Асыл сөз қайда
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Акерке Жанабилова
Тақырып: «Асыл сөз қайда?» (Әсия Орынбаева, «Орамжапырақ тобы»)
Мәтін
Күздің жайлы бір күні. Берік пен әкесі саяжайға келіп, жұмыс істеп жүргендеріне бірер сағаттай уақыт болды. Әкесі біресе бұтақтарды кесіп, біресе раушан гүлдерінің түбін жауып, әлек. Дәл бір қыс қазір келіп қалатындай асығады.
Жұмысқа әрең ілесіп жүрген Беріктің құлқы жоқ екенін байқаса да, әкесі ештеңе демеді. Ақыры шыдамы таусылған Берік:
— Әке, мына гүлдерді қымтамасаңыз да, жылда өзі өсе береді ғой. Несіне әуре боласыз? — деді.
Әкесі сабырмен жауап қатты:
— Балам, бүгін істер жұмысты кейінге қалдыру — жалқаудың, ұқыпсыздың ісі. Мына гүлдердің түбін аяз бен суықтан қорғамаса, үсікке шалдығып, өспей қалуы мүмкін. Ал мына бойлап өскен жүзім сабағын да топыраққа жасырып, аяздан қорғау керек.
Бағанадан бері бейжай тұрған бала сұраулы жүзін әкесіне бұрып:
— Сіз осының бәрін қайдан білесіз? — деді.
Әкесі жымиып:
— Берікжан, мұның бәрін асыл сөзден үйрендім, — деді.
Берік таңырқап:
— Әке, ол асыл сөздер қайда? — деп сұрады.
Әкесі ойын түйіндеді:
— Ала білсең, өмірде де, кітапта да асыл сөздер, ақыл-кеңестер көп. Оны тыңдар құлақ, көрер көз керек, — деді.
«Сәбіз тобы»
Жұмысқа селқос қарау, істі кейінге қалдырудың салдары туралы ой қозғау.
«Пияз тобы»
Ұқыптылық, еңбексүйгіштік және табиғатқа қамқорлықты түсіндіру.
«Алма тобы»
«Асыл сөздің» қайдан табылатынын талқылау: өмірден, кітаптан, тәжірибеден.
Негізгі ой
Ұқыптылық — күнделікті әдет
Істі уақытында орындау — жауапкершілік белгісі. Кейінге қалдыру жалқаулыққа жетелейді.
Қамқорлық — табиғатқа да тән
Өсімдікті суықтан қорғау — келесі маусымдағы өнім мен гүлдің амандығына негіз болады.
«Асыл сөз» — бағыт беретін кеңес
Ақыл-кеңесті кітаптан да, өмір тәжірибесінен де табуға болады. Ең маңыздысы — тыңдай білу.
Көрер көз, тыңдар құлақ
Асыл ойды байқау үшін зейін мен ниет керек: қарапайым еңбектің өзінен сабақ алуға болады.
Түсіну және талдау сұрақтары
Сұрақ–жауап
- Оқиға жылдың қай мезгілінде болды? Неге олай ойлайсың?
- Беріктің жалқаулау екенін мәтіннің қай тұсынан байқадың? Неліктен?
- Шынымен, өмір сүруді «асыл сөзден» үйренуге бола ма? Себебін түсіндір.
- Сен асыл сөздерді өмірде кімдерден немесе неден естіп жүрсің?
- Өз ойыңша «асыл сөз» деген не?
Жинақтау: әкенің неге асыққаны
- Күзгі күтім
- Қыс түспей тұрып алдын ала қамдану.
- Бұтақтарды кесу
- Ағаштың қалыпты өсуіне және күтіміне қажет жұмыс.
- Раушан түбін жабу
- Аяздан қорғап, үсіп қалудың алдын алу.
- Жүзім сабағын көміп қою
- Суыққа сезімтал өркенді қорғау үшін жасалатын шара.
Шығармашылық тапсырма: Берікке хат
Хат құрылымы
- «Берік, сәлем!» деп бастау.
- Өзің туралы қысқаша: нешінші сыныпта оқисың, қандай пәндер ұнайды.
- Күз мезгілі туралы көзқарасың: ұнай ма, неліктен.
- Әкенің айтқанын бұлжытпай орындаудың маңызын жеткізу.
Хаттың мазмұндық талаптары
- Жалқаулық пен ұқыпсыздықтың жақсы қасиет емес екенін түсіндір.
- Өсімдікке тек күзде емес, жылдың барлық мезгілінде қамқор болу керектігін айт.
- «Асыл сөзді» естігенде оны іске айналдырудың мәнін атап өт.
Үлгі бастама (қалауыңша)
Берік, сәлем! Мен саған бір нәрсені айтқым келеді: істі кейінге қалдыру кейде ұсақ нәрсе сияқты көрінеді, бірақ ол жауапкершілікті әлсіретеді. Әкеңнің өсімдіктерді аяздан қорғауы — еңбекқорлық пен қамқорлықтың белгісі. Сен де оның айтқанын тыңдап, өзіңе пайдалы әдет қалыптастырсаң, бұл саған өмір бойы қажет болады.
Сабақты қорытындылау
Топтастыру
Топ мүшелерімен ақылдасып, «асыл сөз» ұғымына қатысты ойларды жинақтап, топтастыру жаса.
Дәлел
Мәтіннен бір сөйлем таңдап, оның қандай тәрбиелік мәні бар екенін түсіндір.
Өмірмен байланыс
Өзің күнделікті өмірден естіген немесе оқыған бір «асыл сөзді» мысалға келтіріп, оның әсерін жаз.