Қазақша рефераттар

Қорыл - кең тараған мәселе

Қорыл қалай пайда болады?

Қорыл ауа мұрын жұтқыншағы мен ауыз жұтқыншағының артқы бөлігі арқылы қиындықпен өткен кезде пайда болады. Бұл аймақта тыныс жолдарының жұмсақ тіндері, тіл, таңдай және кішкене тіл (тілшік) орналасқан. Әртүрлі себептермен осы тіндер бір-біріне жақындап, ауа ағынының әсерінен тербеле бастайды. Біз сол тербелістің дыбысын қорыл ретінде естиміз.

Қорылдың себептері көп болғандықтан, оны азайту мен емдеудің жолдары да әртүрлі. Ең маңыздысы — нақты себебін анықтау.

Қорылдың себептері және не көмектеседі?

1) Мұрынның бітелуі

Дұрыс тыныс алу негізінен мұрын арқылы жүзеге асады. Ал аллергия, тұмау және басқа себептермен мұрын бітелсе, ауа “қосымша” жолдармен өтіп, қорылға ықпал етуі мүмкін.

Шешімі

Бітелген мұрынды ашуға дәрілер көмектесуі мүмкін, бірақ мұрынға тамызатын дәрілерді ұзақ қолдануға болмайды. Егер бір аптадан кейін де мұрынның бітелуі басылмаса және дәрісіз тыныс алу қиын болса, дәрігерге көрініңіз.

2) Мұрын қалқасының қисаюы

Екі танаудың арасындағы қалқа қисайған жағдайда, бір танау екіншісіне қарағанда тар болуы мүмкін. Бұл мұрын арқылы тыныс алуды қиындатып, қорылға әкеледі. Қалқаның формасы жарақаттан кейін де өзгеруі ықтимал.

Шешімі

Бұл себепте мәселе көбіне хирургиялық жолмен шешіледі (септопластика/ринопластика көрсетіліміне қарай). Тактиканы ЛОР-дәрігер анықтайды.

3) Бадамша бездерінің қабынуы (аденоидтар)

Үлкейген бадамша бездері, соның ішінде аденоидтар, көбіне балаларда кездеседі. Сондықтан бала қорылдаса, міндетті түрде отоларингологқа барып, тексерілгені дұрыс.

Шешімі

ЛОР дәрігердің нұсқаулығын орындау. Қабынудың себебіне байланысты ем тәсілдері әртүрлі болады.

4) Шалқасынан жатып ұйықтау

Тіпті дені сау адам да шалқасынан жатқанда қорылдауы мүмкін. Бұл қалыпта тіл мен жұмсақ тіндер артқа қарай ығысып, ауа жолын тарылтады.

Шешімі

  • Қырынан ұйықтауға дағдылану.
  • Жастықпен ыңғайлы қалып жасау, қолайлы матрас таңдау.
  • Тәсіл: ұйықтайтын киімнің арқасына кішкентай қалта тігіп, ішіне теннис добын немесе тығыз домалақ зат салып қою (шалқамен жатуды қиындатады).

5) Дәрілердің жанама әсері

Кейбір дәрілер жұтқыншақ пен тіл бұлшықеттерінің босаңсуын күшейтіп, қорылға себеп болады. Әсіресе ұйықтататын, тыныштандыратын, миорелаксанттар және кейбір антидепрессанттар әсер етуі мүмкін.

Шешімі

Егер дәрі қабылдағаннан кейін қорыл күшейгенін байқасаңыз, өз бетіңізше тоқтатпай, дәрігермен ақылдасып, баламасын таңдаңыз.

6) Әлсіз бұлшық ет тонусы және анатомиялық ерекшеліктер

Бұлшықеттер әлсіресе, тіл артқа қарай түсіп, ауа өтетін кеңістікті тарылтуы мүмкін. Мұндай жағдай жас ұлғайған сайын, генетикалық ерекшеліктерге байланысты немесе өмір салты әсерінен (ішімдік, есірткі) күшеюі ықтимал. Кейде таңдайдың пішіні немесе тілшіктің тым ұзын болуы да ауа ағынын қиындатып, қорылға әкеледі. Анатомиялық өзгерістер артық салмақпен бірге айқынырақ байқалуы мүмкін.

Шешімі

  • Кейде қалыпты салмаққа келудің өзі тыныс алуды айтарлықтай жақсартады.
  • Ішімдік пен есірткіден бас тарту маңызды.
  • Тыныс алу жаттығулары және дауысқа арналған жаттығулар (ән айту) бұлшықеттерді күшейтуі мүмкін. Ән айтудың әсері міндетті түрде дәлелденген деп айту қиын, бірақ зиянды жағы жоқ.
  • Егер тілдің артқа түсуі басым болса, ұйқыға арналған ортодонтикалық аппараттар (тіс протезіне ұқсас) көмектесуі мүмкін.
  • Таңдайға операция — тек басқа әдістер нәтиже бермегенде және себеп таңдай құрылымына нақты байланысты екені дәлелденгенде қарастырылатын нұсқа. Бұл жарақаттауы мүмкін және қорылды толық жоюға әрдайым кепілдік бермейді.

Қорыл несімен қауіпті?

Қорыл айналадағы адамдардың ұйқысын бұзып қана қоймай, денсаулықта мәселе барын білдіруі мүмкін. Ең маңызды қауіптердің бірі — ұйқыдағы апноэ.

Апноэ деген не?

Ұйқы кезінде жоғары тыныс жолдарындағы бұлшықет тонусы төмендеп, адам 10 секундтан ұзақ уақыт тынысын тоқтатып қалуы мүмкін.

Неге ол қауіпті?

Миға оттегі жетіспеуі туралы белгі түсіп, адам жиі оянады. Терең ұйқы бұзылып, таңертең шаршаңқылық, бас ауруы, ауыздың құрғауы байқалады. Ең маңыздысы — жүрек-қан тамыр ауруларының (инфаркт, инсульт) қаупі артады.

Емделе ме?

Иә. Мысалы, ұйқы кезінде тыныс алуды тұрақтандыратын CPAP (Constant Positive Airway Pressure) құрылғылары қолданылады. Егер қорылмен қатар ұйқы қанбай, күндіз әлсіздік байқалса, дәрігерге қаралған дұрыс.

Қорылдайтыныңызды қалай білуге болады?

Көбіне бұл туралы отбасы мүшелері немесе бірге тұратын адамдар айтады. Ал жалғыз тұратындарға байқау қиынырақ, бірақ мүмкін:

  • Ұйқысы жеңіл досыңызды бірнеше түнге қонуға шақырып, бақылауын сұраңыз.
  • Диктофонға немесе ұйқыны жазатын қосымшаға жазып көріңіз.

Түйін: қорылды қалай азайтуға болады?

  1. 1

    Қырынан жатып ұйықтауға әдеттену.

  2. 2

    Ұйықтар алдында ішімдік ішпеу (ең дұрысы — мүлдем ішпеу) және ауыз-жұтқыншағын тітіркендірмеу үшін темекіні тастау.

  3. 3

    Салмақты қалыпты деңгейде ұстау.

  4. 4

    Суық тию және тыныс жолдарының ауруларын толық емдеу, мұрынмен тыныс алуды қалпына келтіру.

  5. 5

    Жаттығулар жасау немесе ән айту арқылы жұтқыншақ бұлшықеттерін белсендіру.

  6. 6

    Қорылға қарсы аппарат немесе операция қажеттігін бағалау үшін тіс дәрігеріне, ЛОР-ға және терапевтке қаралу.