Қазақ тіліне туыстас тілдер
Мемлекеттік тіл: құндылық, міндет, жауапкершілік
Бұл сабақтың өзегі — мемлекеттік тіл туралы нақты түсінік қалыптастыру, ана тіліне құрметті күшейту және оқушылардың тілдік-танымдық белсенділігін арттыру. Жоспардағы әр кезең оқушыны ойлануға, пікір айтуға, мәтінмен дәлелді жұмыс істеуге бағытталған.
Білімділік
Мемлекеттік тіл ұғымын түсіндіру, ана тіліне дұрыс көзқарас қалыптастыру.
Дамытушылық
Мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер арқылы ойлау, сөздік қор, тіл мәдениетін дамыту.
Тәрбиелік
Мемлекеттік тілге қызығушылықты арттыру, туған жер мен тілге құрметке тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Оқу құралдарын тексеру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Оқушылар үш топқа бөлініп, тапсырмаларды нәтижелерімен таныстырады.
Ғалымдар тобы
Тіл туралы зерттеу жұмысы; мәлімет жинау.
Тілшілер тобы
Тіл туралы мақала жазу.
Ақын-жазушылар тобы
Мақал-мәтелдер, қанатты сөздер; өлең жаттау.
III. Жаңа сабақты меңгеру
- 1 «Ана тілі» ұғымын топтастыру әдісі арқылы ашу.
- 2 Қазақ тіліне қатысты өзекті мәселелер бойынша ой қозғау, пікір алмасу.
- 3 Мәтінмен жұмыс: «Джиксо» әдісі арқылы бөлімдерге бөліп талдау.
Мәтін 1: Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесі
Қазақ тілі — қазақ халқының ана тілі. Ол халық тарихымен бірге жасап, ұрпақтан ұрпаққа қатынас құралы ретінде қызмет етіп келеді. 1989 жылғы 22 қыркүйекте Қазақстан Республикасында тілдер туралы заң қабылданып, қазақ тілі мемлекеттік мәртебеге ие болды. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды. Конституцияның 7-бабында: «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл — қазақ тілі», — деп көрсетілген.
Мемлекеттік тіл — мемлекеттің бүкіл аумағында қолданылатын мемлекеттік басқару, заң шығару және іс қағаздарын жүргізу тілі. Мемлекеттік тілді меңгеру — Қазақстан Республикасының әрбір азаматының парызы.
Мәтін 2: Қазақ тілі және түркі тілдері
Қазақ тілі түркі тілдер тобына жатады. Түркі тілдерінің ішінде қазақ тіліне ең жақын тілдер — ноғай, қарақалпақ, татар, башқұрт, қарашай-балқар тілдері.
Қазақ тілі — Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Моңғолия, Қытай, Ауғанстан, Иран, Түркия және басқа да елдерде тұратын қазақтардың ана тілі.
Мәтін 3: Жазу тарихы және тіл ғылымы
Қазақ жазуы әр кезеңде әртүрлі графикаға сүйенді: араб жазуы, латын жазуы және кирилл жазуы қолданылды. Қазақ тіл білімінің негізін қалаған ғалымдар қатарында Ахмет Байтұрсынұлы, Нығмет Сауранбаев, Сәрсен Аманжолов және басқа да зерттеушілер бар. Қазақ әдеби тілінің дамуына Абай Құнанбайұлы мен Ыбырай Алтынсарин зор үлес қосты.
Қазақ тілі — бүкіл қазақ халқының игілігі, байлығы. Тілді сақтау және дамыту — бәріміздің қасиетті міндетіміз. Ең алдымен әр қазақ ана тілінде еркін сөйлеп, сауатты жаза білуі керек.
Тапсырма: тақырып қою және жоспар құру
Оқушылар мәтінге тақырып қойып, жоспар құрастырады.
- Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесі
- Қазақ тіліне туыстас тілдер
- Қазақтың тіл ғалымдары
IV. Сабақты бекіту
1) «Таңдап ал!» әдісі
Оқушылар әртүрлі пішіндегі қима қағаздарды таңдап, топтық жаттығуларды орындайды. Жұмыс барысында сазды әуен қосылып, тақтада қанатты сөздер ұсынылады.
«Елді көркейтетін — тіл»
«Аталар сөзі — ақылдың көзі»
«Сөз — халықтың қымбаттан қымбат кені»
«Тіл сыйлы етер, құтты қылар, өсірер»
2) «Сұраққа дұрыс жауап» әдісі
Оқушылар сандарды таңдап, сұрақтарға жауап береді. Дұрыс жауап берген топқа ұпай беріледі.
3) «Дорбадағы маржан сөз»
Әріптерден мақал құрастыру тапсырмасы орындалады.
Жауабы
Көне сөз — жаңа сөздің қазығы
V. Сабақтың қорытындысы
Оқушылар «ағаш жапырақтарына» қазақ тілін дамыту жолдарын жазып, ағашты көркейту арқылы ортақ идеяны жинақтайды. Қорытынды ой төмендегі ұстанымдармен бекітіледі:
-
Ана тіліңді мақтан ет.
-
Ана тіліңді жатсынба.
-
Тілді құрметте.
-
Тілге жанашырлық таныт.
-
Қазақ тілінде сауатты жаз.
-
Ана тіліңде тәрбие бер.
VI. Үй тапсырмасы
Эссе: «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде».
Оқулық: 16-бет, 5-тапсырма.