқытуды өзектілендірудің әдістемелік тәсілдері

Жаңа формация мұғалімі: бүгіні мен келешегі

Ғаламдану дәуірінде, әсіресе білім беру жүйесіндегі өзгерістер мен түбегейлі жаңарулар кезеңінде мұғалімнің алдында тұрған мақсаттар мен міндеттердің салмағы орасан. Егер мұғалімнің өзі жан-жақты дамымаған, адамзаттың рухани байлығын бойына жинақтамаған және оны бағалай алмайтын болса, онда ол рухани бай, кемел тұлғаны қалай тәрбиелей алады?

Рөлдің жаңаруы

Бүгінгі мұғалім информатор, бақылаушы, тексеруші, жазалаушы рөлдерін шетке ысырып, керісінше ізденуші, зерттеуші, технолог, өнертапқыш әрі шығармашылықпен жұмыс істейтін жаңашыл болуы керек.

Оқушы — білім берудің орталығы

Оқушыны субъект ретінде қарастыру, оның өзін-өзі тануына жол ашу, жеке тұлға бойындағы қабілет пен қасиеттерді дамыту, «Мен» менталитетін қалыптастыру және білім мен тәрбиені тұлғаға қарай бағыттау — бүгінгі мұғалімнің кезек күттірмейтін қасиетті міндеті. Мұғалімдің өзі тұлғалық деңгейге көтерілмейінше, мұндай мақсатқа жету екіталай.

Ізгілендіру

Оқу-тәрбие үдерісін адамға бағдарлау — оқушының қауіпсіз, қолдаулы ортада дамуына жағдай жасау.

Технологияландыру

Жаңалықты зерттеп, тәжірибеге енгізу және өз әдістемелік технологиясын қалыптастыру — уақыт талабы.

Кәсіби сапа және қоғамдық сұраныс

Кәсіби біліктілігі жоғары, өзіндік ұстанымы бар, бейімділігі қалыптасқан сапалы маман даярлау — бүгінгі өмірдің талабы. Қазақстан Республикасының білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: «Жаңа формацияға жаңа педагог қажет» деп атап көрсетті. Демек, жаңа педагогты қалыптастыру үшін жаңа кәсіби мазмұн, жаңа даярлық технологиясы және даярлық сапасын жүйелі арттыру қажет.

Ұстаздық туралы ойлар

В. А. Сухомлинский: «Мұғалімдік мамандық — бұл адамтану, адамның күрделі және қызықты, шым-шытырығы мол жан дүниесіне үңіле білу. Педагогикалық шеберлік пен педагогикалық өнер — даналықты жүрекпен ұға білу».

Ы. Алтынсарин: «Маған жақсы мұғалім бәрінен қымбат, өйткені мұғалім — мектептің жүрегі».

12 жылдық білім беруге көшу: жаңа талаптар

12 жылдық білім жүйесіне көшу — Қазақстандағы білім реформасының басты бағыттарының бірі. Бұл тек пәндерді оқыту әдістерін өзгерту емес, педагогтарды қайта даярлау мен оқыту тәсілдерін жаңартуды да қажет етеді. 12 жылдық білім берудің табысты болуы ең алдымен мұғалімнің кәсіби деңгейі, біліктілігі және кәсіптік шеберлігіне байланысты.

Міндетті мемлекеттік стандарт жаңа тұрпатты мектеп моделін айқындап қана қоймай, мектеп бітірушінің тұлғалық сипаттарын ескере отырып, оған сай мұғалім бейнесін де нақтылайды.

Жаңа формация мұғалімі деген кім?

Жаңа формация мұғалімі — рухани-шығармашылық тұрғыдан дамыған, кәсіби біліктілігі жоғары, педагогикалық дарындылығы мен жаңалыққа ұмтылысы арқылы танылатын, ұйымдастырушылық қабілеті жоғары тұлға.

Тұлғаға бағдарланған білім беру: «Коперник төңкерісі»

Д. Дьюи атап өткендей, білім беру кеңістігінде маңызы жағынан Коперниктің жаңалығына тең өзгеріс жүріп жатыр: енді оқушы тұлғасы орталыққа айналады, ал педагогикалық әрекеттер соның айналасына шоғырланып ұйымдастырылады.

Білім беру — баланың дербес мүмкіндіктерін ескере отырып белсенді әрекет жасауына, сүйіспеншілігі мен қорғаныш сезімін еркін білдіруіне, тұлға ретінде үздіксіз дамуына, жас және жеке ерекшеліктерінің ескерілуіне жағдай жасау.

