Балалық шақтың бақыты - жылылық пен қорек беретін отбасының тыныштығы
Тәрбие туралы ойлар
Төмендегі нақылдар мен ой-тұжырымдар тәрбиенің өзегін ашып көрсетеді: тілдің орны, еңбектің мәні, ұстаздың жауапкершілігі, отбасының ықпалы, адамгершілік пен ерлікке баулудың шарттары. Мәтін мазмұны сақталып, сөйлемдер грамматикасы түзетіліп, бірізділендірілді.
Тіл, рухани негіз және ұлт болмысы
«Тәрбие басы — тіл.»
«Ізгі істің басы — тіл, тәрбие басы — тіл.»
«Бұл дәуірде өз тілін, әдебиетін білмеген, қадірлемеген адамды толық мәнді интеллигент деу қиын. Қандай мамандық білімі болса да, рухани ой тәрбиесінде сыңаржақ азамат болып қалады.»
«Біз әуелі елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастауымыз керек.»
Еңбек — тәрбиенің тірегі
«Бала тәрбиесінің ең үлкені — оны еңбекке баулу. Еңбекқор жас қана ең үздік азамат болып қалыптасады.»
«Еңбек тәрбиесіне баса назар аудару керек. Еңбекке тәрбиелемей тұрып, “балаға дұрыс тәрбие бердім” деу қиын.»
«Еңбек үстінде тек жұмысшы ғана тәрбиеленбейді, жолдастық та қалыптасады: басқа адамдармен дұрыс қарым-қатынасқа баулиды.»
Ұстаздық пен оқытудың жауапкершілігі
«Ұстаздық ету — уақыт ұту емес, өзгенің бақытын аялау, өз уақытыңды аямай жұмсау. Бірақ бұған өкінбеу керек. Жер бетінде адам тәрбиелеуден асқан абыройлы іс, ардақты жұмыс жоқ. Ұстаздық — ұлы нәрсе.»
«Оқыту — тәрбиелеудің қуатты құралы. Бұл құралды пайдалана алмаған тәрбиеші шәкіртке ықпал етудің ең басты тетігінен айырылады.»
«Білім берудің қай түрі болмасын — тәрбие.»
«Тәрбиелеуде мұғалімнің өзі не білетіні, не істейтіні маңызды. Бірақ оның ықпалымен шәкірттерінің не біліп, не істейтіні одан да маңыздырақ. Мұғалім осы арқылы бағаланады.»
Отбасы: үлгі, бірлік, жауапкершілік
«Сіз ұлыңызды не қызыңызды тек ата-аналық қуаныш үшін ғана дүниеге әкеліп, тәрбиелеп жатқан жоқсыз. Сіздің отбасыңызда, сіздің басшылығыңызда болашақ азамат, болашақ қайраткер, болашақ күрескер өсіп келеді.»
«Бала тәрбиесінде әке мен шешенің мүмкіндігінше тең араласуы үшін, отбасы тәрбиесін жоғары дәрежеде дұрыс жолға қою қажет.»
«Бір әкенің тәрбиесін жүз мектеп бере алмайды.»
«Ата-ананың тәрбиесі — бала мінезінің іргетасы.»
«Қыз анадан үйренбей өнеге алмас, ұл атадан үйренбей сапар шекпес.»
«Ұл ақылдыны жақсы көрмес — ата үлгісін көрмесе; қыз дастарханын түземес — ана үлгісін көрмесе.»
Мінез, ұстамдылық, ерлік және өзіңді тәрбиелеу
«Шындық — ерлікке тәрбиелеудегі ең құнарлы құрал.»
«Ешкім іштей батыр болып тумайды. Батырлық та мінез секілді өскен ортаға, көрген тәрбиеге байланысты қалыптасады.»
«Адамды ұстамдылыққа, ойын тайсалмай айтуға, мұқтаждыққа төзуге, шыдамдылық пен батылдыққа үйретпейінше, оны ержүрек етіп тәрбиелеу мүмкін емес.»
