Қауіпсіздік техникасы ережелері
Стратегиялық бағдар және білім беру жауапкершілігі
Ел Президентінің «Қазақстан – 2050» стратегиясында қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы, ел денсаулығын жақсарту мәселелерімен қатар, тәуелсіз мемлекетке еңбекқор, өз кәсібін терең түсінетін, білімі мен іскерлігін жан-жақты қолдана алатын мамандар мен экономиканы ілгерілететін кәсіпкерлер қажет екені атап өтіледі. Бұл міндеттер мектептегі тәрбие мен оқытудың мазмұнын да жаңаша ұйымдастыруды талап етеді.
Нормативтік-құқықтық негіз
Тәрбие үдерісі Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы нормативтік-құқықтық құжаттарына толық сәйкес болуы тиіс. Үдерісте туындайтын мәселелерді уақытында анықтау және шешу үшін кері байланыс жүйесі маңызды орын алады.
Ұстаздың орны және технология пәнінің миссиясы
Ұрпақты іскер, батыл, тапқыр етіп тәрбиелеу — мектеп пен қоғам алдындағы маңызды міндет. Бүгінгі күні технология пәні мұғалімінің алдында оқушыны нарық заманының талабына сай өз тағдырын өзі шешуге, өз күшімен жұмыс ұйымдастыруға, кәсіпкерлік пен экономикалық сауаттылыққа баулу міндеті тұр.
Ұстаз мәртебесі
Білім беру ісінде ұстаз — басты әрі шешуші тұлға. Ұстаздың білімділігі, абыройы мен беделі оның шәкіртінен көрінеді. Ұстаз ұғымы — мағынасы кең, мәні терең, тарихи түсінік: адамзат дамуы білімнің қажеттілігімен қатар, сол білімді таратушы ұстаздың қажеттілігін де бірдей биік деңгейге көтерді.
Әлемдік ой алыптары мен ғұламалардың барлығы ұстаз алдынан өткен; олар өз ұстаздарына мәңгі қарыздар екенін кейінгі ұрпаққа өсиет етіп қалдырған. Бұл ұстаз мәртебесінің қаншалықты биік әрі қасиетті екенін айқын көрсетеді.
Еңбекке баулу: мазмұн және әдістемелік ұстанымдар
Технология сабағында оқушыларды еңбекке баулу олардың жеке және жас ерекшеліктерін ескере отырып жүргізіледі. Оқу материалы қазіргі заман талаптарына сай, ғылыми-техникалық жетістіктердің даму деңгейіне жақындатылып, оқушыға түсінікті тілмен берілуі қажет.
Оқу материалына қойылатын талаптар
- Қазіргі ғылыми-техникалық даму деңгейіне сәйкес болуы.
- Оқушыға түсінікті, қолжетімді құрылымда берілуі.
- Әртүрлі әдістемелік құралдарды жүйелі қолдану.
- Жүктемені жас ерекшелігіне сай, қарапайымнан күрделіге қағидасымен құрастыру.
Нәтиже мен кәсіби бағдар
Технология пәні оқушыларға кең көлемде білім беріп қана қоймай, олардың қабілеттерін дамытуға, белгілі бір кәсіпке бейімделуіне көмектеседі. Көптеген мектептерде ағаш және металл өңдейтін станоктар бар. Негізгі мақсат — оқушыға бұл құралдарды тиімді әрі қауіпсіз пайдалануды үйрету.
Бала құқықтары және отбасындағы еңбек тәрбиесі
Бала құқықтары туралы конвенция
Бала құқықтары туралы конвенция — адамның туған кезінен бастап 18 жасқа толғанға дейінгі құқықтары мен бостандықтарын бекітетін халықаралық-құқықтық акт. Онда балалардың құқықтарын қорғауға арналған негізгі және рәсімдік ережелер қамтылған.
- Өмір сүру, есімі болуы, азаматтыққа ие болу құқықтары.
- Аман-сау отбасылық өмір құқығы.
- Жеке тұлға ретінде еркін дамуға жағдай жасайтын құқықтар.
- Денсаулықты сақтау және нығайту құқығы.
- Білім алу және мәдени дамуға қатысу құқығы.
