Тіл білімі салаларын ата
Сабақтың мақсаты мен идеясы
Бұл сабақ — тіл білімі салалары бойынша алған білімді жинақтап, дәлелмен көрсете білуге бағытталған сайыс сабағы. Оқушылар жай талдау үлгісімен қатар сатылай кешенді талдау арқылы мысал келтіріп, қорытынды шығарады.
Білімділік
Тіл білімі салаларынан алған білімді тиянақтау; жай және сатылай кешенді талдау арқылы дәлелді жауап беруге үйрету.
Дамытушылық
Сөздерді сатылай кешенді талдау үлгісімен талдау дағдысын жетілдіру; дұрыс және анық сөйлеуге жаттықтыру.
Тәрбиелік
Ұлттық ойындар арқылы ұлттық дәстүрге баулу; өмірге деген көзқарасты қалыптастыру.
Сабақ форматы
- Түрі: сайыс сабақ
- Формасы: топтық жұмыс
- Көрнекілігі: интерактивті тақта, магнитті тақта, сызбалар, перфокарталар
- Әдісі: дамыта оқыту технологиясы, деңгейлік тапсырмалар, шығармашылық ізденіс
Сабақ эпиграфы
«Адам мен адамды жақындастыратын, адам мен адамды теңестіретін — білім».
Сабақтың барысы: құрылым және логика
-
I. Ұйымдастыру
- Оқушылармен амандасу.
- Сабаққа дайындығын тексеру.
-
II. Өткен материалды еске түсіру
Тіл білімі салаларына не жатады? Әр сала нені зерттейді? Оқушылар осы сұрақтарға сүйене отырып, бүгінгі сабақта білімін көрсетеді.
-
III. Сайысқа кіріспе: командалар және мақсат
2010 жыл Қазақстан үшін ерекше кезең ретінде айтылады: Қазақстан Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) төрағалық етеді. Осы идеяны сабақтың мотивациялық өзегіне айналдырып, үш команда сайысқа түседі:
I топ
Көктем
II топ
Наурыз
III топ
Табиғат
Жинаған ұпайы жоғары команда шартты түрде «ұйымға мүше болады». Ол үшін төрт сатыдан тұратын тапсырмалар жүйесі ұсынылады.
Төрт саты: деңгейлер жүйесі
Оқушылық деңгей
Негізгі ұғымдарды білу
Тіл білімі салаларын атау, олардың нені зерттейтінін қысқаша түсіндіру.
Алгоритмдік деңгей
Зерделі сұрақ, дәлелді жауап
Дыбыстық, лексика-грамматикалық және синтаксистік талдауды алгоритммен орындау.
Эвристикалық деңгей
Ойлан, ізден
Қызықты грамматика, сәйкестендіру, жұмбақ шешу, талдауды тереңдету.
Шығармашылық деңгей
Білім — табыс кілті
Берілген тақырыптардың біріне ойтолғау жазу арқылы ойды жүйелеу.
Оқушылық деңгей: тірек білім
Тіл білімі салалары
1) Фонетика нені зерттейді?
- Дауысты дыбыстар
- Дауыссыз дыбыстар
- Екпін
- Орфоэпия
- Тасымал
- Буын
- Орфография
- Үндестік заңы
2) Лексика нені зерттейді?
Лексика сөз мағынасын, сөз қолданысын және сөздік құрам құбылыстарын қарастырады. Негізгі бөлімдері:
3) Грамматиканың бөлімдері
- Морфология: сөз таптары, сөз құрамы, түбір сөз, туынды сөз, күрделі сөз, қосымша, жұрнақ, жалғау.
- Синтаксис: сөз тіркесі, жай сөйлем, құрмалас сөйлем.
- Пунктуация: тыныс белгілер жүйесі.
Алгоритмдік деңгей: «Көкпар» тапсырмасы
Үш оқушы тақтаға шығып, жылдам әрі нақты талдау жасайды:
- 1) «Қоржын» сөзіне математикалық тәсілмен дыбыстық талдау жаса.
- 2) «Сайгүлік» сөзіне лексика-грамматикалық талдау жаса.
- 3) «Бірлігі мықты елдің белін ешкім сындыра алмайды» сөйлеміне синтаксистік талдау жаса.
Кітаппен жұмыс: 275-жаттығу.
Эвристикалық деңгей: «Қызықты грамматика»
Сөз тіркесі: бағыныңқы, басыңқы және байланысу
| Бағыныңқы | Басыңқы | Байланысу тәсілі (нұсқа) |
|---|---|---|
| Зат есім | Етістік | Меңгеру (үлгі) |
| Есімше | Зат есім | Қабысу (үлгі) |
| Сын есім | Зат есім | Қабысу (үлгі) |
| Үстеу | Етістік | Қабысу (үлгі) |
| Көсемше | Етістік | Жанасу (үлгі) |
| Ілік септігі | Зат есім | Матасу (үлгі) |
Ескерту: байланысу түрлері мұнда үлгі ретінде берілді; мұғалім оқушылардың жауабына қарай нақтылайды.
Сәйкестендіру
Берілген тіркестерді тиісті түрімен сәйкестендір:
Тіркестер
- а) Болашақ қала…
- ә) Сары ала…
- б) Бұраң бел…
Жауап нұсқалары
- 1) Тұрақты тіркес
- 2) Еркін тіркес
- 3) Күрделі сөз
Жұмбақ өлең
Бір ағашта отыз жеті алма,
Оны алып жемек болсаң,
Он шақтысы тамағыңнан еркін өтіп кетеді,
Қалғандары қақтығып барып өтеді.
Тапсырма: «ағашта» сөзіне фонологиялық талдау жаса.
Сөз құрамына талдау
«Ұлттық тілдің, дәстүрдің, салт-сананың мызғымас тірегі — тәуелсіздік».
Тапсырма: сөйлемдегі сөздерді сөз құрамына талда.
Сөз табына талдау
«Қазақстанның таулы аймақтарында Наурызшешектің бірнеше түрі өседі».
Тапсырма: сөйлемді сөз таптарына ажыратып талда.
Шығармашылық деңгей: ойтолғау
Төмендегі тақырыптардың біреуін таңдап, қысқа ойтолғау жаз:
- Табиғат — тал бесік
- Ел тілегі — тәуелсіздік
- Еліміздің бас қаласы — Астана
- Наурызым — әнім
Қорытынды бөлім
- VI Сабақты қорытындылау: негізгі ұғымдарды бекіту, үздік жауаптарды атап өту.
- VII Бағалау: ұпай санына қарай топтық және жеке нәтижені бағалау.
Құндылық
Білімді жүйелеу
Тіл білімі салаларын бір арнаға тоғыстырып, қолдану.
Дағды
Дәлелді талдау
Мысалмен сөйлеп, нәтижені нақты айту.
Тіл мәдениеті
Дұрыс сөйлеу
Орфоэпияға, екпінге, сауатты айтуға мән беру.
Тәрбие
Ұлттық дәстүр
Ұлттық ойын арқылы ынтымақ пен жауапкершілікті күшейту.