Ата - анамен байланыс түрлері

Ұрпақ тәрбиесінің тірегі – отбасы

Бала тәрбиесі – мәңгілік мәселе: әрі қиын, әрі күрделі үдеріс. Ол соғып тұрған жүрек секілді үнемі назар мен ұқыптылықты қажет етеді. Қоғамымыздың ертеңі, болашағы – бүгінгі жас ұрпақ. Сондықтан әр халық өз тарихын жалғастыратын жас буынды адалдыққа, еңбексүйгіштікке, шыншылдыққа баулып келген.

Өркениетті елдер қатарына қосылуды мұрат еткен әрбір ұлт ұрпақ тәрбиесіне айрықша мән береді. Өйткені бала – өмірдің жалғасы, ертеңгі күннің иесі, ел мен жердің аманаты. Өсер ел ең алдымен ұрпағын ойлайды.

Тәрбиенің бастауы: жақын қарым-қатынас пен үлгі

Жас бала дүниеге келгенде алға қойған арман-мақсаты болмайды. Оған ой салып, арманға жетелейтін – ата-ана, қоғамдық орта, дос-жаран және жалпы ересектер. Ең маңыздысы – баламен жақын қарым-қатынаста болу.

Тәрбие тек сөзбен немесе «айтқанын істетумен» шектелмейді. Ол – отбасы мүшелерінің өзара сыйластығы, туыс-туғанмен, көрші-қолаңмен түсіністік пен құрмет, сондай-ақ сөйлеу мәдениеті мен мінез-құлықтағы үлгі арқылы қалыптасатын тұтас орта.

Бала – жанұя тәрбиесінің айнасы. Отбасы қоғамның алғашқы ұясы болғандықтан, оны нығайту, тәрбиелік мәнін арттыру – қоғам назарындағы негізгі міндеттердің бірі. Барлық өнеге отбасынан тарайды. Әр отбасы – кішкентай тәрбие мектебі.

Ұлттық тәрбие және ұрпақ сабақтастығы

Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы. Дегенмен кейде ересектер тарапынан ұлттық, халықтық тәрбиеге баулуда әлсіз тұстар байқалады. Ана сүтімен бірге даритын үлкенді сыйлау, ізет көрсету, кішіге қамқор болу секілді асыл қасиеттерді дәріптеуде әлі де жүйелілік қажет.

Бұл сөздер бүгінгі күннің де жауапкершілігін еске салады: ұлттық құндылық – тек айтылатын ұран емес, күнделікті тұрмыста көрінетін тәрбие.

Мектепке итере салмайтын жауапкершілік

Кейбір ата-аналар жеткіншек ұрпақ тәрбиесімен жүйелі айналысудың орнына, жауапкершіліктің бәрін мектепке ысыра салады. Ал мектептен келген баланың күні бойы далада болып, көше тәрбиесіне, әртүрлі орта ықпалына түсетіні – жасырын емес. Жаңа достар мен сыртқы әсердің ықпалымен теріс әрекетке бару қаупі де артады.

Бала тәрбиесі салғырттықты көтермейді. Оны дұрыс деңгейде жүргізу үшін ата-ананың жауапкершілігі, педагогикалық сауаты және мектеппен тұрақты ынтымақтастығы қажет. Өйткені балаға ата-ана тәрбиесінің орнын ештеңе толтыра алмайды.

Екі шектен сақтану: салғырттық пен шектен тыс еркелету

Моральдық тұрғыдан әлсіреген отбасында балаға жеткілікті көңіл бөлінбеуі мүмкін. Ата-ана қамқорлығы мен сүйіспеншілігін сезінбеген бала уақыт өте ертеңгі күнге сенімін, қуанышын жоғалта бастайды.

Екінші бір жағдайда материалдық тұрғыдан толыққанды отбасылар баланың кез келген сұранысын дереу қанағаттандыруды тәрбиелік міндетті орындау деп түсінеді. Бұл – еңбек құнын бағаламау, жалқаулық пен масылдықтың қалыптасуына жол ашуы мүмкін.

