Отансүйгіштік және рухани адамгершілік тәрбиенің бастауы - балабақшада
Отансүйгіштік және рухани-адамгершілік тәрбиенің бастауы — балабақшада
Ата-бабамыздан жеткен, өткен мен бүгінді жалғайтын баға жетпес байлық — ұлт тәрбиесі. Заман талабына сай ұрпақ тәрбиелеуде салт-дәстүрді жүйелі пайдалану — нәтижесі мол, мәні терең жол.
Тәрбие үдерісі — күрделі әрі жауапты міндет. Қазақ халқы баласын әрдайым «елімнің арқа сүйер азаматы, келешектің иесі, өмірімнің жалғасы» деп танып, ұрпақты Отанын сүйетін, кішіпейіл, ізгі ниетті азамат етіп тәрбиелеуді мақсат еткен.
Отансүйгіштік ұғымы
Отансүйгіштік — тарихи әрі әлеуметтік ұғым. Ол Отанға, елге, туған жерге, халыққа деген сүйіспеншілікті білдіреді. Бұл қасиет өздігінен қалыптаспайды: оған негіз болатын алғышарттар қажет.
- Төл тарихты білу: ел бірлігі, ерлік дәстүрі, мемлекеттің қуаты мен тұтастығын танып-білу.
- Ана тілін ардақтау: мемлекеттік тіл мәртебесін көтеріп, тілді сүю мен құрметтеуге тәрбиелеу.
- Салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты қадірлеу: ізгілік, қайырымдылық, адамгершілік құндылықтары орныққан рухани бай тұлға қалыптастыру.
- Патриоттық рухта тәрбиелеу: азаматтық-патриоттық тәрбие беру, тұлғалық және азаматтық сана-сезімді қалыптастыру.
Тәрбиенің өзегі — рухани тәрбие
Бала туған елін, жерін қастерлеп, халқының мәртебесін жеке мүддесінен жоғары қоятын жан болуы тиіс. Мұндай қасиеттер баланың бойына жүйелі тәрбие арқылы сіңеді. Оның басты құралы — рухани тәрбие. Рухани сезім — ұлттық рух деңгейінің өлшемі.
Кез келген балаға білім үйретумен қатар, оның рухани-адамгершілік қырын танып, ішкі жан дүниесіне әсер ету арқылы өзін-өзі дамытуына бағыт көрсету маңызды. Шәкәрімнің «Өзіңді-өзің танысаң, істің басы» деген сөзі — өзін танудың тәрбиедегі шешуші рөлін айқындайды.
ХХІ ғасыр талабы: білімді әрі адамгершілігі жоғары ұрпақ
Еліміз дамыған мемлекеттер қауымдастығына ұмтылған кезеңде білімді, білікті, адамгершілігі жоғары ұрпақ тәрбиелеу — ортақ міндет. Баланың өмірге қажетті білім-білік дағдыларын тереңдете отырып, ұлттық әдет-ғұрып пен салт-дәстүрге баулу, адамгершілікке тәрбиелеу көркем шығармалар арқылы нәтижелі жүзеге асады.
Мектепке дейінгі балаларға арналған көркем шығармалар баланы шынайы болмыспен ғана емес, кең тынысты құбылыстармен, кейіпкерлер әрекетімен таныстырады; сөздік қорын байытып, көркем-бейнелі ойлауын дамытады. Көркем әдебиеттің танымдық, адамгершілік және эстетикалық қызметі — баланың қиялын ұштап, ауызекі сөйлеу тілін және дербес сөз шығармашылығын дамытады.
Тәрбиешіге қойылатын маңызды талап
Көркем шығармаларды таңдауда баланың жас ерекшелігі мен қабылдау деңгейі ескерілуі тиіс: мәтін түсінікті, мазмұны әсерлі, ойы тәрбиелік мәні бар болуы қажет.
Отбасы мен балабақша серіктестігі
Бала — ұлт болашағы. Бала тәрбиесінде ата-ана, балабақша және тәрбиеші бірлесе, белсенді әрекет еткенде ғана тұрақты нәтиже болады. Ынтымақ, бірлік және сүйіспеншілік бар жерде тәрбие берекеге айналады.
