Акварель бояуымен жұмыс
Сабақ жоспары
Бұл сабақта оқушылар үлгі суретке сүйенбей, натураны тұтас қабылдап, акварельдің мүмкіндігін пайдалана отырып қысқамерзімді этюд орындайды. Негізгі көркемдік құрал — түс үндестігі және ірі дақтардың қатынасы.
Кезеңдер
- 1Ұйымдастыру кезеңі
- 2Өткен сабақты қайталау
- 3Ойын-жаттығулар, сергіту сәттері
- 4Жаңа сабақты түсіндіру
Жұмыс бөлімі
- 5Сарамандық жұмыс
- 6Сабақты қорытындылау
- 7Үй тапсырмасы
Ұйымдастыру
Оқушыларды түгендеу, құралдарын және жұмыс орнының дайындығын тексеру: қағаздың планшетке бекітілуі, су құятын ыдыстың орны, қылқаламдардың тазалығы, палитраға арналған ақ қағаздың дайын болуы.
Негізгі теория: кескіндеме, түс және жанр
Кескіндеме дегеніміз не?
Кескіндеме (живопись) — жазық бетке (кенеп, ағаш, қабырға және т.б.) түрлі түсті бояу қабаттарын жағу арқылы орындалатын өнер түрі. Кескіндеме графикадан түстің және бояу қабатының рөлінің басымдығымен ерекшеленеді.
Қолданылатын бояу материалына қарай кескіндеме техникасы әртүрлі болады: майлы бояу, акварель, темпера, фреска, мозаика.
Түс туралы: негізгі ұғымдар
Табиғаттың көркі ең алдымен түс реңктерімен айқындалады. Негізгі үш түс арқылы қосымша түстер алынады, ал түстер жылы және суық болып бөлінеді.
Жылы түстер
Қызыл, сары, қызғылт-сары — композицияда жақындататын, белсенді әсер беретін түстер.
Суық түстер
Көк, көгілдір, жасыл — кеңістік пен тереңдік әсерін күшейтетін түстер.
Реңк (тон) ұғымы
Реңк — бір түстің әртүрлі дәрежеде өзгеруі. Егер реңкте сары немесе қызыл басым болса, ол жылыға жақындайды; көк басым болса, суыққа жақындайды.
Табиғатта жылы және суық түстердің үйлесімі айқын көрінеді: шөлдің сары құмы мен көгілдір аспан, мұздың суық ақшылы, көлдер мен теңіздердің көкшіл суы, күн батардағы қызғылт реңкке боялған тау шыңдары.
Натюрморт жанры: қысқа шолу
Натюрморт жанрын француздар «өлі табиғат» деп атаған, ал немістер мен ағылшындар «қозғалмайтын өмір», «тыныштық» мағынасында қолданады. XVII ғасырдан бастап натюрморт жеке жанр ретінде қалыптасты. Бұл бағытта «кіші голландықтар» ерекше танылды.
Олар үстел үстіндегі тағамдарды, ыдыстарды, маталардың қыртысын, металдың жылтырын, шынының мөлдірлігін аса шынайылықпен бейнелеген. Натюрморт — бастауыш деңгейдегі суретшілер үшін өте тиімді жанр: пішінді, пропорцияны және бөлшекті натурамен салыстыра отырып бақылауға үйретеді.
Маңызды ескерту
Бір ғана затты бейнелеу әрдайым натюрморт ретінде қарастырыла бермейді. Ал бірнеше зат (мысалы, кесе, торт және гүл) бір композицияға біріктірілсе, мазмұны мен тақырыбы бар натюрморт пайда болады.
Акварельмен жұмыс: ережелер мен дағдылар
Қажетті құралдар
- Акварель бояуы және таза су
- Суға арналған шағын ыдыс
- Ұшты және жұмыр басты қылқаламдар
- Түсті араластыруға арналған ақ қағаз (палитра ретінде)
- Қылқалам қоятын тұғыр және құрғақ шүберек
Қылқаламмен жұмыс мәдениеті
- 1 Қылқаламды қатты баспай, көбіне ұшымен жұмыс істеңіз.
