Қазақша рефераттар

Инемен тоқу

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Моншақпен жұмыс барысында әртүрлі композициялық шешімдер құрастырып, әсем сәндік бұйымдарды тігу тәсілдерін меңгеру. Оқушыларды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа, нәзіктікке тәрбиелеп, әсемдікті өз қолымен жасауға қызығушылығын арттыру.

Міндеттері

  • Білімділік: бисердің шығу тарихы туралы мағлұмат беру және тоқу/тігу әдістерін үйрету.
  • Дамытушылық: сәндік қолөнерге қызығушылықты арттыру, эстетикалық талғамды дамыту.
  • Тәрбиелік: өз бетімен жұмыс істеуге, өнерді бағалауға, еңбексүйгіштікке баулу.

Сабақтың әдісі

Түсіндіру, сарамандық жұмыс.

Пәнаралық байланыс

Биология, бейнелеу өнері.

Көрнекіліктер

Моншақтан жасалған панно, сызба-нұсқалар, журналдар.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сабаққа қажетті құрал-жабдықтар мен материалдардың (моншақ, ине, жіп/сым, мата, қайшы) толықтығын тексеру.

II. Қайталау сұрақтары

  1. Су моншақ (бисер) дегеніміз не?
  2. Су моншақтың қандай түрлерін білесіңдер?
  3. Су моншақтың отаны қай ел?

III. Жаңа сабақ

Бұл бөлімде бисердің атауы, шығу тарихы, негізгі түрлері және қолданылу аясы қарастырылады.

Тарих Материал Сапа Технология

Су моншақ (бисер) деген не?

Бисер — ұсақ, түрлі түсті моншақтар. Ал моншақ — мойынға тағылатын сәндік бұйым; ол ірі де, ұсақ та болуы мүмкін. Қазіргі қолданылатын шыны моншақтардың қалыптасқан тарихы бар.

Атауы араб тіліндегі «бусер» сөзімен байланыстырылады, мағынасы — «жасанды моншақ».

Шынының пайда болуы туралы аңыз

Аңыз бойынша, ерте заманда бір бай саудагер Жерорта теңізінен Африкаға табиғи сода тасып бара жатып, құмды жағалауға аялдап от жағады. Оттың жанында жатқан сода кесектері құммен араласып, таңертең мөлдір, қатты, күн сәулесіне жарқыраған кристалл тәрізді зат пайда болған. Бұл — әйнектің (шынының) алғашқы үлгісі ретінде сипатталады.

Осыдан кейін әйнектен әртүрлі пішіндегі моншақтар жасала бастайды: дөңгелек, сопақ, қырлы. Кей халықтар оларды сәндік бұйым ретінде ғана емес, белгілі кезеңдерде айырбас құралы ретінде де қолданған.

Тарихи таралуы және мәдени қолданыс

Ежелгі дәуір

Бисердің отаны ретінде Ежелгі Египет аталады. Египет пен Сириядан технология Рим империясына тараған, кейін Италия, Грекия, Германия, Испания, Францияда кеңінен дамыған.

Аймақтық атаулар

  • Молдавияда — гарданы
  • Ресейде — бисер
  • Қазақстан мен Қырғызстанда — моншақ, су моншақ

Ұлттық сән дәстүрі

Орта Азия мен қазақ халқының тұрмысында моншақпен әшекейлеу ертеден белгілі: сырға, білезік, сақина, алқа, өңіржиек секілді бұйымдар, сондай-ақ кимешек, қамзол, тақия, аяқкиім және ат-әбзелдері безендірілген.

Бағалы материалдар және сенім-наным

Ертеде моншақ тау хрусталі мен түрлі асыл тастардан да жасалған. Бағалы тастар қатарына алмас, лағыл, изумруд, сапфир, табиғи інжу, александрит, янтарь, маржан секілді тастар жатады. Кейбір дәстүрлерде моншақ көз тиюден сақтайтын сәндік бұйым ретінде де қолданылған.

Аңыз-дерекке сәйкес, Жәңгір хан Ресей патшайымы Екатеринаға бисер және асыл тастармен әшекейленген сәукеле сыйға тартқан. Сәукеле музейде сақталып, күн сәулесіне көп шығарылмайды, өйткені тас әшекейлері үгітіліп кетуі мүмкін.

Қазіргі өндіріс және сапа айырмашылығы

Қазіргі таңда ірі өндіріс ошақтары ретінде Жапония, Тайвань, Чехия жиі аталады. Сапа көрсеткіші тесігінің біркелкілігіне, түсінің тұрақтылығына және сынғыштық деңгейіне байланысты бағаланады.

Тайвань бисері: көбіне сапасы төмен, түсі тез оңып, жиі сынады, тесігі инеге сәйкес келе бермейді.

Чех бисері: бағасы мен сапасының үйлесімі жақсы, көптеген бұйымға қолдануға қолайлы.

