Қазақ халқының қонақ күту ерекшелігі
Қонақты қарсы алу дәстүрі және қазақ халқының қонақ күту ерекшелігі
Бұл сабақ жоспары оқушыларға қазақтың қонақжайлық мәдениетін тереңірек таныстырып, салт-дәстүрді құрметтеуге баулиды. Сабақ барысында сұрақ-жауап, талқылау, топтық жұмыс және бағалау элементтері жүйелі түрде қолданылады.
Көрнекілік
Слайдтар, мақал-мәтелдер, суреттер
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, әңгімелесу, топтық жұмыс, бағалау
Құндылықтар
Адамгершілік, мәдениеттілік, құрмет, ізгілік
Нәтиже
Сөйлеу мәдениеті мен ойлау дағдысын дамыту
Сабақтың мақсаттары
1) Білімділік
Оқушыларға жаңа материалды меңгерту; қазақтың салт-дәстүріндегі қонақ күту рәсімдерін тереңірек таныстырып, білім көкжиегін кеңейту; қазақ қонақжайлылығы туралы толық мәлімет беру.
2) Дамытушылық
Оқушылардың сөздік қорын молайту; ой-өрісін, логикалық ойлауын және шығармашылық қабілетін дамыту.
3) Тәрбиелік
Оқушыларды адамгершілікке, мәдениеттілікке тәрбиелеу; салт-дәстүрді қастерлеп, құрметтеуге баулу; ұлттық құндылықты қадірлей білуге, қонақжайлылыққа және сөйлеу мәдениетіне дағдыландыру.
Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа кіріспе
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Зейінді сабаққа аудару.
- Оқушылар шеңбер құрып, бір-біріне жылы сөздер айтады («жүректен жүрекке»).
Шаттық шеңбері (өлең жолдары)
Күн шуағы.
Қол ұстасып бәріміз,
Жылылықты сезейік,
Шуақ шашқан күндей боп,
Сабаққа біз кірісейік.
Топқа бөлу және топ ережесі
Оқушыларды топқа бөлу үшін әр түсті шарлар қолданылып, сынып екі топқа бөлінеді.
Топ ережесі
- 1 Тыныштық сақтаймыз.
- 2 Бір-бірімізді тыңдаймыз.
- 3 Уақытты үнемдейміз.
Жаңа сабақ: қазақ қонақжайлылығының мәні
Негізгі ой
Қазақ халқы ежелден қонақ десе, ішкен асын жерге қоятын ел. Үй иесі бұрын танысын-танымасын, «Құдайы қонақпын» десе болды, оны жылы шыраймен қарсы алған. Жол жүріп келе жатқан жолаушы «бөлінбеген еншім бар» деп, ауылдың кез келген үйіне түсіп, қонақасы сұрауға хақылы болған.
Мақал-мәтелдер арқылы түсіндіру
- «Қырықтың бірі — Қыдыр».
- «Қонақты қусаң — құт, ырыс қашады».
- «Қонақпен бірге құт-ырыс келеді».
Сұрақтар арқылы ашу
Талқылау сұрақтары
- Қонақ деп кімді айтамыз?
- Қазақ халқы қонақты қалай күткен?
- Қонақ туралы қандай мақал-мәтелдер білесіңдер?
Қосымша бағыттаушы сұрақтар
- Қазақ халқының қандай салт-дәстүрлерін білесіңдер?
- Қандай ұлттық тағамдарды атай аласыңдар?
- Қандай ұлттық ойындарды білесіңдер?
Қонақ түрлері: атаулар және мағына
Арнайы қонақ
Арнайы той-жиындарға шақырылған туған-туыс, дос-жаран, жекжат, құдалар. Мұндайда қазақ үй иесі дастарқан жайып, дәм-тұзын ұсынған.
Құдайы қонақ
Жол жүріп келген жолаушы немесе таныс емес адам. Қазақ танымаса да, құдайы қонақты төрге шығарып, ризық-несібесін берген.
Қыдырма қонақ
Ауыл аралап, хал-жағдай сұрасып жүретін қонақ. Әдетте ниеті жақсы, аралас-құраласқа жақын адамдар.
Қылқыма қонақ
Әр үйге жиі кіріп, дәм татып жүретін қонақ. Бұл ұғым көбіне әзіл-сықақ реңкімен айтылады.
Құтты қонақ
Келуімен бірге береке, жақсылық, ырыс ала келеді деп сенілетін қонақ. «Қонақ келсе — құт» ұғымының түп мәні осында.
Ерулікті қонақ
Жаңа қоныстанған көршіні ерулікке шақыру дәстүрімен байланысты. Көрші-қолаң танысып, араласуды нығайтады.
Топтық жұмыс: жағдаяттар және постер қорғау
Постермен жұмыс (2 тапсырма)
1-топ
Ұлттық тағамдардың қиындысын тауып, қазақ қонақты қалай күткенін постер арқылы дәлелдеп, қорғап шығады.
2-топ
Ұлттық киімдерді киіп, ата-бабамыздың қонаққа ұлттық киіммен барғаны туралы ойларын жинақтап, постерді қорғайды.
Өзара кері байланыс
Әр топ қарсыласының постеріне пікір, критерий және ұсыныс жазып, мәдени түрде бағалайды.
Қосымша жағдаят тапсырмалары
-
1-топ: диалог құрастыру
Қонақты қарсы алу, амандасу, төрге шақыру, дәм ұсыну сияқты әрекеттерді қамтитын қысқа диалог құрастырады.
-
2-топ: дастарқан әдебі
Дастарқанда өзін-өзі ұстау ережелерін (сыпайылық, үлкенді сыйлау, сөз мәдениеті) мысалдармен түсіндіреді.
Қорытындылау: негізгі сұрақтар
Қайталау және түсіндіру
- Қазақ қонағын қалай күткен?
- Қазақ қандай халық? (қонақжай, берекелі, дастарханы кең, сыпайы, кішіпейіл, мейірімді)
- Қонақ күту оңай ма, әлде қиын ба? Неліктен?
Нақтылау сұрақтары
- Қонақтың түрлерін ата.
- «Қонақ келсе — құт» дегенді түсіндір.
- Арнайы қонақ дегеніміз қандай қонақ?
Үй тапсырмасы
«Қонақты қарсы алу дәстүрі» тақырыбында қысқа брошюра дайындау.
Рефлексия және бағалау
Рефлексия: «Бағдаршам»
- Жасыл — білдім, үйрендім.
- Сары — қиындықтар болды, бірақ жеңе алдым.
- Қызыл — түсінбедім, үйренбедім.
Бағалау
Топтардың бір-бірін бағалау әдісі арқылы сабақтағы оқушылардың белсенділігі мен тапсырмаларды орындау деңгейі анықталады.
Автор туралы мәлімет
Өңір
БҚО, Қаратөбе ауданы
Білім беру ұйымы және мұғалім
Мұхит атындағы жалпы орта білім беретін мектебі, Технология пәні мұғалімі — Жанисова Жазира Сұлтанбекқызы.