Алғашқы сұрақ тарихшылар өздеріңізге
Навигация
Қазақстан Республикасының саяси және экономикалық жетістіктеріндегі тәуелсіздіктің рөлі
Тәуелсіздік — тарихтың сыйы ғана емес, ұлттың жігері мен ұстанымын танытатын ең биік құндылық. Егемендік жылдары Қазақстан күрделі кезеңдерден өтіп, жаңа саяси бағыт пен нарықтық экономиканың негізін қалап, халықаралық кеңістікте өз орнын айқындады.
Негізгі ой
Елдің жаңаруы мен әл-ауқатының өсуі — тәуелсіздік берген мүмкіндік пен жауапкершіліктің нәтижесі.
Тарихи сабақ
Егемендікке жету жолы ұзақ болды: бодандық, қысым, ұлттық қозғалыстар, бетбұрыс шешімдер.
Саяси бағдар
Мемлекеттілік институттарын құру, халықаралық ұйымдарға ену, ядролық қарусыздану.
Экономикалық тірек
Ұлттық валюта, нарықтық реформалар, инвестиция тарту, өндірісті іске қосу.
Мақсат және тәрбиелік мән
Егемендік жылдарындағы өркендеу мен даму кезеңдерінің табыстары тәуелсіздік құндылығымен тікелей байланысты. Бұл ойды жас ұрпақтың санасына сіңіру — азаматтық жауапкершілікті қалыптастыратын маңызды міндет. Елдің әл-ауқатының артуы, ішкі және сыртқы саясаттағы өзгерістер, жаңа мүмкіндіктердің ашылуы — азаттықтың нәтижесі екенін түсіндіру қажет.
Талқылау бағыты
- Тәуелсіздікке апарған тарихи жол және ұлттық қозғалыстардың рөлі.
- Мемлекеттің алғашқы саяси қадамдары және халықаралық деңгейде танылуы.
- Экономикалық қиындықтар, нарықтық реформа және қаржылық тәуелсіздік.
- Ішкі келісім, көпұлтты қоғамдағы татулық және сыртқы саясаттағы көпвекторлы бағыт.
Кіріспе: тәуелсіздік — қасиетті ұғым
Тәуелсіздік — ата-бабамыздың асыл арманы. Қазақ елі тәуелсіздігін жариялаған күні «өшкеніміз жанып, өлгеніміз тірілгендей» күй кешкеніміз рас. Алайда жаңа дәуірдің алғашқы жылдары ауыр сынақтармен келді: экономикалық дағдарыс, жұмыссыздық, ауыл шаруашылығының әлсіреуі, кәсіпорындардың жабылуы халыққа үлкен салмақ салды.
Соған қарамастан, азаттық жолында жанын қиған боздақтардың арманы орындалып, ел еркіндік ауасымен тыныстай бастады. Қысқа уақыт ішінде Қазақстан өз бағытын айқындап, ауқымды мақсаттарға ұмтылды. Бұл — жауапкершілігі зор, бірақ үміті үлкен тарихи кезең.
Еске салу
Тәуелсіздік жылдарындағы табыс — төзім мен бірліктің нәтижесі.
Сынақ
Дағдарыс пен тапшылық жағдайында мемлекеттілік негіздері қаланды.
Үміт
Елдің ертеңі — білімді, жауапты ұрпақтың қолында.
Дөңгелек үстел: ортақ ой, ортақ жауапкершілік
Тәуелсіздіктің мерейтойы аясында ұйымдастырылған дөңгелек үстелдің негізгі мақсаты — Қазақстанның экономикасы мен саяси өміріндегі жетістіктерде тәуелсіздіктің шешуші рөлін айқындау. Пікірталасқа тарихшылар, саясаттанушылар, экономистер және тәжірибе куәгерлері қатысты.
Күн тәртібі (ықшам)
- 1 Тәуелсіздікке жету жолының тарихи негіздері.
- 2 Тәуелсіз мемлекеттің алғашқы саяси шешімдері мен халықаралық танылуы.
- 3 Экономикалық ахуал: дағдарыс, теңге, нарықтық реформалар.
- 4 Ішкі тұрақтылық, ұлтаралық келісім және көпвекторлы сыртқы саясат.