Еңбекке баулу отбасынан басталады
Бала тәрбиесі — ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын ізгі қасиеттер жиынтығы; ол ересектердің махаббаты мен қамқорлығына негізделеді. Еңбекке баулу да отбасынан басталады: ата-ана баланың өздігінен еңбектене білу дағдысын дамытуға мән береді, гигиенаны сақтауын, киіміне ұқыптылықты, үйдегі тәртіп пен реттілікті талап етеді.
Кабинет қауіпсіздігі: ереже, бақылау, жауапкершілік
Нормативтік талаптарға сәйкес оқу-материалдық базаның есебі, сақталуы және толықтырылуы, ішкі тәртіп ережелері, санитарлық-гигиеналық режим, еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы қатаң қамтамасыз етілуі керек. Техникалық құралдар мен электр құрылғылары қолданылатындықтан, технология кабинеті арнаулы кабинет саналады.
Ұйымдастыру талаптары
Оқушы міндеті
- Жыл басында қауіпсіздік ережелерімен міндетті түрде танысу.
- Ережелерді бұлжытпай орындау, жұмыс барысында мұқият болу.
- Жарақат немесе қауіп байқалса, бірден мұғалімге хабарлау.
Мұғалім міндеті
- Ережелерді түсіндіру, жүйелі нұсқама жүргізу.
- Орындалуын тұрақты бақылау және алдын алу шараларын күшейту.
- Қажет жағдайда алғашқы көмек көрсетуді ұйымдастыру.
Қауіпсіздік бойынша негізгі талаптар
- Сымдарды, жалғағыш ашаларды, розеткаларды, штекерлерді өздігінен қозғауға тыйым салынады.
- Жабдықты мұғалімнің рұқсатынсыз жылжытуға болмайды.
- Мұғалімнің рұқсатынсыз сынып ішінде жүру және орнынан тұруға болмайды.
- Үстел үстінде тек сабаққа қатысты бұйымдар ғана болуы тиіс.
Технология кабинетіне арналған қысқа нұсқама
- 1. Кабинетке тек мұғалімнің рұқсатымен кір.
- 2. Арнайы киімді ки; егер сабақ ас дайындаумен байланысты болса, қолыңды сабындап жу.
- 3. Бекітілген орында жұмыс істе, рұқсатсыз орныңнан тұрма.
- 4. Жұмысты тек мұғалімнің рұқсатымен баста.
- 5. Қолдану ережесін білмейтін құрал-сайманды пайдаланба.
- 6. Құралдарды мақсатына сай қолдан.
- 7. Жұмыс орныңды таза ұста.
- 8. Құралдарды мұғалім көрсеткен тәртіппен орналастыр.
- 9. Жұмыс кезінде артық сөйлеспе, зейінді сақта.
- 10. Қоңырау соғылғанда мұғалімнің нұсқауына сай кабинеттен шық.
- 11. Жұмыс аяқталған соң орныңды жинап кет.
Асханадағы қауіпсіздік және тәртіп мәдениеті
Жұмыс (қозғалыс) кезіндегі талаптар
- Асханаға асықпай, сабырмен кіріп-шығу.
- Асханаға сөмке немесе портфель апармау.
- Ішкі бөлмелерге кірмеу.
- Ыдыс-аяқ пен жиһазды сындырмай, ұқыппен пайдалану.
- Электр жарығын өздігінен қосып-өшіруге тыйым салынады.
- Терезе мен желдеткішті өздігінен ашып-жабуға тыйым салынады.
Жарақат алу қаупі бар жағдайлар
- Электр жарығын қосу/өшіру кезінде — тоқ соғу қаупі.
- Ыстық тағам немесе шай тасу кезінде — күйіп қалу қаупі.
- Шыны ыдыс сынған жағдайда — жарақаттану қаупі.
Ас ішуге дейін
- Қолды сабындап жуу.
- Тәртіп ережесін және ас ішу уақыт кестесін сақтау.
- Үстел басында өз орнына отыру.
Ас ішу кезінде
- Әдеп пен тәртіпті сақтау, өзгеге кедергі келтірмеу.
- Ас ішіп отырғанда артық сөйлеспеу, итермелеспеу.
