Қазақша рефераттар

Жас жеткіншек

Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданы, Игілік ауылы, Т. Әубәкіров атындағы жалпы орта мектеп кітапханасының меңгерушісі — Болатбекова Салтанат Қарсыбековна.

Ұлт денсаулығы — біздің табысты болашағымыздың негізі. (Нұрсұлтан Назарбаев)

ЖИТС — XXI ғасыр індеті

Мақсаты

  • Адамзат өміріне қауіп төндіріп отырған қауіпті дерт — АИТВ/ЖИТС туралы түсіндіру.
  • Жұғу жолдарын нақты, шынайы ақпарат негізінде көрсету.
  • Сақтану және қорғана білу дағдыларын қалыптастыру.
  • Салауатты өмір салтына тәрбиелеу.

Көрнекілігі

Бүктемелер, газет-журналдар, кітапшалар, интерактивті тақтаға арналған слайдтар, қабырға газеттері.

Кіріспе сөз

Құрметті ұстаздар мен оқушылар! 1 желтоқсан — Дүниежүзілік ЖИТС-пен күрес күніне арналған ашық тәрбие сағатына қош келдіңіздер.

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың ұзақ мерзімді «Қазақстан–2030» стратегиясында халық денсаулығын сақтау басты басымдық ретінде қарастырылған. Демек, мемлекеттің негізгі міндеттерінің бірі — қоғам денсаулығын нығайту.

Қазіргі таңда өзекті қауіптердің бірі — аурулардың көбеюі, соның ішінде ЖИТС-тің таралуы. Мұндай тақырыпта ең маңыздысы — қорқыныш емес, ақпарат, жауапкершілік және алдын алу.

Талқылау бағыты

  1. 1. Жұғу жолдары мен белгілерін түсіндіру.
  2. 2. Алдын алу мүмкіндіктерін көрсету.
  3. 3. АИТВ-мен өмір сүретін адамдармен қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру.
  4. 4. Қауіптің салдарын түсіндіру.
  5. 5. Әңгіме арқылы оқушыны ойлануға жетелеу.

АИТВ және ЖИТС: негізгі ұғымдар

Маңызды: АИТВ — вирус. ЖИТС — сол вирустың салдарынан дамитын синдром (аурудың соңғы сатысы).

АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) ағзаның жұқпалардан қорғайтын иммундық жүйесіне әсер етеді. Ал ЖИТС — АИТВ жұқпасының ең соңғы сатысы, иммундық жүйе әлсіреп, түрлі қосымша аурулар қосылған кезде пайда болады.

Тарихи дерек

  • 1982 жылы бұл дерт туралы алғашқы мәліметтер кеңінен тарай бастады.
  • 1983–1984 жылдары Роберт Галло мен Люк Монтанье қоздырғышты анықтады.
  • 1986 жылы «адам иммун тапшылығы вирусы» (АИТВ) атауы бекітілді.

Ескерту

Бүгінгі күнге дейін АИТВ/ЖИТС-ті толық емдеп жазатын дәрі-дәрмек табылған жоқ. Сондықтан ең тиімді жол — алдын алу және қауіп-қатер туралы шынайы ақпаратқа сүйену.

Қазақстанда бұл мәселе ерте кезеңнен-ақ бақылауға алынып, 1987 жылғы 23 сәуірде ЖИТС-пен күрес және алдын алу орталығы құрылып, жүйелі жұмыс басталды.

АИТВ қалай жұғады?

АИТВ кез келген адамға жұғуы мүмкін. Алайда жұғу жолдарын білу және қауіпті мінез-құлықтан бас тарту арқылы оның таралуын тоқтатуға болады.

Жұғу жолдары

  • АИТВ-мен зақымдалған донордың қанын құйғанда, мүшелерін/ұлпаларын трансплантациялағанда.
  • Есірткіні көктамыр арқылы енгізгенде инені, шприцті ортақ қолданғанда.
  • Залалсыздандырылмаған медициналық құралдарды пайдаланғанда.
  • Қорғанусыз жыныстық қатынас арқылы.