Тәуелсіздікке жол: тарихи шежіре және бетбұрыс кезеңдер
Бодандық тәжірибесі және отарлау саясаты
XVIII–XIX ғасырлар аралығында қазақ жері патшалық Ресейдің бодандығын бастан кешті. Бастапқы мақсат сыртқы қауіптен қорғану үшін одақтас табу болғанымен, уақыт өте отарлау саясаты күшейді: шұрайлы жерлер тартып алынды, тіл мен дінге қысым жасалды, ұлттық зиялылар қуғындалды.
Маңызды тұжырым
Тәуелсіздік — бір күнде келген олжа емес; ол ұлттың жадында сақталған тарихи әділеттің қайта орнығуы.
Жариялылықтан егемендікке дейін
1985 жылдан басталған қайта құру үдерісі қоғамда жариялылықты күшейтіп, ұлттық қозғалыстардың өрістеуіне жол ашты. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы — тоталитарлық жүйенің «тас құрсауын» бұзуға ұмтылған халық жігерінің айқын көрінісі.
1990 жылы Қазақстанда Президент лауазымы енгізіліп, 25 қазанда Мемлекеттік егемендік туралы декларация қабылданды. Бұл құжат тәуелсіздіктің заңдық негізін қалаған маңызды қадам болды.
1986
Желтоқсан оқиғасы
1990
Егемендік декларациясы
Алғашқы саяси қадамдар: әлемге танылу және қауіпсіздік таңдауы
1991–1992: мемлекеттіліктің қалыптасу жылдары
Тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде Қазақстанның саяси тұрғыда орнығуы айқын көрінді. Соның ең салмақтысының бірі — Семей ядролық полигонын жабу туралы шешім. Бұл қадам әлемдік деңгейде ядролық қарусыздануға үн қосқан тарихи таңдау болды.
Ядролық қарусыздану
1991 жылғы 29 тамызда Семей полигоны жабылды. Қазақстан ядролық арсеналдан бас тартатынын жариялап, 1992 жылы 22 мамырда Лиссабон хаттамасына қол қойды.
Халықаралық аренаға шығу
1992 жылы 2 наурызда Қазақстан БҰҰ-ға мүше болды. Сол кезеңде елдің халықаралық беделі күшейіп, ұлттық мақтаныштың жарқын символдары қалыптасты.
Экономикалық ахуал: тапшылықтан тұрақтануға дейін
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында экономикалық жағдай күрделі болды. 1990–1992 жылдары өндіріс орындары тоқырап, мемлекеттер арасындағы байланыстар үзіліп, дүкен сөрелерінде тауар тапшылығы байқалды. Жалақы мен зейнетақы кешігіп беріліп, халық жұмыссыздықпен бетпе-бет келді.
Тоқырау белгісі
Экономикалық байланыстардың үзілуі өндірісті әлсіретті.
Әлеуметтік салмақ
Жұмыссыздық, табыстың кешігуі, тұрмыс қиындығы күшейді.
Құрылымдық мәселе
Қазақстан ұзақ уақыт шикізат жеткізуші экономика моделінде болды.
Куәгерлік әңгімелердің мәні
Сол кезеңді көрген азаматтардың естелігі бір ғана өңірдің емес, тұтас елдің қандай күрделі жағдайда болғанын түсінуге көмектеседі. Тәуелсіздіктің қадірі дәл осындай ауыр күндердің сабағымен тереңдей түседі.
Тоқыраудан шығу: теңге, реформа және инвестиция
Ұлттық валюта — қаржылық тәуелсіздік белгісі
1993 жыл Қазақстан үшін шешуші кезең болды: ұлттық валюта — теңге енгізілді. Бұл қадам мемлекеттің экономикалық және қаржылық тәуелсіздігін нақтылады. 12 қарашада Президент Жарлығы жарияланып, 15 қарашада теңге алғаш рет айналымға түсті.
Нарықтық реформа және құқықтық негіз
Әкімшіл-әміршіл жүйеден нарықтық экономикаға көшу кезеңінде құқықтық база қалыптасты. 1995 жылы нарықтық қатынастарды нығайтатын заңдар қабылданып, жекешелендіру, салық саясаты, меншік және жер қатынастары жаңаша реттелді.
