Әңгіменің басты кейіпкері Әмірқан бейнесі кімнің прототипі
Сабақтың тақырыбы
Әміре — ән көгінің айнасы
Бұл сабақ Жүсіпбек Аймауытовтың «Әнші» әңгімесі арқылы Әмірқан бейнесін терең танытып, өнер құдіретін бағалауға жетелейді.
Сабақтың мақсаттары
- Білімділік: әңгіме мазмұнын терең меңгерту арқылы әншінің азаматтық және адамдық болмысын жан-жақты таныту.
- Дамытушылық: талдау арқылы оқушының ой-өрісін кеңейту, өнерге көзқарасын қалыптастыру, шығармашылық қабілетін ұштау.
- Тәрбиелік: өнер мен ән құдіретін бағалай білуге баулу, ұлттық адамгершілік қасиеттер мен өнерге сүйіспеншілікті сіңіру.
Сабақтың міндеттері
- Әңгімені түсініп оқиды, мазмұнын меңгереді.
- Жоспар құрады, тақырыбы мен мұратын анықтайды.
- Сұрақтарға жауап беру арқылы Әмірқан тұлғасын ашады.
- Кесте толтырады, түсініксіз сөздермен жұмыс істейді.
- Көркемдегіш құралдарды тауып, жазушы тілінің байлығын таниды.
Форматы мен әдістері
Сабақтың типі
Жаңа материалды таныту сабағы
Сабақтың түрі
Тәжірибелік-талдау, іздендіру сабағы
Сабақтың әдісі
Сөздік және логикалық әдістер: талдау, негізгісін бөліп алу, дәлелдеу
Ұйымдастыру формасы
Жекелей, топпен, ұжымдық
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Адам баласы бір нәрсені ұнатады, жанындай жақсы көреді, аңсайды. Сол жолда күреседі. Жүрегіндегі арманға жеткенде жаны рақат табады.
Мен сүйемін өмірді зулап аққан,
Мен сүйемін өлеңді биік тақтан,
Мен сүйемін өнерді таңдай қаққан,
Мен сүйемін өренді тыңдап баққан.
Бүгінгі кейіпкеріміз де өмірді сүйді, бірақ бәрінен бұрын ән өнерін жанымен жақсы көрді. Ол ән көгінде биік самғай білді.
Өткен сабақ
Қазақтың көрнекті қаламгері Ж. Аймауытовтың «Әнші» әңгімесін оқып, автор туралы ой бөлістік.
Бүгінгі сабақтың өзегі
Әңгімені терең меңгеру арқылы Әмірқанның азаматтық, адамдық болмысын ашу және кейіпкер бейнесін жан-жақты талдау.
2) Үй тапсырмасы
- а) Мәтінмен толық танысу
- ә) «Сырласу күнделігі»
3) Топпен жұмыс
Назарға
Ақпараттық анықтама алгоритмін орындайтын сарапшымен танысу. Табыстар каталогына енгізілетін жұмыстар туралы ескерту.
1-тапсырма: Әңгіменің композициялық құрылысы
1. Басталуы
Шәкет үйіндегі кездесу
2. Дамуы
Жетішатыр қаласындағы жексенбінің бірі
3. Шиеленісуі
Әмірқан әңгімесі
4. Шарықтау шегі
Наурыз сауығы
5. Шешімі
Аяқталмаған оқиға
Еркін сұрақтар және дәлел
Оқушылар өз қалауы бойынша сұрақ таңдап, жауаптарын мәтіннен дәлел келтіріп қорғайды.
- Ж. Аймауытовты әйгілі еткен шығармалары қайсы?
- Әңгіменің басты кейіпкері Әмірқан бейнесі кімнің прототипі? (Ә. Қашаубаев туралы бейнематериал)
- Оқиға қай кезеңді қамтиды?
- Жетішатыр қаласының тұрмыс-тіршілігі қалай суреттелген? (слайд)
- «Әнші» әңгімесін жазуға не себеп болды?
- Әңгіменің басты тақырыбы қандай?
- Әміре Қашаубаев кім? (бейнематериал)
Кейіпкерге сөз таңдау: топтық тапсырмалар
1-топ
Әмірқанның әншілік шеберлігі: орындаушылық қыры, дауысы, сахна мәдениеті.
2-топ
Әншінің тұлғасы: сыртқы бейнесі, мінезі, қазаққа тән қасиеттері.
3-топ
«Сөздер пирамидасы»: ұтымды қолданылған сөздер мен нақыл тіркестерді табу.
4-топ
Сөз әрлеу: көркемдегіш құралдарды (теңеу, эпитет, метафора т.б.) анықтау.
4) Талдау түйіні
Ж. Аймауытовтың өнерді ерекше қастерлейтінін, өзі де өнерден құр алақан еместігін осы шығармадан аңғарамыз. Жазушы көркем сөздің қуатымен бас кейіпкердің түр-тұлғасын, болмысын шебер сомдайды.
Ой қозғайтын сұрақ
Әңгіме аяқталғанымен, көңілде бір сауал қалады: «Ақтамақ хикаясы» неліктен аяқсыз қалды? Әнші сол бақытты күндерін үлкен тебіреніспен еске алып, еңкілдеп жылайды делінеді. Бұл құпия оқырманды бейжай қалдырмайды.
Ойтолғау
«Ақтамақ хикаясы» — менің қиялыммен сәйкес келе ме, әлде алшақ па? Осы тақырыпта қысқаша ой жазыңыз.
Бағалау
Ақпараттық анықтама алгоритмі бойынша сарапшы жұмысы тақтада қорғалады. Кері байланыс: «Екі жұлдыз, бір тілек».
5) Бекіту
Жазушы Әмірқанның талантын ғана емес, өнер адамының тағдырын, жан дүниесін, сезімі мен көңіл күйін де терең ашады. Әмірқан қатардағы жан емес — ән мен сәннің, өнердің жаны ретінде бейнеленеді.
6) Қосымша дерек: Әміре мұрасы
Биыл Ә. Қашаубаевтың туғанына 125 жыл толды. Әміре — ұлы әнші, ірі тұлға. Оның өмірі мен өнері әлі де терең зерттеле береді.
Семей қаласында әншіге арналған ескерткіш бой көтерген. Оның есімі ән мектебінде мәңгі қалады.
Әдебиеттер мен шығармалар
- Қайнекей Жармағанбетов — «Әнші азамат» повесі
- Сәду Машақов пен Оразақын Асқар — поэмалар
- Қайырбек Шағыр — «Ұлы тенор» поэмасы (2006)
7) Үйге тапсырма
Әміре Қашаубаевтың өмірінің соңғы күндері туралы ізденіс жұмысы: дереккөздер жинақтап, қысқаша таныстырылым дайындау.