Қазақша рефераттар

Что такое ВИЧ СПИД

Тәрбие сағаты

СПИД — ғасыр уы

Бұл тәрбие сағаты салауатты өмір салтының мәнін түсіндіруге, темекі, алкоголь, есірткі және ЖҚТБ/АИТВ-тың адам ағзасына тигізетін зиянын ашып көрсетуге бағытталған. Мақсат — оқушылардың білімін толықтыру, жауапкершілігін күшейту және дұрыс таңдау жасауға ықпал ету.

Ұран

Ей, ұрпағым, есіңді жи, азбаңдар,

Қиыршық құмдай үгітіліп тозбаңдар.

Бойыңдағы қуатыңды жоғалтпай,

Жақсы үмітпен, сеніміңнен таймаңдар.

Салауатты өмір салтын сақтаңдар,

Болашаққа нық қадам бастаңдар!

Кіріспе

Ел дамуының ұзақ мерзімді бағытын айқындаған «Қазақстан–2030» стратегиясында халық денсаулығын сақтау басты бағдар ретінде қарастырылған. Мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі — қоғам денсаулығын нығайту және өмір сапасын арттыру.

Шығыстың ұлы ойшылы Әл‑Фараби: «Жас жеткіншектеріңізді көрсетіңіз, мен сіздердің болашақтарыңызды айтып берейін», — деген. Ендеше болашағымыз жас ұрпақтың денсаулығына, рухани байлығына, тазалығына және білімге ұмтылысына тікелей байланысты.

Қоғамдық деректер (талқылауға негіз)

Темекі

БАҚ деректеріне сүйенсек, республика бойынша ерлердің 57% және жасөспірімдердің 40% темекі тартады.

Алкоголь

Ересектердің шамамен 55% үнемі алкоголь тұтынады деген мәлімет айтылады.

Есірткі және салдары

Мектеп оқушыларының 29,5% есірткіге әуестенуге жақын деген алаңдатарлық дерек келтіріледі. Әлеуметтік дерттің салдары ретінде қоғамда жетімдердің көбеюі, балалардың денсаулығына қауіп төнуі секілді мәселелер байқалады.

Осы себепті салауатты өмір салты — қауіп-қатердің алдын алуға, денсаулықты нығайтуға және тұлғаның үйлесімді дамуына жағдай жасауға бағытталған өмірлік ұстаным.

Оқушылардың пікірлері

1-оқушы (Кенжебаева Дариға)

Темекі — түрлі ауру туғызатын, еңбекке қабілетті төмендететін, адам денсаулығын іштен «кеміретін» зиянды әдет.

2-оқушы (Суюн Даулет)

Темекі бронхит, өкпе аурулары мен қатерлі ісікке дейін апарады. Сондықтан қауіпті әдетпен бірге күресу қажет.

3-оқушы (Сағинай Мәди)

Алкоголь — адамзаттың жауы. Оны шамадан тыс қолдану өлімге әкелуі мүмкін және өмірді 10–15 жылға қысқартады.

4-оқушы (Асылбекова Ақтоты)

«Алкоголь — жүйке уы» деуі бекер емес: ол ағзаға тез тарап, орталық жүйке жүйесін улап, қоректену процесін бұзады.

ЖҚТБ/АИТВ туралы қысқаша мәлімет

5-оқушы (Ноғайбаев Диас)

ЖҚТБ (СПИД) — адамның иммундық жүйесін әлсірететін синдром. Бұл кезде Т‑лимфоциттер деп аталатын қорғаныш жасушалары азаяды. Қазақстанда ЖҚТБ/АИТВ жағдайлары тіркелгені туралы деректер айтылады.

6-оқушы (Жақсылықова Аружан)

1998 жылғы 18 мамырдағы Жарлықта салауатты өмір салтын қалыптастыруға қатысты үгіт‑насихатты күшейту міндеті қойылғаны атап өтіледі.

7-оқушы (Тайпетова Аружан)

АИТВ (ВИЧ‑1) вирусын 1983 жылы француз вирусологы Люк Монтанье анықтаған. 1984 жылы америкалық ғалым Роберт Галло зерттеулерді кеңінен жариялаған.

8-оқушы (Сағындық Айнұр)

Вирус ағзаға енген соң лимфоцит жасушаларының ішіне өтіп, көбейеді; жасуша жойылғаннан кейін жаңа жасушаларға ауысады. Иммунитеттің әлсіреуі бірден байқалмауы мүмкін: жасырын кезең бірнеше жылға созылады. Бұл кезеңде адам өзін сау сезінсе де, жұқтыру қаупі сақталады.

