Ұлттық экологиялық проблемалар экологиялық апатты аймақтар
Табиғат — адамзаттың тірегі
Табиғат — бізді қоршаған орта; ол адам санасынан тыс, өздігінен қалыптасқан құбылыс. Демек, адам табиғатсыз өмір сүре алмайды. Табиғаттың ерекше қасиеті — өзінен шыққан қалдықтардан адамның көмегінсіз-ақ белгілі бір деңгейде тазара алуы. Ал адамның іс-әрекетінен пайда болған қалдықтардан табиғат өздігінен толық тазара алмайды: табиғи орта уланып, ластанады.
Таза табиғат үшін күрес — өмір үшін күрес, келешек үшін күрес. Әрқайсымыз өскен ортамыздың табиғатын қорғауға міндеттіміз. Табиғат — адамзаттың аяулы анасы, бүкіл тіршіліктің алтын ұясы, аялы бесігі, құтты қонысы. Сондықтан Табиғат-Анамыздың неден зардап шегіп тұрғанын түсініп, оған нақты көмегімізді беруге дайын болуымыз керек.
Негізгі ой
Экологиялық тазалық — тіршіліктің көзі. Қоршаған ортаны қорғау — бәріміздің ортақ борышымыз.
Экология ұғымы
Экология — тірі ағзалардың бір-бірімен қарым-қатынасын және олардың қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым. Бүгінгі таңда ең қауіпті экологиялық мәселелердің бірі — биосфераның ластануы.
Ластану деген не?
Ластану — жер шарының физикалық, химиялық және биологиялық сапасының төмендеуі. Бұл өзгерістер табиғи апаттардан да, адамның әрекетінен де туындауы мүмкін.
Ластануға әсер ететін факторлар
Ластануға әсер ететін себептердің қатарында ірі дауылдар, су тасқыны, жер сілкінісі, жанартаудың атқылауы, өрт секілді табиғи апаттар, теңіз бен мұхит деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі бар. Алайда табиғаттың өзгеруіне ықпал ететін ең қуатты факторлардың бірі — адамның шаруашылық әрекеті.
Адам еңбек пен ақыл-ойдың арқасында ортаға бейімделіп қана қоймай, оны өзгертеді. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның кейінгі салдарын алдын ала ескеруге тиіс.
Мәселе прогресте емес — есепсіз жоспарлауда
Табиғат кешендеріне кері әсер ететін өзгерістердің бәрін ғылыми-техникалық прогреспен ғана түсіндіру дұрыс емес. Кінә прогресте емес, техникалық жобаларда адамның шаруашылық әрекетінің экологиялық әсері толық есепке алынбағанында.
Тыңайтқышты орынсыз қолдану
Жауын-шашын мөлшері мен топырақ ылғалдығын ескермей минералды тыңайтқыш енгізу — заттардың шайылып, өзендер мен бөгендердің ластануына әкеледі. Бұл — еңбек пен ресурстың зая кетуімен қатар, ортаның жағдайын нашарлатады.
Ірі бөгендер салудағы қателіктер
Аумақтың табиғи ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырақ пен өсімдік жамылғысының өзгеруіне және жергілікті микроклиматтың бұзылуына себеп болады.
Экологиялық проблемалардың деңгейлері
Ғаламдық
- Климаттың өзгеруі
- Озон қабатының бұзылуы
- Биоәртүрліліктің азаюы
- Шөлейттену
- Жердің құлдырауы (деградация)
Ұлттық (Қазақстан аясында)
- Экологиялық апатты аймақтар
- Каспий теңізі қайраңы ресурстарын белсенді игеруге байланысты мәселелер
- Тарихи ластану
- Трансшекаралық экологиялық проблемалар
- Әскери-ғарыштық және тәжірибелік полигондардың әсері
Жергілікті
- Ауа бассейнінің ластануы
- Радиоактивті қалдықтар
- Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар
- Табиғи және техногендік төтенше жағдайлар
Адам әрекетінің салдарынан Қазақстанда тез шешуді қажет ететін мәселелер аз емес. Қиындыққа қарамастан, туған жерді тастап кететін «екінші отан» жоқ: не көрсек те, өз жерімізде көреміз. Сондықтан ауыр экологиялық жағдайға қарсы күрес — әрқайсымыздың азаматтық борышымыз.
Үнқатысу: «Жер-Ана» мұңы
Жолаушы:
«О, Жер-Ана, неге мұнша күңіренесің, неге мұнша зарлайсың? Саған не болды? Сенің мұңыңмен бірге бүкіл далам да түнеріп тұр…»
Жер-Ана:
«Мен неге күңіренбесін, неге зарламасын? Қарашы мына далаға — не болып жатыр? Жерім де, елім де тозды. Қарашы Аралыма: толқынды теңізім қайда, толқынды қуалап шалқақтаған шағалаларым қайда? Су тартылды, шаң көтерілді, жер тілім-тілім болды. Қайықтарым қаңтарылып қалды, балықтарымнан қаңқа ғана қалды. Адамдардың көбі ауруға шалдықты. О, адамзат, ойың не?»
Адамға аманат болған сөз
«Ей, табиғат! Шеберсің-ау, шеберсің: көрмегенді көрсетесің, бересің. Ұлан-ғайыр байлығыңды місе етпей, ашкөзденген адамдарға не дерсің? Айың анау, күнің анау, жер міне — ау, адамдар, енді не жетпей жатыр? Табиғатқа таласпаңдар, ағайын: асырайды ол сені де, мені де, елді де».
«Құмдағы, сордағы аңды безіндіріп, жер соқтырды; мәуелі даламды жылатты. Қоғам да азған, ел де азған, заман да азған. Бірақ жерім дәл бұлай азбаған еді…»
Іс-әрекетке шақыру
Қарапайым қадам — үлкен өзгеріс
Табиғатты қорғау үшін бәріміз бірігіп әрекет етейік: бір-бір ағаш егейік. Жасымыз да, кәріміз де текке отырмай, таза ауа үшін еңбек етейік.
Ойды аяқта: мақал-мәтелдер
- Табиғатсыз адамдардың күні жоқ, мұны айтуға табиғаттың тілі жоқ.
- Жер байлығы — ел байлығы.
- Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
- Өз елінің тасын сыйламаған, өзге елдің тауын да сыйламайды.
- Күте білсең, жер жомарт.