«Өзін тәрбиелей алмаған адам өзгеге өнеге көрсете алмайды.»
«Дәрежең өскен сайын ұстамды бол.»
«Кісі айыбын бетке айтқаннан гөрі, жапқан жақсы.»
Білім, әдеп және құндылықтар
«Тәрбиесіз алынған білім — адамзаттың қас жауы.»
«Тәрбиелеу дегеніміз — адамның бойына білімге негізделген этикалық құндылықтар мен өнер қуатын дарыту.»
«Қолға түскенін емес, әбден таңдап-саралап оқыңыз. Діліңіз бен жаныңызды байытып, оны тәрбиелеңіз.»
«Жалғыз білім үйрету аз: біліммен бірге жақсы тәрбиені қоса беру керек.»
«Тәрбиенің бірінші шарты — балаға жақсы есім таңдау.»
«Тәрбиелі адам — тәртіпке берік.»
Қоғам, тарих және ұрпақ сабақтастығы
«Тарих дегеніміз — халықтың еркіндікке ұмтылысының тарихы ғана емес, сол халық тәрбиесінің де тарихы.»
«Жастардың оқу-тәрбие жұмысы түзелмей, жұрт ісі де түзелмейді.»
«Бүгінгі жастарды, ең болмаса, қазақ халқының “тура биде туған жоқ” деген даналығының рухында тәрбиелейік.»
«Ұл тәрбиелей отырып — халықты тәрбиелейміз, қыз тәрбиелей отырып — ұлтты тәрбиелейміз.»
«Алдыңғы жақсы артқы жасқа тәлім айтпаса, ел болғаның қайсы?!»
«Адам өмірі қамшының сабындай ғана қысқа: досы көп, ұрпақ тәрбиелеген ұтады.»
«Балалар — біздің қарттығымыз. Жаман тәрбие — ертеңгі қайғымыз, көз жасымыз, ел алдындағы кінәміз.»
Қысқа нақылдар: әдеп, тіл, мінез
«Тайып бара жатқанға таяныш бол.»
«Айтқаныңды қайталама: алуан да бір-ақ рет жейді.»
«Жай жатқан жыланның құйрығын баспа.»
«Жақсы тәрбие — тұздықты дастарханға төгіп алмау емес; басқа біреу солай істегенде, сенің оны байқамауың.»
«Сапты аяқпен ас беріп, сабынан қарауыл қарама.»
Тәрбиенің мәні: қорытынды ойлар
«Тәрбиедегі мақсат — “адам” деген атты құр жала қылып жапсырмай, шын мағынасында адам қылып шығару.»
«Адамды тәрбиелеу — оның ертеңгі қуанышқа жетелейтін келешек жолын тәрбиелеу.»
«Тәрбие — адам тағдырын шешетін ұлы іс.»
«Тәрбиеші өзі тәрбиеленген болуы тиіс.»
«Балаларды тәрбиелеу — еңбек те, борыш та.»
«Ешбір әке баласына жақсы тәрбиеден артық ештеңе бере алмайды.»
«Адам мінезінің, ақыл-қайратының әртүрлі болуы — тәрбиенің әрқилылығынан. Ұрлық, өтірік, зорлық, кісі тонау, өлтіру сияқты бұзақылықтар — тәрбиенің жетіспегендігінен.»
Есте ұстайтын түйін
Тәрбие — сөзден басталып, еңбекпен бекиді; отбасындағы үлгімен орнығып, мектептегі біліммен тереңдейді. Ұстаз бен ата-ана біріге әрекет еткенде ғана бала бойына адамгершілік пен жауапкершілік толық дариды.
Қысқа ой
«Баланы ұлша тәрбиелесең — ұл, құлша тәрбиелесең — құл болмақ.»
Ахмет Байтұрсынұлы
Тәрбиенің еркіндігі
«Тәрбиенің еркіндігі — еркіндікпен тәрбиелеу.»
Асқар Сүлейменов