Жұқпайтын жағдайлар

  • Қол алысқанда, құшақтағанда.
  • Ыдыс-аяқтан, тамақтан, дәретхана заттарынан.
  • Су мен ауадан.
  • Ойыншықтардан және күнделікті тұрмыстық заттардан.

Қалай анықталады және қалай өрбиді?

Сырт келбетпен білу мүмкін емес

Адамның АИТВ-мен зақымданғанын сыртқы келбетінен анықтау мүмкін емес. АИТВ жұқпасы тек қан талдауы арқылы анықталады.

Аурудың сипаты

АИТВ — баяу өрбитін созылмалы жұқпа. Белгілер бірден байқалмай, бірнеше жыл ішінде білінуі мүмкін.

Алғашқы белгілер болуы мүмкін

  • Шаршағыштық, жалпы әлсіздік.
  • Лимфа түйіндерінің ұлғаюы.

Бұл белгілердің болуы бірден ЖИТС басталды дегенді білдірмейді. Дегенмен уақтылы тексерілу және дәрігер кеңесін алу өте маңызды.

Ойлантатын монолог: «ЖИТС құрбаны»

Бұл бөлім — көркем монолог түрінде берілген ескерту. Мақсаты — жасөспірімге қауіпті әдеттің соңы қандай болатынын сезіндіру, ойға қалдыру.

Төбе құйқаңды шымырлататын азалы әуен… Өмірдің бар қызығын көре алмай, арманда кетіп бара жатқан жанның ішкі дауысы. «Уа, жаратылыс! Сен естисің бе мені?» — деп жанайқайға басады.

Ұйықтайын десем қорқамын… Өле алмай жүрген сырқатпын. Қаламат қымбат жемісті, Инемен таза денеңді тесуге Неге келістің? Көк түтінмен уланып, Ащы суды неге іштің? Төсекке, асыл азамат, Ауру меңдеп құлайсың. Дәрігерлерді мазалап, Не үшін енді жылайсың?

«Мен жағдайы жақсы отбасында дүниеге келдім… Ерке өстім… Тәртіпсіздік үшін мектеп ауыстырдым…» — дейді кейіпкер. Кейін «дос» арқылы есірткінің дәмін татып, уақыт өте инеге тәуелді болып қалғанын баяндайды.

Арада жылдар өтті… Темекісіз де, есірткісіз де тұра алмайтын халге жеттім. Әкем жол апатынан көз жұмды. Анамның жиған-тергені есірткінің айырбасына кетті. Бір күні ауруханаға түстім. Дәрігерлер менің ЖИТС-пен ауыратынымды анықтады. Төрт-бес жыл бойы білмей жүріппін…

Өсиет сөзі: «Жас жеткіншек! Жат әдетке, темекіге, есірткіге жоламаңдар. Бұл кеселдің емі әрдайым қолжетімді бола бермейді, ал салдары — қайтымсыз».

Оқушының үні

«ЖИТС деген тағы бір жау шықты, талай албыртты ерте жалмады. Ажал сепкен аждаһадан аулақ бол: жастар, неге саулықты сақтамаймыз?»

Тағы бір үндеу

«Денсаулық — терең бақыт. Өз денсаулығыңды, аналардың денсаулығын қорғау — ұрпақ болашағын қорғау».

Қорытынды: салауатты өмір — саналы таңдау

ЖИТС — адамзат алдында тұрған күрделі мәселе. Бұл тек медициналық қана емес, сонымен бірге әлеуметтік мәселе. Сондықтан әр адамның жеке жауапкершілігі мен дұрыс таңдауы аса маңызды.

«Қазақстан–2030» стратегиялық бағдарламасында жастарды салауатты өмір салтына шақыру идеясы айқын көрініс тапқан. Өзіміз өмір сүріп отырған ортада өмірге қауіпті темекі, алкоголь, есірткі секілді зиянды әдеттерге әуес болмайық.

Қазақ «Бірінші байлық — денсаулық» дейді. Салауатты өмір салтын жандарыңа жан серік етіңдер.