Қазақша рефераттар

Сутекті ашқан ғалым

Семей қаласы • М. О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі • Жаратылыстану пән бірлестігі

Оқытушы: Музапарова Д. Б.

Тақырыбы

Химия тұрмыста

Мақсаты

Оқушылардың ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамыту, ойын арқылы пәнге деген қызығушылығын ояту.

Сабақ түрі

Сайыс сабағы

Сайыстың барысы

  1. I. Ұйымдастыру

  2. II. Таныстыру

  3. III. Химиялық бәйге

  4. IV. «Қалауың білсін!»

  5. V. Оқушылар ізденісінен

  6. VI. «Сиқырлы сандар»

  7. VII. Капитандар сайысы

Армысыздар, ұстаздар мен оқушылар! Бүгін «Химия тұрмыста» тақырыбындағы 10-сыныптар арасындағы білім сайысына қош келдіңіздер! Сайысымызды бастамас бұрын әділқазылар алқасын сайлап аламыз.

Ортаға 10-сынып оқушыларынан құралған үш топ шақырылады: Металдар, Бейметалдар, Галогендер.

II кезең. Таныстыру

Әр топ өз атауын, ұранын және құрамын таныстырады.

III кезең. Химиялық бәйге

Бұл кезеңде оқушылар 10 сұраққа «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді. Әр дұрыс жауапқа 20 ұпай беріледі.

I топ — Металдар

  1. Периодтық жүйені Ломоносов ашты ма?

    Жауабы: жоқ

  2. Судан екі есе жеңіл металл — калий ме?

    Жауабы: жоқ

  3. Фосфор «өмір мен ой элементі» деп атала ма?

    Жауабы: иә

  4. Элемент таңбаларын ұсынған — Аррениус па?

    Жауабы: жоқ

  5. Топ бойынша жоғарыдан төмен қарай бейметалдық қасиет арта ма?

    Жауабы: жоқ

  6. Бір элементтің бірнеше жай зат түзу қасиеті аллотропия деп атала ма?

    Жауабы: иә

  7. Электр шамдарының жіңішке сымдарын вольфрамнан жасай ма?

    Жауабы: иә

  8. Натрий тұздары жалынды сары түске бояй ма?

    Жауабы: иә

  9. Сілтілік металдарға темір жата ма?

    Жауабы: жоқ

  10. Мүсәтір спирті — аммиактың судағы ерітіндісі ме?

    Жауабы: иә

II топ — Бейметалдар

  1. Электролиттік диссоциация теориясын ашқан — Аррениус па?

    Жауабы: иә

  2. Кремний қышқылының тұздары карбонаттар деп атала ма?

    Жауабы: иә

  3. Алғашқы көмекке пайдаланылатын бейметалл — йод па?

    Жауабы: иә

  4. Азот молекуласы полюссіз ковалентті байланыс түзe ме?

    Жауабы: иә

  5. Заттар және олардың бір-біріне айналуы туралы ғылым — физика ма?

    Жауабы: жоқ

  6. Химия тарихындағы «ұлы заңды» ашқан — Менделеев пе?

    Жауабы: иә

  7. Зат массасының сақталу заңын ашқан — Ломоносов па?

    Жауабы: иә

  8. Ең қиын балқитын металл — алтын ба?

    Жауабы: жоқ

  9. Адам бойының өсуіне әсер ететін химиялық элемент — мырыш па?

    Жауабы: иә

  10. Темекі құрамына кіретін улы зат — никотин бе?

    Жауабы: иә

III топ — Галогендер

  1. «Химиялық қан» — H2SO4 пе?

    Жауабы: иә

  2. Озонның формуласы — O3 пе?

    Жауабы: иә

  3. «Аспан тасы» аталатын элемент — темір ме?

    Жауабы: иә

  4. Қант қызылшасы мен картоп түсіміне ерекше әсері бар тыңайтқыш — калий ме?

    Жауабы: иә

  5. Сүйек құрамында сынап бар ма?

    Жауабы: жоқ

  6. Күміс қасық қарая ма?

    Жауабы: иә

  7. Металдар коррозияға ұшырай ма?

    Жауабы: иә

  8. Ас тұзының формуласы — NaCl ме?

    Жауабы: иә

  9. Жүйкені жайландыратын дәрі-дәрмек құрамына кіретін элемент — кальций ме?

    Жауабы: жоқ

  10. Адам шашында алтын бар ма?

    Жауабы: иә

IV кезең. «Қалауың болсын!»

Әр топтан бір қатысушы ортаға шығып, ұсынылған ұяшықтардың бірін таңдайды (1, 2, 3, 4). Әр дұрыс жауапқа 20 ұпай беріледі.

1-ұяшық

  1. Дәрігерлер беретін анттың авторы?

    Гиппократ

  2. Ас содасының формуласы?

    NaHCO3

  3. Тамақтан уланғанда таблетка түрінде қолданылатын, қайыңды ауасыз жерде қыздыру арқылы алынатын дәрі?

    Активтелген көмір

  4. Оттектің сұйылу температурасы қандай?

    −183°C

  5. 61 жас — неше мүшел?

    5 мүшел

  6. Ылғал тартқыш қышқыл?

    H2SO4

  7. Тоңазытқыштарда қолданылатын газ?

    NH3

  8. Сүйекті қаптайтын элемент?

    Кальций

  9. Қан қысымын өлшейтін аспап?