Өзін танудың өзегі

Оқушының өзін тануы үшін ғылыми және өмірлік проблемаларды шешудің тиімді жолдарының бірі — өзін-өзі рефлексиялық басқаруды меңгеруі.

Демократиялық қарым-қатынас дағдылары

Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі — бастауыш және орта буыннан бастап демократиялық қарым-қатынасты орнықтыру. Бұл үшін оқытуда төмендегі дағдыларды тұрақты тәжірибеге айналдыру маңызды:

Өз тәжірибесіне сүйене отырып, жаңа білім арқылы дүниеге өзіндік түсінік пен таным қалыптастыру.
Өзге адамдар ұсынған идеяларға конструктивті көзқараспен қарай алу.
Қарама-қарсы идеяларды жоққа шығаруға емес, түсінуге ұмтылып, өзіне қажетті қорытынды шығару.
Өз біліміндегі олқылықты көре білу және оны жою жолдарын табу.

Оқытуды өзектілендірудің әдістемелік тәсілдері

Мұғалім оқушыны тақырып бойынша қайшылыққа әкеліп, шешу жолдарын өздеріне ұсынуы.

Қайшылықты практикалық іс-әрекетте көрсете білуі.

Бір сұрақты жан-жақты қамтитын бірнеше жауап нұсқаларын ұсына алуы.

Құбылысты әртүрлі позициядан қарастыруды тапсыруы.

Оқушыға ұқсастықтар мен қайшылықтарды өз бетінше салыстыруға, қорытуға, түйіндеуге жағдай жасауы.

Нақты сұрақтар қоюы және тапсырмаларды бірлесіп орындауды ұйымдастыруы.

Нәтиже: оқушының жаңа бейнесі

«Оқушы — дайын білімді игеруші» түсінігінің орнына «оқушы — шындықты танушы тұлға» түсінігі қалыптасады. Тұлғаға бағдарланған білім беру адамның қалыптасуына, өз бейнесін табуына, даралығын, руханилығын, шығармашылық бастамасын ашуға ықпал етеді және тұлғаның өз мәдениетінің субъектісі болуына көмектеседі.

Тұлғаға бағдарланған білім берудің тірек қағидалары

Тәрбиені сырттан таңу емес, адам бойындағы адамдықты табу, қолдау және дамыту арқылы өзін-өзі реттеу, өзін-өзі қорғау, өзін-өзі тәрбиелеуге жетелеу.

Адамның дене және рухани денсаулығын, адамгершілігін, бостандығын сақтауға бағдарлану; өзара түсіністік, ынтымақтастық, салауатты өмір және парасаттылық негізін қалау.

Оқушының қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталу: мазмұн баланың өзін тұлға ретінде дамытуына және өз өмірінің субъектісі болуына жағдай тудыруы тиіс.

12 жылдық мектептегі тұлғалық бағдарлы оқытудың ерекшеліктері

Білім беру үдерісі ізгіліктік және демократиялық заңдылықтарға негізделеді.
Барлық деңгейдегі педагогикалық әрекеттер оқушылардың шаршауын болдырмауға бағытталады.
Тиімділік құрал-жабдықты жаңартумен ғана емес, ең алдымен субъектаралық қатынастарды жаңаша ұйымдастырумен өлшенеді.
Тұлғалық бағдарлы мазмұн оқыту үдерісіндегі қатысушылардың (оқушы, мұғалім, тәрбиеші, ата-ана) өзіндік дамуын қамтамасыз ететін жаңа әдістемелер арқылы жүзеге асады.
Мұғалім өз әрекетінде қандай өзгерістер қажет екенін сезіне алады және қызметінің қоғам, ата-ана, оқушы сұранысына сәйкестігін бағамдайды.
Жаңалық енгізуге ұмтылу, авторлық адаптивті бағдарламалар құру, бар тәжірибені өз контексіне сай бейімдеу.

Оқушыда қалыптасатын тұлғалық сапалар

Өзіндік сана

Өзін тұлға ретінде сезіну, құндылықтары мен ұстанымын тану.

Өзіндік таным

Өз мүмкіндігі мен ерекшелігін зерделеу, рефлексия жасау.

Өзіндік білім алу

Өз бетінше оқу, мақсат қою және нәтижеге ұмтылу.

Өзара қарым-қатынас

Диалог мәдениеті, ынтымақтастық, өзгені түсіну.

Өз өмірінің субъектілігі

Өз таңдауы үшін жауапкершілік алып, өмірін саналы басқару.