Қазақша рефераттар

Шоқан туралы зерттеулер

Сабақтың тақырыбы

«Шоқаны бар ел – шоқтығы биік ел» — баспасөз-конференция форматындағы сабақ.

Сабақтың мақсаты

Білімділік
Ұлы ғалым Шоқан Уәлихановтың өмір жолы мен шығармашылық мұрасы туралы оқушылардың білімін толықтыру, түсінігін кеңейту, ой-өрісін дамыту.
Дамытушылық
Шоқанның қазақ арасынан шыққан білімпаз, дара тұлға екенін таныту; оның ерекше қасиеттерін аша отырып, оқушыларды ізденімпаздыққа жетелеу, ойлау қабілетін шыңдау, тіл байлығын дамыту.
Тәрбиелік
Қазақ сахарасында жұлдыздай жарқыраған Шоқанды үлгі ете отырып, халықты және табиғатты құрметтеуге, ізгілік пен еңбекқорлыққа, адал достыққа тәрбиелеу.

Формат және әдістер

  • Сабақ түрі: баспасөз-конференция.
  • Әдістер: ой қозғау, пікірталас, шығармашылық ізденіс, сұрақ-жауап, қорытындылау.

Көрнекіліктер

Шоқанның портреті, интерактивті тақта, слайдтар, Шоқан туралы пікірлер жинағы, бүктемелер, Ш. Уәлиханов шығармаларының жинағы.

Пәнаралық байланыс

Тарих География Сурет Ән Еңбек

Сабақтың барысы (қысқаша жоспар)

  1. I. Ұйымдастыру: оқушылар мен тыңдарман назарын сабаққа шоғырландыру.
  2. II. Жүргізілуі: тақырыптық бөлімдер, пікір алмасу, сұрақ-жауап.
  3. III. Қорытынды: негізгі ойларды түйіндеу.

Конференция сабағының құрылымы

Негізгі тақырыптық бағыттар

  • Шоқанның қазақ сахарасына «жұлдыздай жарқырап» шығуы.
  • Шоқан және оның айналасы (замандастары, ықпал еткен орта).
  • Халық ауыз әдебиетінің дамуына қосқан үлесі.
  • Зерттеу еңбектері: тарихи, географиялық, этнографиялық, әдеби қырлары.
  • Шоқан туралы кейінгі зерттеулер.
  • Қорытынды бөлім.

Ұйымдастыру кезеңі

Сабақ басында оқушылар мен тыңдармандардың назары жинақталып, конференция форматына сай жұмыс тәртібі түсіндіріледі: сөйлеу мәдениеті, сұрақ қою әдебі және ойды дәлелмен жеткізу қағидалары.

Сценарий: баспасөз-конференциядан үзінді

1-жүргізуші: кіріспе сөз

Құрметті оқырмандар мен көрермендер! «Шоқаны бар ел – шоқтығы биік ел» атты баспасөз-конференция сабағына қош келдіңіздер. Бүгінгі мақсатымыз — қазақтың біртуар ғалымы Шоқан Уәлиханов әлеміне саяхат жасап, оның зерттеулерімен танысу және тұлғаны әр қырынан ашу.

Шоқан Уәлиханов 1835 жылы Қостанай облысындағы Құсмұрын бекетінде дүниеге келген. Ол — Орта жүз ханы Абылайдың шөбересі, хан Уәлидің немересі, майор шеніндегі, Құсмұрын округінің аға сұлтаны болған Шыңғыс Уәлихановтың ұлы.

Шоқанның шын есімі — Мұхаммедқанафия (Шоқан — анасының еркелетіп қойған аты). Анасы Зейнеп қазақша хат таныған, өз дәуірінің көзі ашық, зерек жандарының бірі болған. Әжесі Айғаным Ресейдің Сыртқы істер министрлігімен және Петербургтегі Сібір комитетімен байланыс орнатқан, ел ішінде үлкен беделге ие тұлға еді. Айғанымның құрметіне Ресей императоры I Александр сәнді қоныс салдыруға әмір бергені де белгілі.

Шоқан осындай мәдениет пен парасаттың негізі қаланған ортада өсіп, білімге ерте ұмтылды. Алдағы бөлімдерде оның оқу жолы, алғырлығы мен зеректігі кеңінен талқыланады.

2-жүргізуші: қонақтармен таныстыру

Ұлы тұлға жайында зерттеу жүргізіп жүрген ғалымдар бүгінгі сабаққа қонақ болып отыр. Ендеше, олармен танысайық. (Қонақтар таныстырылады.)

Сұрақ-жауап: тарихшының пікірі

Оқырманның сұрағы

Біз Шоқанды ірі тарихи тұлға ретінде білеміз. Ғалымның тарихи ізденістері туралы айтып берсеңіз.

Тарихшының жауабы

Шоқан Уәлихановтың тарихи деректерді жинауына және дүниетанымының кең қалыптасуына Омбыдағы Кадет корпусында оқыған кезең ерекше әсер етті. Сол жерде тарих пәнінен дәріс берген Гонсевскийдің қоғамдық қозғалыстар туралы лекциялары, Еуропа мен Ресейдегі XIX ғасырға дейінгі тарихи үдерістерді талдауы Шоқанның ой-өрісін тереңдетті.

Ол философиялық трактаттар мен әлеуметтік романдарды жүйелі оқып, ізденісін кеңейтті. Осы білімінің нәтижесінде «Қазақ шежіресі», «Оңтүстік тайпаларының тарихы» сияқты еңбектер жазды. «Қазақ шежіресінде» қазақ қоғамындағы ру-тайпалық жіктелудің көне дәстүр екенін, рулардың шығу тегін ортақ бір негізден тарата отырып түсіндіреді; жүздерден таралу жүйесін және рулардың ішкі тармақтарын жеке-жеке сипаттайды.

Қысқа сұрақтар: аудитория белсенділігі

Сұрақ: Шоқанға қай өңірді зерттеу қиынға соқпады?

Ақбота: Араб, парсы, ұйғыр тілдерін ерте танып, жетік меңгерген Шоқан үшін Орта Азияны зерттеу аса қиындық тудырмады.

Сұрақ: Ш. Уәлиханов Омбыдағы Кадет корпусында қай жылдары оқыды? Қандай қосымша пәндер болды?

Бағлан: Шоқан 1847–1853 жылдары Кадет корпусында білім алды. Мұнда саяси-әскери пәндермен қатар батыс және орыс әдебиеті, философия, математика негіздері, сондай-ақ шетел тілдері оқытылды.