Инвестиция ұғымы
Инвестиция — табыс табу мақсатымен өндіріс, ауыл шаруашылығы, құрылыс сияқты салаларға капитал жұмсау. Тәуелсіздік жылдарында инвестиция тарту экономиканы жаңғыртудың маңызды тетігіне айналды.
Жаңа жобалар және өндірістің жандануы
Ел экономикасындағы ірі нәтижелер түрлі индустриялық жобалардың іске қосылуымен нығайды. Жалпыұлттық телекөпір форматындағы кездесулерде жаңа кәсіпорындардың ашылуы мен өңірлік өндірістің дамуы атап өтілді. Мұндай қадамдар экономиканың әртараптануына серпін береді.
Әлеуметтік бағыт: 2012–2014 жылдарға арналған бюджеттен мысал
Республикалық бюджет туралы заң әлеуметтік міндеттемелердің де жүйелі түрде бекітілетінін көрсетті: ең төменгі жалақы, базалық зейнетақы және ең төменгі зейнетақы мөлшерлері нақтыланды. Сонымен бірге өңірлерде кәсіпкерлікті қолдау және жұмыспен қамтуды арттыруға арналған бағдарламаларға қатысты тетіктер белгіленді.
Ішкі тұрақтылық пен сыртқы саясат: татулық және көпвекторлы бағыт
Ішкі саясат: келісім мәдениеті
Қазақстандағы тұрақтылықтың негізі — ұлтаралық татулық пен дінаралық түсіністік. Елде өмір сүретін түрлі этностардың мәдениеті мен тарихын дамытуға жағдай жасалды. Осы бағытта 1995 жылы 1 наурызда құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы маңызды қоғамдық институт ретінде танылды.
Егемендіктің негізгі белгілері
- Шекара мен аумақтың халықаралық деңгейде мойындалуы.
- Рәміздердің (Ту, Елтаңба, Әнұран) бекітілуі.
- Дипломатиялық және әскери қауіпсіздік мүмкіндігі.
- Экономикалық және мәдени егемендікке жеткілікті негіздің қалыптасуы.
Сыртқы саясат: халықаралық мойындау
Қазақстан сыртқы саясатта теңгерімді бағыт ұстанып келеді. Тәуелсіз мемлекет ретінде елдің бағыты 1992 жылы БҰҰ-ға мүшелікке қабылданудан бастап айқындалды. Қазіргі таңда Қазақстанды әлемнің көптеген мемлекеті мойындап, ондаған елмен және халықаралық ұйымдармен жүздеген келісімдерге қол қойылды.
Қазақстан халықаралық диалог алаңын да нығайтты: Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездері өткізілді, ал 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалық ету — елдің дипломатиялық әлеуетін айқындаған маңызды белес болды.
2010
ЕҚЫҰ-ға төрағалық
Астана
Саммит арқылы халықаралық үнқатысу
Жастарға жүктелер міндет
Елдің болашағы — жастардың білімінде, кәсіби біліктілігінде және қоғамдық жауапкершілігінде. Бүгінгі оқушы — ертеңгі экономист, саясаткер, зерттеуші. Сондықтан тәуелсіздіктің мәнін түсіну тек тарихты білу емес, сонымен қатар оны сақтап, нығайтуға дайын болу.
Қорытынды: тәуелсіздікті қадірлеу — ортақ міндет
Қазақстанның саяси және экономикалық жетістіктері — тәуелсіздіктің берген мүмкіндігі мен халықтың төзімі тоғысқан тұста туған нәтиже. Қиындықты еңсере отырып, мемлекет өз институттарын қалыптастырды, қаржылық тәуелсіздігін нақтылады, халықаралық беделін арттырды, ішкі тұрақтылықты сақтауға күш салды.
Түйін
Тәуелсіздік — мерекелік дата ғана емес, күнделікті еңбектің, бірліктің және жауапты таңдаудың атауы. Оны қастерлеу — өткенді құрметтеу, бүгінді бағалау және ертеңді саналы түрде құру.
Іс-шараның қорытынды бөлігі
- Сынып жетекшісінің қорытынды сөзі.
- Құттықтаулар және мерейтойлық лебіздер.