Әкенің орны, ананың әлдиі, шаңырақтың шуағы

Отбасында ана сүтімен нәрленіп, ананың әлдиімен уілдеген бала әкенің рухымен қуат алуы тиіс. Өйткені әке – шаңырақ қорғаны, отбасының асыраушысы, ақылшысы. Қазақ танымында әке – қорған, әке – тірек.

Әр шаңырақта ана – отбасының шуағы, әке – қорғаны екенін балаға сезіндіре отырып, өзара сыйластық мәдениетін орнықтыру қажет. Өйткені отбасы – тәрбиенің тірегі.

Тәрбие, тіл және дәстүр: ұлттың өзегі

Абайдың «Адам тағдырын тәрбие шешеді, тәрбие құралы – сөз» деген ойы да тәрбиенің өзегін көрсетеді. Тәрбие ұтымды болуы үшін күн тәртібі, өмір ырғағы, отбасының ішкі мәдениеті дұрыс құрылуы қажет.

«Алтын бесік – отбасы, алтын ұя – мектеп» деуінің мәні осы: отбасы адамды дүниеге әкеліп, қалыптастырып, дамытады; ал мектеп ақыл-біліммен қатар адамзаттық құндылықтарды дарытып, өз бетімен өмір сүруге бейім толыққанды тұлға тәрбиелейді. Көзге көрінбейтін нәзік сезім мен қымбат қасиеттерді жүректен жүрекке жеткізу – шебер тәлімгердің еншісі.

Халықтық педагогика және уақытында берілген тәрбие

Ең басты тәрбие құралы – халықтық педагогика. Ғұлама ойшылдар мен ақындарды, әділ билер мен шешендерді, ел қорғаған батырларды, жұртты ұйыстырған хандарды, тарихты ұрпаққа жеткізген жырауларды халық тәрбиелеген.

Тәрбиенің тірек үштағаны – ата-ана, мектеп, қоғамдық орта. Мақсат – дені сау, ұлттық санасы оянған, рухани деңгейі биік, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор әрі іскер тұлға қалыптастыру.

Мектеп пен ата-ана серіктестігі: нақты тәжірибе

Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесіндегі тәрбие тұжырымдамасы ҚР Білім және ғылым министрінің 2009 жылғы 16 қарашадағы №521 бұйрығымен бекітілді. Тұжырымдаманың мақсаты – жас ұрпақты тәрбиелеу мәселесіне назарды күшейту.

Т. Ізтілеуов атындағы №29 қазақ орта мектебінде ата-аналар комитетімен қатар ардагерлер кеңесі, әкелер кеңесі, ұлдар кеңесі, қыздар сырласу клубы жұмыс істеп, оқу жылы басында жоспар мен міндеттер айқындалады.

Сонымен қатар мектепте өзін-өзі басқару орталығы, өнер орталығы, «Жас ұрпақ», ұлдар кеңесі және қыздар сырласу клубы интеллектуалдық сайыстар, мәдени кештер, дөңгелек үстелдер, пікірсайыс, дебат, КТК форматындағы бағдарламалар арқылы оқушылардың белсенділігін арттыруға жұмыс істейді.

Тәрбиенің түпкі мақсаты және ел болашағы

Н. Ә. Назарбаев: «Болашақта еңбек етіп өмір сүретіндер – бүгінгі мектеп оқушылары. Мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады», – деп атап көрсеткен. Бұл ой тәрбиенің мемлекеттің даму деңгейімен тікелей байланысын білдіреді.

Тәрбиенің түпкі мақсаты – қоғамның нарықтық қатынасқа көшу кезеңіндегі саяси, экономикалық және рухани сын-қатерлерін еңсере алатын, ХХІ ғасырды дамытатын, іскер, өмірге бейім, жан-жақты мәдениетті тұлға қалыптастыру.

«Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасында болашақта балаларымыздың ғалым, инженер, мұғалім, дәрігер, спортшы, еңбек адамы және түрлі кәсіп иесі болатынына сенім айтылады. Тәуелсіздіктің елеулі белестерінде Қазақстан жетістіктерін әлемге таныта алды. Ендігі міндет – кең байтақ, қазыналы еліміздің береке-бірлігін, бейбітшілігі мен тұрақтылығын сақтай отырып, өркенін кең жайдыру.