Бала ақыл, иман, өнеге, ар-ұятты алдымен отбасынан қабылдайды. Ал білім ордасы сол тәлім-тәрбиені әрі қарай жетілдіріп, кеңейтеді. «Бала — жаңа егілген шыбық: қалай исең, солай өседі» деген түсінік ерте тәрбиенің маңызын айғақтайды. Сондықтан ұлттық тәрбиені бала бойына ерте бастан сіңіру — ата-ана мен педагогтің ортақ міндеті.
Абай: «Адамның адамшылығы — ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады». Демек, ұрпақ тәрбиесінде жауапкершілік танытып, білгенімізді үйрету арқылы өнегелі, білімді, саналы ұл-қыз тәрбиелейміз.
Мектепке дейінгі тәрбиенің орны
Жас ұрпақ тәрбиесі міндетін шешуде мектепке дейінгі қоғамдық тәрбиенің орны ерекше. Балабақша — өмір есігін жаңа ашқан бүлдіршіндердің денесінің, ақыл-ойының, сана-сезімінің дамуына, адамгершілік қасиеттері мен эстетикалық талғамының қалыптасуына жағдай жасайтын маңызды орта.
Қоғамға Отанын сүйетін, білімді, моральдық бейнесі жоғары, шығармашылық еңбекке бейім, рухани дүниесі бай, жетілген ұрпақ қажет. Осы мақсат — мектепке дейінгі тәрбиенің де негізгі бағдары.
Рухани-адамгершілік тәрбие циклограммасы
Мектепке дейінгі ұйым| Айы | Іс-шаралар мазмұны |
|---|---|
| Қыркүйек |
|
| Қазан |
|
| Қараша |
|
| Желтоқсан |
|
| Қаңтар |
|
| Ақпан |
|
| Наурыз |
|
| Сәуір |
|
| Мамыр |
|
Адамгершілік тәрбиенің мәні
Рухани-адамгершілік тәрбие — дұрыс әдеттер мен өзін ұстау нормаларын орнықтырып, ұжымдағы қарым-қатынас мәдениетінің тұрақтылығын қалыптастырады. Жеке адамның адамгершілік санасының деңгейі оның мінез-құлқы мен іс-әрекетін айқындайды.
Сананың қалыптасуы баланың мектепке бармай тұрып-ақ басталады: ол жақындарының өзара қарым-қатынасын бақылау арқылы қоғам туралы алғашқы ұғымдарын жинақтайды. Сондықтан баланы жақсы қасиеттерге тәрбиелеуде өнегелі орта мен тәрбиелі жолдастың ықпалы күшті екенін халқымыз ертеден-ақ бағалаған.
Халық даналығы
- «Жақсымен жолдас болсаң — жетерсің мұратқа.»
- «Жаманмен жолдас болсаң — қаларсың ұятқа.»
- «Жаман дос жолдасын жауға қалдырар.»
Құндылықтарды жеткізу жолдары
Мақал-мәтелдер, жұмбақтар, айтыс, өлеңдер — адамгершілік тәрбиенің арқауы. Адамзаттық құндылықтар баланың іс-әрекеті барысында, әртүрлі ойындар, хикаялар, ертегілер мен қойылымдар арқылы сіңіріледі.
Негізгі түйін
Үлкенді сыйлау — адамгершіліктің іргетасы. Адамгершілік — адамның рухани байлығы әрі болашақ ұрпақты ізгілікке бастайтын мәңгілік тақырып. Оның қайнар көзі — халықта, отбасында, өнер мен әдет-ғұрыпта.
Егер бала бойынан адамгершілік құндылықтарды жастайынан көргіміз келсе, оның қалыптасуына көмектесіп, тұрақты қолдау көрсетуіміз қажет. Сонда ғана ертеңгі қоғамда бәсекеге қабілетті, біліктілігін жан-жақты көрсете алатын, рухани құндылықтары жоғары ұрпақ қалыптасады.