Қолқа демікпесі - бронхтардың әртүрлі тітіркендіргіштерге сезімталдығының күшеюімен жүретін, олардың жалпылама ұстамалы обструкциясымен білінетін тыныс жолдарының созылмалы қабыну сырқаты
Қолқа демікпесі туралы түсінік
Қолқа демікпесі — бронхтардың әртүрлі тітіркендіргіштерге сезімталдығы күшейіп, ұстамалы түрде жайылған обструкциямен көрінетін тыныс жолдарының созылмалы қабыну ауруы. «Астма» сөзі грек тілінен аударғанда «ауыр тыныс», «тұншығу» дегенді білдіреді.
Созылмалы қабыну тыныс жолдарының жоғары сезімталдығын арттырып, қайталанатын ысқырықты сырылға, ентігуге (әсіресе түнде және таңға жақын), кеудедегі қысылу сезіміне және жөтелге әкеледі. Ем нәтижесінде немесе өздігінен басылатын бұл эпизодтар көбіне айқындылығы өзгеріп отыратын бронх түйілуімен байланысты.
Қолқа демікпесі сыртқы және ішкі факторлардың ықпалымен, жиі экологиялық қолайсыздықтар аясында дамуы мүмкін.
Негізгі түрлері
Инфекциялық емес
Аллергиялық (атопиялық) түрі.
Инфекциялық
Инфекциялық-аллергиялық түрі.
Пайда болуына әсер ететін факторлар
- Тұқымқуалаушылық: жақын туыстарында астма немесе басқа аллергиялық аурулардың (аллергиялық ринит, атопиялық дерматит) болуы.
- Климаттық ерекшелік: ылғалдылығы жоғары аймақтарда аурудың жиірек кездесуі (мәтіндегі дерек бойынша — 93,8%).
- Маусымдық әсер: кей науқастарда жоғары температураға сезімталдыққа байланысты қыс және жаз мезгілдерінде өршуі; кейде өсімдіктердің гүлдеу кезеңімен байланысты болуы.
- Үй шаңы: ересектердегі атопиялық қолқа демікпесінің ең жиі себептерінің бірі.
Белгілері
Ұстамалар
Жөтелдің, ентігудің немесе тұншығудың қайталанатын ұстамалары.
Сырыл
Ысқырықты сырылдардың пайда болуы.
Қысылу сезімі
Жөтелмен қатар кеудеге ауыр салмақ түскендей қысылу сезімі.
Маңызды клиникалық белгі
Қолқа демікпесіне тән маңызды белгі — симптомдардың өздігінен немесе бронх кеңейткіш және қабынуға қарсы дәрілерді қолданғаннан кейін басылуы.
Өршуді жиі қоздыратын жағдайлар
- Салқын және ылғалды ауа
- Аллергендермен байланыс
- Физикалық күш түсу
- Әртүрлі иістер
- Жылау немесе күлкі
- Вирустық инфекциялар
Сондай-ақ белгілердің маусымдық өзгермелілігі және науқастың өзінде немесе туыстарында ұқсас аллергиялық аурулардың болуы маңызды.
Кезеңдері
Өршу
Симптомдардың күшеюімен жүретін кезең.
Ремиссия (басылу)
Белгілердің басылып, жағдайдың тұрақтанатын кезеңі.
Ауырлық дәрежесін бағалау
Ауырлық дәрежесі клиникалық көріністер мен тыныс алу қызметінің көрсеткіштері арқылы бағаланады:
- Апта ішіндегі түнгі ұстамалардың саны
- Апталық және тәуліктік күндізгі тұншығу ұстамаларының саны
- Тәулік бойы қысқа әсерлі β2-агонистерді қолдану қажеттілігі
- Физикалық белсенділік пен ұйқының бұзылу айқындылығы
- Өршу кезінде сыртқы тыныс алу қызметі көрсеткіштерінің өзгеруі, ремиссияда — тұрақтылығы
- Сыртқы тыныс қызметінің тәуліктік өзгермелілігі
Емі
Қолқа демікпесін емдеуде негізінен дәрілердің екі тобы қолданылады: бронх түйілуін азайтатын бронходилататорлар және қабынуды төмендететін қабынуға қарсы дәрілер. Қабынуға қарсы дәрілер кенет дамыған ұстаманы бірден тоқтата алмайтынын ескерген жөн.
Глюкокортикоидтар (қабынуға қарсы)
Жоғарыдағы ем жеткіліксіз болғанда глюкокортикоидтар (мысалы, преднизолон) және бірінші кезекте ингаляциялық түрлері қолданылуы мүмкін:
- Беклометазон
- Мометазон
- Будесонид
- Флутиказон
- Флунизолид
Антихолинергиялық дәрілер
Бұл топтағы дәрілер (атропин және оның туындылары: атровент, травентол, оксивент, вентилат және т.б.) бронх бұлшықеттерінің жиырылуына және кілегейдің артық түзілуіне ықпал ететін ацетилхолиннің әсерін тежейді. Әсері әдетте 30–90 минуттан кейін байқалады.
Маңызды: ауыздың құрғауы сияқты жанама әсерлер болуы мүмкін. Кей жағдайларда бұл демікпе ұстамасын күшейтуі ықтимал. Жанама әсері салыстырмалы түрде аз препараттардың бірі — ипратропиум бромиді (атровент).
Ш. Әбенова, пульмонолог дәрігер