Жапон бисері: өте сапалы, көбіне ірірек келеді; тесігі кеңдеу, жұмысты дәл әрі ыңғайлы орындауға мүмкіндік береді.

Сән әлеміндегі су моншақ

ХХ ғасырдың басында модерн стилінің өкілдері (Эмиль Галле, Тиффани) шыны мен бисердің сәндік мүмкіндіктеріне мән берді. 1920-жылдары бисер әйел киімін әшекейлеуде кең қолданыс тапты, ал бүгін ол қайтадан әлемдік трендке айналды.

  • Валентин Юдашкин — көйлектерді тұтас бисермен кестелеуімен танымал.
  • Эмануэль Унгаро және Бернар Перри — бисерлі әшекейлер арқылы матаның әсерін «су тасқыны» не «лаулаған от» секілді динамикалы етіп көрсетеді.
  • Жан-Поль Готье — сөмкелерді бисер және шыны моншақтармен безендіреді.
  • Кристиан Лакруа — жакет пен шалбардың жекелеген бөліктерін бисермен құрастырады; Пако Рабан — тұтас көйлекті бисермен әрлейді.

Кестелеу және тоқу технологиялары

Су моншақпен кестелеу (айқас тігіске ұқсас әдіс)

  1. Тақырып бойынша қағазға эскиз-жоба салынады.
  2. Дайын суретті матаға қарындашпен дәл түсіріп көшіреміз.
  3. Жұмысты матаның ең жеңіл бөлігінен бастаймыз; түстердің бір-біріне ауысуын ескереміз.
  4. Инені матадан өткізіп, сурет түсіне сәйкес моншақ тіземіз: ұсақ деталь үшін 1–2 моншақ, ал ірі/жарық аймақ үшін 3 моншақтан бекітуге болады.
  5. Тігілген моншақтар көлденең бағытта біркелкі жатуы тиіс.

I. Бір инемен тігу

Қажетті түстегі моншақты 4–5 см шамасында тізіп, инені мата астына өткізіп түйіндеп бекітеміз. Қатар бойымен 2–3 моншақтан кейін жіпті бекітіп отырып тігеміз.

II. Екі инемен тігу

Бір инеге моншақ тізіп, екінші инемен 1–3 моншақтан кейін матаға бекітіп отырамыз. Бір бекітімге тым көп моншақ қалдырмаңыз: артық моншақ салбырап, жұмыстың сапасын төмендетеді.

Бисермен тоқу түрлері

  • Параллель тоқу
  • Дөңгелек тоқу
  • Инемен тоқу
  • Ілгекпен тоқу

Қауіпсіздік ережелері

  1. Сымды және бисерді ауызға салуға болмайды.
  2. Сымды қайшымен қиыңыз.
  3. Сымды көзге жақын ұстамаңыз.

Технологиялық карта (параллель тоқуға үлгі)

  1. 3 моншақ өткізіп, 1 моншақты қалдырып, 2 моншақтан сымды қарсы өткізу.
  2. Сымның бір ұшына 3 моншақ тізіп, екінші ұшын қарсы өткізу.
  3. Сымның бір ұшына 4 моншақ тізіп, екінші ұшын қарсы өткізу.
  4. Сымның бір ұшына 5 моншақ тізіп, екінші ұшын қарсы өткізу.
  5. Сымның бір ұшына 4 моншақ тізіп, екінші ұшын қарсы өткізу (кескін кішірейе бастайды).
  6. Сымның бір ұшына 3 моншақ тізіп, екінші ұшын қарсы өткізу.

IV. Сарамандық жұмыс

Түс үйлесіміне назар аударамыз: гүлді қызыл түспен, жапырағын жасыл түспен орындаймыз. Гүл де, жапырақ та көрсетілген әдістер бойынша тігіледі/тоқылады.

Білімді тексеру (тест)

  1. Бисер қандай заттан жасалады?

    • а) ағаштан
    • б) шыныдан

  2. Шыны неден алынған?

    • а) табиғи сода
    • б) тас көмір

  3. Бисер түрін тап.

    • а) шыны
    • б) стеклярус

  4. Египетте бисерді алғашқыда қалай атаған?

    • а) бусер
    • б) бисер

  5. Ресейде бисерді өз тәжірибесімен жасаған кім?

    • а) Пушкин А. С.
    • б) Ломоносов М.

V–VI. Бекіту және қорытынды

  • Жаңа ұғымдарды (бисер түрлері, тарихы, сапа айырмашылығы) сұрақ-жауап арқылы бекіту.
  • Оқушылар жұмысының нәтижесін талдау: композиция, түстердің үйлесімі, тігістің біркелкілігі.
  • Қауіпсіздік ережелерін қайта еске түсіру және келесі сабаққа қысқа нұсқаулық беру.

Нәтиже: оқушылар бисердің тарихын біледі, материалды таңдай алады, кестелеу/тоқу тәсілдерінің негізгі қадамдарын тәжірибеде қолданады.