Қосжарнақты өсімдік
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Сабақтың тақырыбы
- Жоғары сатыдағы өсімдіктер тарауын қорытындылау
- Сабақтың түрі
- Тарауды қорытындылау сабағы
- Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың жоғары сатыдағы өсімдіктер туралы алған білімдерін тиянақтау; өсімдіктерді жүйелеуге, тұқымдастарды ажырата білуге дағдыландыру.
- Көрнекілігі
- Интерактивті тақта, слайдтар, суреттер
Сабақтың барысы
-
1
Ұйымдастыру
Оқушыларды орналастыру, бағалау парағын үлестіру, сабаққа назар аударту.
-
2
Тарауға шолу
Мұғалім жоғары сатыдағы өсімдіктер тақырыбы бойынша қысқаша шолу жасайды.
-
3
Тапсырмалар орындау
Тарау бойынша ауызша және жазбаша тапсырмалардан тұратын 3 бөлім ұсынылады.
-
4
Қорытынды және бағалау
Әр оқушы бағалау парағындағы ұпайларын қосып, бағалау шкаласы бойынша өз нәтижесін анықтайды.
1-бөлім: «Бұл қай тұқымдас?»
10 тұқымдасқа сипаттама беріледі. Сипаттаманы тыңдап, қай тұқымдасқа жататынын анықтаңыз. Әр дұрыс жауапқа 1 ұпай.
1) Алабота тұқымдасы
Көпшілігі арамшөп ретінде белгілі; біржылдық және көпжылдық шөптекті өсімдіктер. Шала бұталы, кейде бұта және шағын ағаш түрінде де кездеседі. Кіндік тамырлы, кең таралған. Өкілдерінің бірі — ақ алабота.
2) Асқабақ тұқымдасы
Қосжарнақтыларға жатады. Негізінен бақша өсімдіктері. Ұзын сағақты, жай жапырақты. Гүлдері жапырақ қолтығында, көбіне шашақты гүлшоғыр түзеді. Өкілдерінің бірі — қияр.
3) Құлқайыргүлділер тұқымдасы
Өкілдері ағаш, бұта және шөптекті болып келеді. Қазақстанда 7 туысқа жататын 18 түрі кездеседі. Жемісі — қауашақ. Негізгі өкілі — мақта.
4) Раушангүлділер тұқымдасы
Түрлері сәндік мақсатта, тағамға және дәрілік шикізат ретінде өсіріледі. Жемісі әртүрлі типті болуы мүмкін. Өкілдерінің бірі — итмұрын.
5) Бұршақ тұқымдасы
Қосжарнақты өсімдіктер. 12 мыңға жуық түрі бар, оның шамамен 650-і Қазақстанда өседі. Астық тұқымдастарынан кейін кең таралған топтардың бірі. Күлтесінің құрылысына қарай «желкен», «ескек», «қайықша» деп бөлінетін бөліктері болады. Өкілдерінің бірі — жоңышқа.
6) Алқа тұқымдасы
Берілген бастапқы мәтінде 6-тармақта бұршақ тұқымдасының сипаттамасы қайталанған. Мұнда бөлім атауы бойынша алқа тұқымдасы көрсетілді; қажет болса, осы тармақтың сипаттамасын нақтылап толықтыру ұсынылады.
7) Күрделігүлділер тұқымдасы
Қосжарнақты, гүлді өсімдіктердің ең кең тараған топтарының бірі. Қазақстанда 700-ге жуық түрі өседі. Гүлшоғыры бір гүлден мыңдаған гүлге дейін бірігіп түзілуі мүмкін. Өкілдерінің бірі — бақбақ.
8) Лалагүл тұқымдасы
Даражарнақты. Тамыр жүйесі көбіне тамырсабақ, түйнек немесе пиязшық түрінде кездеседі. Ғаламшарымызда 1300-ге жуық түрі, Қазақстанда 57 түрі бар. Шаруашылық және медициналық маңызы жоғары. Жемісі — қауашақ, кейде жидек. Өкілі — қазжуа.
9) Көкнәр тұқымдасы
Қосжарнақтылар класына жатады. Әлемде 700-ге жуық түрі, Қазақстанда 44 түрі өседі. Сәндік үшін өсіріледі; дәрілік мақсатта және тағамдық май өндіруде қолданылады. Халық медицинасында сүйелді кетіруге пайдаланылатын өкілі — сүйелшөп.
10) Астық тұқымдасы
Даражарнақты, бүкіл әлемде таралған аса маңызды дақылдар тобы. 10 мыңға жуық түрі бар, Қазақстанда 418 түрі өседі. Көбі шөптекті, сүректі өкілі — бамбук. Сабағы — сабансабақ. Жемісі — дәнек.
Ескерту: Бұл бөлім тапсырмалары мұғалімнің дұрыс жауаптарымен тексеріледі.
2-бөлім: «Ол кім?»
Жоғары сатыдағы өсімдіктерді зерттеуге үлес қосқан ғалымдардың аты беріледі. Тиісті ғалымның қай елден екенін және негізгі еңбегін анықтаңыз.
Джон Рей
Ағылшын жаратылыстанушысы. 1628–1707 жылдары өмір сүрген; түр ұғымына анықтама берген.
И. Гедвиг
Неміс ботанигі. XVIII ғасырдың соңында мүктер туралы ғылымның (бриологияның) негізін қалаған.
Лука Гини
Италия ғалымы. XVII ғасырдың басында өсімдіктерді кептіріп, ең алғашқы кеппеөсімдікті (гербарийді) жасаған.
Ж. П. Турнефор
Француз ботанигі. Туыс ұғымын қалыптастырған, шамамен 500 өсімдік тұқымдасын сипаттаған.
Бохен
Швейцариялық ботаник. 1596 жылы картопқа «Solanum tuberosum» ғылыми атауын берген.
Ш. Берсиев
Әйгілі тары өсіруші.
Ы. Жақаев
Күріш өндіруден дүниежүзілік рекорд жасаған қазақ диқан.
Н. И. Вавилов
Мәдени өсімдіктердің сан алуандығын және олардың шығу орталықтарын дәлелдеген.
И. В. Мичурин
1874 жылдан бастап жемісті дақылдарды сұрыптау жұмыстарын жүргізген.
Карл Линней
Өсімдіктерді жүйелеуді енгізген және қосарлы атау жүйесін (бинарлық номенклатура) қалыптастырған ғалым.
3-бөлім: «Сен білесің бе?»
Лездік сұрақтарға жауап беріңіз. Әр дұрыс жауапқа 1 ұпай.
1) Мүктерді зерттейтін ғылым
Бриология
2) Шымтезек мүгінің латынша атауы
Сфагнум
3) Мүктерде тамырдың рөлін атқаратын мүше
Ризоид
4) Плаунтәріздестердің кең тараған өкілі
Шоқпарбас плаун
5) Сабағында буындар мен буынаралықтары айқын өсімдік
Қырықбуын
6) Холестерин деңгейін төмендетуге және кейбір ауруларда қолданылатын көкөністік дақыл
Пияз
7) Жемісінде дәрумендер көп болатын алқа тұқымдас өсімдік
Қызанақ
8) «Қылқан жапырақтылар» деп аталатын өсімдіктер тобы
Ашық тұқымдылар
9) Ашық тұқымды өсімдіктердің көбею мүшесі
Бүр
10) Жапырақ тақтасы қауырсын тәрізді бірнеше рет тілімделген өсімдіктер тобы
Қырықжапырақтәріздестер