Нысана дөңгелегіне қарап оқушылардың жауаптарын қорытындылау
Сабақ тақырыбы
«Ахмет мерген» — С. Кенжеғұлов
Бұл сабақ мәтін идеясы арқылы тарихты есте сақтаудың маңызын ұғындыруға, табиғат пен жан-жануарға жанашырлық көзқарасты қалыптастыруға бағытталады.
Сабақ мақсаты
Білімділік
- Тарихтың есте сақталуы адамзат үшін маңызды екенін ұғындыруға жағдай жасау.
- Мәтін мазмұнын тарау тақырыбымен байланыстыра отырып, негізгі идеясын ашу.
Дамытушылық
- Топтық және жеке жұмыстар арқылы шығармашылық дағдыларды дамыту.
- Сұраққа дәлелмен жауап беру, салыстыру, қорытынды жасау дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
- Туған жерге, оның табиғатына және жануарлар дүниесіне сүйіспеншілік пен жауапкершілікті тәрбиелеу.
- Адамгершілік пен ақыл-парасат тұрғысынан шешім қабылдауға баулу.
- Білмегенді үйрету, өзара көмек көрсетуге дайын болу мәдениетін қалыптастыру.
Сабақ форматы
Сабақ түрі
Дәстүрлі сабақ.
Сабақ типі
Жаңа тақырыпты меңгерту.
Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру
- Жазу жұмысы
- Сұрақ-жауап
Көрнекіліктер
- Плакат
- Сызба
- Маркер
- Нысана дөңгелегі
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сабақтың мақсатын хабарлау.
- Оқушылармен амандасу, кезекшілікті тағайындау.
- Үй тапсырмасын тексеру.
II. Қызығушылықты ояту
Сабақ басында «мерген» ұғымын ашуға бағытталған әңгіме ұйымдастырылады. Оқушылар айтқан ойлар топтастырылып, сызбаға түсіріледі.
Талқылауға арналған сұрақтар
- «Мерген» сөзін қалай түсінесіңдер?
- Мергендік не үшін керек?
- Адам қалай мерген болады?
- Мерген болу үшін қандай қасиеттер қажет?
Нысана дөңгелегі әдісі
Мұғалім тақтаға нысана дөңгелегін іледі де, жауаптарды бағалау өлшемін түсіндіреді:
- Мәселе оң шешімін тапса — жауап 9–10 ұпай аймағына түседі.
- Мәселе теріс шешілсе — жауап 2–3 ұпай аймағына түседі.
Жағдаяттық тапсырма (шығармашылық жұмыс)
Орманда омарташының балын аю күн сайын жеп кетеді. Омарташы не істерін білмейді. Омарташыға қалай көмектесесіңдер?
Әр топ ақылдасып, «Жедел жәрдем» операциясының жоспарын құрады. Жұмыс тапқырлықты қажет ететіндіктен, оқушылар еркін форматта (плакат, маркер арқылы) шешім ұсынады.
| Топ | Балалардың шешімі (үлгі) | Мәтіндегі шешімі |
|---|---|---|
| 1-топ | Аюды атып алу керек. | Оқу барысында толтырылады. |
| 2-топ | Аулап ұстап алу. | Оқу барысында толтырылады. |
| 3-топ | Ұстап алып, зообаққа өткізу немесе ұйықтататын оқпен қорқытып, қайтып келмейтіндей ету. | Оқу барысында толтырылады. |
III. Мағынаны тану
Оқушылар «Ахмет мерген» мәтінін оқиды. Мұғалім автормен қысқаша таныстырып, мәтінді тарау тақырыбымен байланыстыра талдауға бағыт береді.
Оқуға дейінгі және оқу кезіндегі сұрақтар
- Бұл өңірде қандай аюлар өмір сүреді?
- Ахмет қарттың туған жерін қалай танығанын дәлелмен түсіндіріңдер.
- Қарттың жан-жануарға жанашырлығы қалай байқалады?
- Оқиға бірден басталып кетті ме? Неге?
- «Атпағаның дұрыс болған. Өлтіре алмасаң, өзіңді мерт қылды» сөзіне сай мақал-мәтел ұсыныңдар.
Оқу барысында орындалатын тапсырмалар
- Үзіндіге ат қою.
- Аюдың әрекетін жазушы қалай суреттегенін тауып, мәнерлеп оқу.
- Сабақ басындағы кестені «Мәтіндегі шешімі» бағанына сүйене отырып толтыру.
- Балалардың ұсынысы мен мәтіндегі шешімді салыстыру, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау.
Талқылау және қорытынды сұрақтар
- Ақаңның шешімін қалай бағалайсыңдар?
- Бұл шешімнің табиғатқа немесе аюға зиян келтіретін тұсы бар ма?
- Егер аю жарақат алса, ол қандай қауіп тудыруы мүмкін?
- Ахмет қандай адам? «Мерген» атанса да, оның басты қыры — табиғатқа жанашырлығы екенін дәлелдеңдер.
Негізгі идея
Ахмет — тек мергендігімен емес, табиғатқа жанашырлықпен қарайтын, қауіп пен салдарды ақылмен өлшей білетін тұлға. Мәтін оқушыны күш қолдануға асықпай, адамгершілікке сүйенген шешім іздеуге жетелейді.
Сөздікпен жұмыс
Мәтіндегі түсініксіз сөздер мен тұрақты тіркестер анықталып, мағынасы ашылады; сөйлем ішінде қолдану арқылы бекітіледі.
Қорытындылау
Нысана дөңгелегіндегі нәтижелерге сүйене отырып, оқушылардың ұсыныстары талданып, ең ұтымды әрі табиғатқа зияны аз шешімдер жинақталады.
Үй тапсырмасы
Әңгімеде кездесетін жер-су атауларын және аюлар мекені болған Тарбағатай тауы туралы деректерді негізге алып, «Тарбағатай табиғаты» тақырыбында шағын ойтолғау жазу.