Жол белгілері, бағдаршам
Мақсаты мен көрнекілігі
Мақсаты
- Оқушыларды жолда дұрыс жүруге үйрету және жол ережесін іс жүзінде сақтауға дағдыландыру.
- Жол белгілерімен таныстырып, олардың түрлерін ажыратуды меңгерту.
- Жауапкершілікке, сергектікке тәрбиелеу және қауіпсіз жүріс-тұрыс мәдениетін қалыптастыру.
Көрнекілік
Сабақ барысында көрнекіліктер оқушыларға белгі түрлерін есте сақтауға, ал нақты жағдайлар арқылы қауіпсіздік дағдыларын бекітуге көмектеседі.
Тәрбие сағатының барысы
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Жол ережесін білу — өмірімізді қауіп-қатерден сақтайтын маңызды дағды. Сондықтан біз жол ережесін тек біліп қана қоймай, оны күнделікті өмірде сақтауды үйренеміз. Үлкен қалаларда көшелер көп, қозғалыс қарқынды. Көшеден өту үшін міндетті түрде бағдаршамы бар қиылыстағы жаяу жүргінші жолағын пайдаланамыз.
Негізгі ой
Көшеден тек белгіленген жерде және рұқсат етілген кезде өтеміз. Ереже — қауіпсіздіктің кепілі.
Ойын-ертегі көрінісі: «Шипагер атайдың сабағы»
Әйгерім
Қымбатты балалар! Бүгінгі жолда жүру ережелеріне арналған ойын-ертегімізге Айболат, яғни Шипагер атай қатысып отыр. Кішіге де, үлкенге де, қиналған жандардың бәріне жан сая болатын Шипагер атаны бәріміз жақсы білеміз. Өйткені ол — үлкен дәрігер.
Көрініс
Осы кезде басы шүберекпен оралған аю өкіре кіріп келеді.
Әйгерім
Ататай, қараңызшы, мына бір сұмдық! Маймаққа не болған? Оны кім қынжылтты?
Шипагер
Маймағым-ау, не болды? Жасырмай айтшы. Неліктен көкпеңбек болып ісінген бас-көзің?
Көрініс
Шипагер аюдың басын таңып, дәрі жаққандай болады.
Аю
Айтайын жасырмай шынымды, сақтаңыз шыбындай жанымды. Жармасып бал тасыр машинаға қадаққа, домалап түстім де, тап болдым азапқа.
Шипагер
Бір сәттік қарын тоятын күн үшін жол жүру ережесі мен тәртібін бұзғансың.
Аю
Шипагер ата, енді қайтып ұрлық жасамаймын, жолда жүру ережесін де бұзбаймын.
Көрініс
Түлкі мен қоян шығады: қоян құлағын ұстап, түлкі шайнаңдай ақсап келеді.
Түлкі (Салтанат)
Жүгіріп екеуміз ойнадық қуыспақ.
Қоян (Ілияс)
Ауладан шап беріп алмақшы еді қу ұстап.
Түлкі
Ал қоян көшеге зу етіп жүгірді.
Қоян
Аула тар болған соң қайтейін енді.
Түлкі
Қоянды қуамын деп құйрығымды әрең сақтап қалдым.
Қоян
Машинаның астынан жүгіріп өткенде бір темір құлағымды зақымдап кетті.
Шипагер
Құлақ пен құйрыққа дәрі табылады. Ал ереже бұзғанға «екілік» те бар!
Көрініс
Мысық көрінеді. Бір аттап, қайта шегінеді.
Әйгерім
Келе ғой, мысығым. Атаңнан қорықпа — жараңды жазады. Жылама, зарықпа. Құйрығың үзіліп қалған екен, әттеген-ай.
Көрініс
Мысық бүгежектеп келіп, үзілген құйрығын Шипагерге ұсынады. Шипагер басын шайқап, құйрығын жалғап бергендей болады.