9-оқушы (Елеуова Радина)

АИТВ кей жағдайларда инені ортақ қолдану арқылы жұғуы мүмкін. Сақтанудың маңызды жолы — зиянды әдеттерден (ішімдік, темекі, токсикомания, есірткі) аулақ болу. Денсаулық — ең үлкен байлық.

Маңызды: АИТВ/ЖҚТБ тақырыбын талқылағанда стигма мен кемсітуді болдырмау қажет. Ауру адамға қолдау, дұрыс ақпарат және қауіпсіз мінез-құлық қағидалары маңызды.

Жағдаятты талдау

Жағдай

Сыныпқа жаңа оқушы келді. Біраз уақыттан соң оның ЖҚТБ-мен ауыратынын естідіңіз. Бұл оқушымен қарым‑қатынасыңыз қандай болмақ? Оған қандай кеңес бересіз?

Талқылау форматы

Оқушылар өз ой‑пікірлерін білдіреді: қолдау көрсету, қауіпсіздік ережелерін сақтау, достық қарым‑қатынасты жалғастыру, кемсітпеу.

Мақал‑мәтелдер

Мақал‑мәтел — ғасырлар бойы сұрыпталып, салмақтанып, кемелденген сөз қазынасы: тәрбиелі кеңесші де, ойға түрткі болатын даналық та.

  • 1. Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде.
  • 2. Ішпеген, шылым шекпеген, жасайды жылдар көптеген.
  • 3. Қайғы қартайтады, қуаныш марқайтады.
  • 4. Адам арақты ішеді, арақ ақылды ішеді.
  • 5. Жасында темекісін будақтатқан, күркілдеп қартайғанда сұлап жатқан.
  • 6. Арақ — ішіп ішіне көшеді, ақыл шөлмек ішіне түседі.
  • 7. Тыста ұзақ жүргенің, ұзақ өмір сүргенің.
  • 8. Ішпеген, шылым тартпаған, денсаулығын сақтаған.

Ән мәтіні: «СПИД жойылсын»

1-шумақ

Жойылсын жалғыз сөз — СПИД деген,

Жойылсын мәңгілік, жойылсын.

Вируспен ауырған адамдарға

Ем‑дәрі тезірек табылсын.

Қайырмасы

Кел, достарым, үн қосайық,

Көтеріп, жаңғыртып.

Анасын — бала,

Баласын — ана

Жоқтамасын мәңгілік.

2-шумақ

Есірткі құрысын,

Ішімдік жойылсын,

Дені сау қазақтың

Ұл‑қызы көбейсін.

3-шумақ

Мәдениет өркендеп,

Табиғат көркейіп,

Қазақтың сымбатты

Ұрпағы көбейсін.

Тест сұрақтары

  1. 1. ЖҚТБ (СПИД) жұқпалы ма?
    а) Иә ә) Жоқ
  2. 2. АИТВ (ВИЧ) вирусы қай жылы анықталды?
    а) 1983 ә) 1985 б) 1956 в) 1988
  3. 3. Ауру белгілері бірден білінеді ме?
    а) Иә б) Жоқ
  4. 4. АИТВ қандай жолдармен таралады?
    а) Жыныстық жолмен ә) Қан арқылы б) Тағам арқылы в) Жәндіктер арқылы г) Кір қол арқылы
  5. 5. Дүниежүзілік ЖҚТБ‑мен күрес күні:
    а) 1 қазан ә) 1 желтоқсан б) 1 қаңтар

Бейнематериал

«ВИЧ/СПИД деген не?» тақырыбында интернет желісінен бейнеролик көрсетіледі (сабақ мазмұнын толықтыру үшін).

Өлең: «Ғасыр уы»

СПИД деген — ғасыр уы, зобалаңы,

Сан адамға жазылмас жара салды.

Сан адамды өмірден алып кетті,

Мамандар да бір емін таба алмады.

Ей, адамзат, бұл дертке мойынсұнба!

Өлмейсің сен — үміт пен сенім барда!

Салауаттылық — жарқын өмір кепілі,

Көтер басты — тағы айтамын, мұңайма!

Осылайша, бүгінгі тәрбие сағатымыз аяқталды. Қатысқандарыңызға көп рақмет!