Ғимараттардың кейбір бөліктерінің қирауы

Сабақтың тақырыбы

Апатты жағдайлар және олардан сақтану жолдары. Бұл сабақта төтенше жағдайлар мен зілзала түрлері туралы білім кеңейтіліп, қауіптің алдын алу және алғашқы көмек көрсету бойынша негізгі әрекеттер қарастырылады.

Мақсаты

Төтенше жағдайлар туралы түсінікті тереңдету, қауіпсіздік шараларын меңгерту, алғашқы көмек көрсету қадамдарымен таныстыру.

Көрнекілігі

Тақырыптық суреттер, жағдайлық мысалдар.

Негізгі идея

Дұрыс дайындық пен сабырлы әрекет қауіп-қатер кезінде жарақат пен шығынды айтарлықтай азайтады.

Төтенше жағдай деген не?

Төтенше жағдай — адамдардың қаза табуына әкелетін немесе денсаулығына, қоршаған ортаға, шаруашылық жүргізу объектілеріне нұқсан келтіретін (не келтіруі мүмкін), халықты едәуір материалдық шығынға ұшыратып, тіршілік жағдайын бұзатын (не бұзуы мүмкін) авария, зілзала немесе апат салдарынан белгілі бір аумақта туындайтын жағдай.

Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар

Дүлей зілзалалар: жер сілкінісі, сел, көшкін, су тасқыны.
Табиғи өрттер.
Індеттер мен малдың жұқпалы аурулары.

Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар

Өнеркәсіп және көлік авариялары.
Өрттер мен жарылыстар.
Үйлер мен ғимараттардың кенеттен қирауы.
Бөгендердің бұзылуы.
Электр энергетикасы, байланыс, коммуникация және тазарту құрылыстарындағы авариялар.

Құтқару әліппесі: экстремалды жағдайдағы қысқа нұсқаулық

Жер сілкінісі: дейін, кезінде, кейін

Жер сілкінісіне дейін

Алдын ала дайын болыңыз. Төтенше жағдай сөмкесін жинап, қолжетімді жерге қойыңыз:

Құжаттар (көшірмелерімен), рюкзак/сөмке.
3 күнге жететін су мен тамақ.
Қолшам (және қосымша батарея), қуаттағыш.
Алғашқы медициналық қобдиша, қажет дәрілер.
Жылы киім және аяқ киім.

Алғашқы дүмпу кезінде

Ең бастысы — үрейге берілмеу және өзгелердің де абыржуына жол бермеу.

Газды, суды және электрді мүмкін болса өшіріңіз.
Дүмпу әлсіз болса — сол жерде қалып, қауіпсіз аймақты таңдаңыз.
Күшті дүмпу кезінде үй ішінде болсаңыз: ішкі қабырғаға жақын бұрышқа, есік жақтауына немесе ванна бөлмесіне паналаңыз.
Кереуеттің/үстелдің астына кіріңіз: құлайтын заттардан қорғайды.
Ауыр жиһаздан және терезеден алыс тұрыңыз.
Лифтіні пайдаланбаңыз.
2-қабаттан жоғары болсаңыз — сыртқа жүгірмеңіз, қауіпсіз жерде қалыңыз.

Жер сілкінісінен кейін

Қажет болғандарға алғашқы көмек көрсетіңіз.
Зардап шеккендерді үйіндіден шығаруға көмектесіңіз (қауіпсіздік сақтай отырып).
Ғимаратты мүмкіндігінше тез босатып, қауіпсіз ашық жерге шығыңыз.
Ашық отты қолданбаңыз: газ шығуы ықтимал.

Егер көшеде болсаңыз

Ғимараттардан және электр желілерінен алыс, ашық алаңға барыңыз.
Үзілген сымдарға жақындамаңыз.
Ғимараттардың алдынан өтпеңіз және ішке кірмеңіз.

Егер автокөлікте болсаңыз

Ашық алаңда тоқтап, дүмпу аяқталғанша көліктің ішінде қалыңыз.

Маңызды ескерту

Жердің жарылуынан адам өлімі сирек кездеседі. Қайғылы жағдайлар көбіне: ғимараттардың құлауынан, сынған әйнектен, үзілген электр желілерінен, үй ішіндегі ауыр заттардың құлауынан, өрттен және үрейден туындайтын бақылаусыз әрекеттен болады. Алдын ала қауіпсіздік шараларын сақтасаңыз, зардап саны айтарлықтай азаяды.