Мысық
Көшеде доп қудық. Әтеш те бар, лақ та бар. Бір машина кедергі болды: байқамай келіп, допты басып кетті — доңғалақ астында жарылды. Достарым құйрықтан, мүйізден, құлақтан айырылды, ана жерде тұр — кіруге қаймығып.
Шипагер
Бұларды тез ауруханаға жеткізейін. Балалар, көрдіңіздер ме: жолда ойнаудың соңы — осындай. Бұл сотқарлар көшеде сақ болу ережелерін өрескел бұзғандықтан осындай халге түсті. Әйгерім, балалардың есіне ережені салып отыратын ойын-сабақтарды саған тапсырамын.
Көрініс
Шипагер хайуанаттарды ертіп шығып кетеді.
Әйгерім
Көше ортасын айналдырып, футбол тебер алаңға айналдырғандарыңды көрдіңдер ғой. Енді жүріс-тұрыс тәртібін бірге үйренейік. Ережені жақсы білетін кім бар?
Жол белгілері: негізгі топтары
Сұрақ
Жол белгілері неше топтан тұрады?
Жауап
Жол белгілері 4 топтан тұрады.
1) Ескерту (сақтандыру) белгілері
Қып-қызыл үшбұрыш пішінді. Қауіпті алдын ала ескертіп, сақ болуға шақырады.
Ілияс: «Қауіптен сақ бол деп, сәт сапар жолдаған…»
2) Тыйым салу белгілері
Қызыл жиекті шеңбер. Белгі тұрған жерде белгілі бір әрекетке рұқсат жоқ екенін білдіреді.
«Мен тұрған жерлерде жүруге хақың жоқ…»
3) Анықтама белгілері
Жылдамдық, бағыт, міндетті бұрылыс сияқты ақпарат береді. Жолда бағдар алуға көмектеседі.
«Абай бол, тартуымды міндетті орында!»
4) Нұсқау белгілері
Баратын бағытты, жол бағытын және орналасуды көрсетеді. Үн-түнсіз жол нұсқап тұрады.
Жанібек: «Көк түске боялған төртбұрыш…»
Бағдаршам туралы ән
Топтық орындау
1. Қалада көлік көп, қалада апат көп.
Сақтайтын апаттан — тек қана бағдаршам, бағдаршам.
2. Бағдаршам біледі, бәрін де көреді.
Адам да, көлік те сол шаммен жүреді — бағдаршам, бағдаршам.
3. Үлкен біздің қаламыз, есте сақтап аламыз:
Қызыл, жасыл, сары шам — көшеде тұр бағдаршам. Бағдаршам, бағдаршам.
Қызыл
Тоқта.
Сары
Дайындал.
Жасыл
Жүр.
Жол және оның элементтері
Жол ұғымы
Райхан: Жол — тек көлік жүретін бөлік пен жаяу жүргінші жолынан ғана тұрмайды. Оның қозғалысқа арналған аумақ, көше, бұрылыс, жер жолағы және жол жиегі сияқты құрамдас элементтері бар.
Жол жиегі (бордюр)
Жангелді: Жол жиегі — жолдың шеті мен жаяу жолдың аралығын бөліп тұратын тастан қаланған бөктерме. Оны көбіне бордюр деп атайды. «Бордюр» француз тілінде «бір нәрсені жиектеуге арналған жолақ» дегенді білдіреді.
Жаяу жол (тротуар)
Арайлым: «Тротуар» сөзі француз тілінен аударғанда «жаяу жүргіншіге арналған жол» деген мағына береді. Тротуарда ойнауға немесе жүгіруге болмайды: бұл өзгелерге кедергі жасап қана қоймай, аса қауіпті жағдайға әкелуі мүмкін.
Есте сақта
Жаяу жол — ойнайтын орын емес.
Қорытынды бөлім
Көшедегі тәртіп — әр адамның қауіпсіздігі үшін қажет ортақ ереже. Сабақ соңында оқушылармен көшедегі жағдайларды талқылап, түсінік беріледі және «Кім кінәлі?» атты шағын көрініс қойылады.