- 2 Алдымен қылқаламды сулап, содан кейін бояуға тигізіңіз.
- 3 Бояуды бірден қоюламай, қабаттап күшейтіңіз: алдымен ашық, кейін қою.
- 4 Жұмыс барысында қағазды сәл көлбеу ұстау бояудың тегіс жайылуына көмектеседі.
Түсті табу: басты машық
Акварельде түсті дәл табу — үлкен жетістік. Натураның нақты түсін байқау және түстердің арақатынасын сақтау — күрделі әрі маңызды жұмыс. Түстер хроматикалық (қызыл, сары, көк және т.б.) және ахроматикалық (ақ, қара, сұр) болып бөлінеді.
Жаттығу
Бір түстен үш шаршы жасаңыз: қанық, орташа, өте ашық. Осылайша судың мөлшері реңкке қалай әсер ететінін сезінесіз.
Қабаттау қағидасы
Қоюлықты кепкен соң екінші қабатпен арттыру — жұмысты таза әрі көркем етеді.
Дымқылға дымқыл
Құрғаққа қарағанда, дымқыл қағазға жағу көбіне тиімді: бояу тез жұғады және жұмсақ өтулер береді.
Орындау реттілігі: үлгісіз қысқамерзімді этюд
Негізгі қадамдар
- 1 Ешқандай үлгі суретсіз, бірден қылқаламмен гүл шоғының жалпы пішінін белгілеңіз.
- 2 Композицияны бастапқыда өте ашық, сұйық дақтармен құрастырыңыз: тұтас массаны сезіну маңызды.
- 3 Алғашқы қабат кеппей тұрғанда қажетті түстерді үстінен енгізіңіз: дымқыл күйдегі араласу табиғи өтулер береді.
- 4 Кепкен соң ғана қоюлықты арттырып, жіңішке ұшты қылқаламмен негізгі сызықтар мен акценттерді нақтылаңыз.
Күрделі міндеттер
- Көп деңгейлі жарық жағдайында гүл шоғының тұтастық әсерін сақтау.
- Кеңістікті моделдеуде ірі түс-үндес қатынастарды дұрыс құру, кейін жоспарларды біртіндеп нақтылау.
- Шыны ыдыс пен судың мөлдірлігін көрсету: рефлекс, жарық дағы, жұмсақ көлеңке және өткір жиектердің айырмасын бақылау.
Педагогикалық тәсіл
Жұмыс барысында оқушылардың әрекетін қадағалап, сәтті табыстарын атап өткен дұрыс. Бұл ынтаны күшейтіп, бояумен жұмыс істеуге сенімділік береді.
Нәтиже
Оқушы натураға қарап түсті дәл табуға және түстердің өзара байланысын сезінуге жаттыққан сайын қоршаған ортаның әсемдігін шынайы қабылдайды, оны бейнелеу тәсілдерін меңгереді. Бояудың заңдылықтарын түсініп, әр заттың өзіне тән түсі мен реңкін таңдауға дағдыланады; эстетикалық талғамы артады.
Сарамандық жұмыстың ескертпесі
Сарамандық жұмыс барысында композицияны кеңістікте құру, жоспарды ажырату, ірі дақтарды дұрыс қою және соңында детальға көшу қағидасы бекітіледі. Сондай-ақ табиғат аясында бейнелеу кезінде жарық-көлеңке өзгерісін бақылау дағдысы дамытылады.
Үй тапсырмасы
Әртүрлі техникада бірнеше кіші форматта акварельмен қысқамерзімді этюдтар орындау. Әр этюдта ірі дақ, жылы-суық қатынас және түс үндестігін сақтауға көңіл бөліңіз.