Өрт қауіпсіздігі

Өрттің алдын алу үшін отпен жұмыс істегенде әрдайым сақ болыңыз. Өртке жиі себеп болатын жағдайлар:

Қоқысты үй маңында, аулада немесе орманды жерде жағу.
Автокөліктен шыққан ұшқын/жалын.
Найзағай.
Майланған материалдардың үйкелісі мен қызып кетуі.
Күн сәулесінің әйнек арқылы бір нүктеге шоғырлануы.

Өрт елді мекендердегі ғимараттарға, ағаш көпірлерге, электр желілеріне, байланыс желілеріне, мұнай өнімдері қоймаларына және әртүрлі материалдарға қауіп төндіреді. Адамдар мен ауылшаруашылық жануарлары да зардап шегуі мүмкін.

Орманда өрт көбіне шөптен, бұтадан, ағаш түбіртектерінен және құрғақ қоқыстан тұтанады. Құрғақ, желді жылдары жоғарғы өрт ағаштардың ұшар басына тез таралады.

Таралу жылдамдығы (шамамен)

Төменгі өрт: минутына 0,1–3 м. Жоғарғы өрт: жел бағытына қарай 100 м-ге дейін жетуі мүмкін.

Су тасқыны және сел

Су тасқынының негізгі себептері: нөсер жаңбыр, қардың тез еруі мен мұз кептелісінің жылжуы, сондай-ақ теңіз суының жағалауға ұруы және өзенге судың шамадан тыс құйылуы. Қардың еруі ұзаққа созылған жағдайда қауіп күшейеді.

Су тасқыны кезінде

Газды, суды, жарықты өшіріңіз.
Пештегі жанып тұрған отты өшіріңіз.
Бағалы заттарды төбеге немесе жоғары қабатқа шығарыңыз.
1-қабаттың есік-терезесін тақтаймен не фанерамен бекітіңіз.
Мал қорасының есік ілгектерін ашып қойыңыз.

Кенет су басқанда

Жылы киім (мүмкін болса су өткізбейтін), жамылғы, тамақ және қажетті заттарды алыңыз.
Жер бедерінің ең биік нүктесіне көтеріліңіз; ондай жерді су баспайды.
Мүмкіндік болса, қайық немесе жүзуге көмектесетін құралдарды дайындаңыз.
Су қайтқан соң электр сымдарынан және зақымданған газ құбырларынан сақ болыңыз.
Үйге кірерде ғимараттың зақымданбағанына көз жеткізіңіз.
Судан табылған заттармен тамақ әзірлемеңіз.

Дауыл және құйын

Дауыл — табиғи апаттардың ең жиі кездесетін түрлерінің бірі. Қатты жел мұзда, теңізде, тауда және ашық аумақта ерекше қауіпті. Қыста — боран, жазда — шаңды немесе құмды дауыл түрінде байқалады. Ашық жерде жел күшейсе, тез арада ықтасын жер табу қажет.

Жазық немесе құрлық далада болсаңыз: жерге жатып, тасқа немесе қалың шөп- қамысқа берік ұстаныңыз.

Құйын — өте қауіпті құбылыс. Жел жылдамдығы кейде секундына 100 метрге дейін жетуі мүмкін, ал қозғалысы көбіне сағатына 30–40 км шамасында болады. Құйынмен бірге ұшқан бұтақ, майда тас және басқа да заттар адамдарға қатер төндіреді.

Құйынның дауылдан айырмашылығы — аумағы шағын. Сондықтан қауіп аймағынан дер кезінде аулақ болуға мүмкіндік бар.

Алдын ала ескертуге құлақ асыңыз

Жол жүргенде немесе күнделікті тұрмыста да теледидар мен радиодан берілетін ресми ақпаратқа құлақ түрген дұрыс. Гидрометеорологиялық қызмет бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қар көшкіні, сел, су тасқыны, жер сілкінісі сияқты қауіп-қатерлер туралы алдын ала ескертіп отырады. Мұндай жағдайда алдын алу шараларын уақытылы орындау — қауіпсіздіктің ең тиімді жолы.