    Тонометр

  10. Ауада алма неліктен сарғаяды?

    Fe2+ ионы Fe3+ ионына айналады.

2-ұяшық

  1. Қарын сөлінің құрамындағы қышқыл?

    HCl

  2. Әр заттың жылы, салқын, ыстық қалпы қалай аталады?

    Температура

  3. Қоршаған ортаның ластануын зерттейтін ғылым?

    Экология

  4. Судың агрегаттық күйлерін атаңыз.

    Мұз, сұйық, бу

  5. Сутекті ашқан ғалым?

    Г. Кавендиш

  6. 70–80 жас аралығы қалай аталады?

    Қарт, қария, ақсақал

  7. Электр тоғын ең күшті өткізетін металдар?

    Күміс, мыс, алюминий

  8. Магниттік қасиеті бар металл?

    Темір

  9. KMnO4 тұрмыстық атауы?

    Марганцовка

  10. Ең қатты металл?

    Хром

3-ұяшық

  1. Заттың құрамы мен қасиетін сақтайтын ең кіші бөлшек?

    Молекула

  2. «Фосфор» сөзі қандай мағына береді?

    Жарық тасушы

  3. Иммунитет дегеніміз не?

    Ағзаның жұқпалы ауруға қарсы тұру қабілеті

  4. Ең ауыр металл?

    Осмий

  5. KClO3 (Бертолле тұзы) қай жерде кездеседі?

    Шырпының басында

  6. Мұхит суларында NaCl мөлшері қанша?

    2,8%

  7. Сұйық металл?

    Сынап

  8. Тайқазан қандай металдардан құйылған?

    Мыс, мырыш, қалайы, қорғасын, темір, алтын, күміс

  9. Темірдің салыстырмалы атомдық массасы?

    56

  10. Көмір қышқылының формуласы?

    H2CO3

4-ұяшық

  1. Судың қатты күйі.

    Мұз

  2. Ең жеңіл металл.

    Литий

  3. Денесінде қышқылы бар жәндік.

    Құмырсқа

  4. Оттекті ашқан ғалымдар.

    Пристли, К. Шееле

  5. Топырақты құнарландыратын элемент.

    Азот

  6. Кремний қышқылының тұздары қалай аталады?

    Силикаттар

  7. Адамзат алғаш өндірген элемент.

    Мыс

  8. Стронций атомдары жалынды қандай түске бояйды?

    Қызыл

  9. Натрий таралуы бойынша нешінші орында?

    Алтыншы

  10. Al салыстырмалы атомдық массасы.

    27

V кезең. Оқушылар ізденісінен

Бұл бөлімде әр топ өз тақырыбын қорғайды, қысқаша баяндама жасап, мысалдар келтіреді.

Металдар туралы

Қасиеттері, қолданылуы және тұрмыстағы маңызы.

Бейметалдар туралы

Табиғаттағы рөлі, биология және экологиямен байланысы.

Галогендер туралы

Қолданылуы, қауіпсіздік ережелері және тұрмыстық мысалдар.

VI кезең. «Сиқырлы сандар»

Үш топқа жылдар немесе сандар жасырылып беріледі. Оқушылар сол деректерге сәйкес қандай жаңалық ашылғанын (немесе қандай мәліметке қатысты екенін) айтады.

Металдар тобы

  • 89

    Металдардың саны (оқу тапсырмасы ретінде берілген мәлімет).

  • 1808 жыл

    Mg, Ca, Sr, Ba элементтерінің ашылуымен байланысты.

  • 1910 жыл

    Радийдің ашылуы (П. Кюри).

Бейметалдар тобы

  • 22

    Бейметалдардың саны (оқу тапсырмасы ретінде берілген мәлімет).

  • 1772 жыл

    Д. Резерфорд азотты ашты.

  • 1969 жыл

    Бранд фосфорды ашқан жыл ретінде беріледі.

  • 78

    Ауа құрамындағы азоттың пайыздық мөлшері.

Галогендер тобы

  • 1828 жыл

    Ф. Велердің тәжірибелерімен (берілген тапсырма мәтіні бойынша) байланысты.

  • 1822 жыл

    И. Берцелиустың Si бойынша еңбектерімен байланысты.

Ескерту (редакциялық): Кейбір жылдар мен авторларға қатысты ақпарат бастапқы мәтінде қысқа/жартылай берілген. Қажет болса, дереккөзге сүйеніп нақтылап өңдеуге болады.

VII кезең. Капитандар сайысы

Әр топ капитаны берілген әріптен басталатын 7 химиялық сөз айтуы керек.

I топ — «Г» әрпі

  • газ
  • галоген
  • гомолог
  • гидрокарбонат
  • глюкоза
  • графит
  • гидролиз

II топ — «К» әрпі

  • карбонат
  • кристаллогидрат
  • көмірсулар
  • күкіртсутек
  • крахмал
  • каучук
  • көміртек

III топ — «М» әрпі

  • мұнай
  • метилоранж
  • молекула
  • метан
  • металл
  • майлар
  • мұз

Жеңімпаз топ марапатталады.

Қорытынды

Мұғалім сөзі

2030 — бәрімізді болашаққа бастайды әр ісіміз.
Егемен елімізді көркейтетін — білім шыңына шығу парызымыз.

Осымен бүгінгі сайысымыз аяқталды. Назарларыңызға рақмет!