- Ыстық тағамды асықпай, мұқият ішу.
- Босаған ыдысты сол жаққа қою, құлап кетпеуін қадағалау.
Қауіпті жағдай және ас ішкеннен кейін
Қауіпті жағдайда
- Өрт, өткір иіс байқалса — сынып жетекшісі немесе асхана қызметкерлерінің нұсқауымен ғимараттан шығу.
- Жарақат алсаң — көмек алу үшін жауапты тұлғаға дереу жүгіну.
Ас ішкеннен кейін
- Асханадан сабырмен, тәртіп сақтап шығу.
- Асханадан тағам шығармау.
Құрал-жабдықпен жұмысты аяқтау және журналға белгі қою
Жұмыс аяқталғандағы әрекеттер
- Мұғалімнің нұсқауы бойынша аппаратураны ток көзінен ажырату.
- Жұмыс орнын ретке келтіру.
- Жұмыс орнын пайдалануды есепке алу журналында белгі жасау.
Алғашқы медициналық көмек: негізгі жағдайлар
Электр тогымен зақымдану
- 1. Таратушы тақтадағы тумблер арқылы токтан ажырат.
- 2. Электр өткізбейтін құралды пайдаланып, зардап шегушіні ток әсерінен босат.
- 3. Дәрігер шақыр: медпункт, 103 немесе жақын емдеу мекемесі.
- 4. Жағдайын бағалап, зақымдану дәрежесіне қарай көмек көрсет.
Күйік
- 1. Ауырсынуды басатын, тыныштандыратын дәрі бер (мүмкіндік болса, медицина қызметкерінің кеңесімен).
- 2. Күйген жерге тиісті дәріні жақ.
- 3. Жараға микроб түспеуі үшін үстін жауып, салқындату шарасын жаса.
- 4. Дәрігер шақыр: медпункт, 103 немесе жақын емдеу мекемесі.
Талып қалу
- 1. Адамды тегіс жерге шалқасынан жатқызып, басын қырынан бұр.
- 2. Дәрігер шақыр: медпункт, 103 немесе жақын емдеу мекемесі.
Тыныс тоқтауы
- 1. Ауыз қуысын қарап, тіл артқа кетсе — қолмен тартып, орнына келтір.
- 2. Дәрігер шақыр: медпункт, 103 немесе жақын емдеу мекемесі.
- 3. Дәрігер келгенге дейін немесе тыныс қалпына келгенше жасанды тыныс алдыруды орында.
Көз және шаршауды болдырмау жаттығулары
Көзге арналған жаттығулар
- Қарау бағытын ауыстыр: алысқа — мұрын ұшына; солға — оңға; төмен — жоғары.
- Көзді сағат тілі бағытымен және қарсы бағытта айналдыра қозға.
- Көзді жұмып, алақанмен жауып, 1–1,5 минут тынық.
Шаршауды азайту жаттығулары
- Басты сағат тілі бағытымен және қарсы бағытта айналдыра бұр.
- Басты кезекпен екі жаққа бұр.
- Саусақтарды жұдырыққа түйіп, кейін босат.
- Оңға-солға бұрылып, қолды сермеп, керіліп-созыл.
Қорытынды: тәрбиелік құрамдасты күшейту
Оқу жастарға тек білім беріп қана қоймай, сол білімді әлеуметтік ортада тиімді қолдануға да үйретуі керек. Сондықтан оқыту үдерісінің тәрбиелік құрамдасын күшейту — уақыт талабы. Жас ұрпақты өзіне сенімді, өз бетінше шешім қабылдай алатын, тұжырымды ой-пікірі бар жеке тұлға ретінде тәрбиелеу — әрбір ұстаздың бүгінгі мақсатты жұмысы.
Ұстаным
«Көп білгеннен не пайда, жастарды жиып қасыңа, білгеніңді айтпасаң?» — деген халық даналығындай, білімін бөлісуге дайын ұстаздың есігі әрдайым үйренемін деген оқушыға ашық. Әр пән мұғалімі өз пәнін терең меңгеріп қана қоймай, үнемі ізденісте болса, шәкірт жүрегіне жол тауып, шын мәніндегі ұлағатты ұстаз атанады.