Азамат командасының девизі
10-сынып. Тақырып: Құқықтық тәрбие
Іс-шара Мемлекеттік Әнұранның орындалуымен басталады. Егеменді, өркениетті елдің бүгіні мен ертеңін алға бастайтын — жас ұрпақ. Бүгінгі іскерлік ойынның мақсаты — құқықтық тәрбие бере отырып, тәуелсіз мемлекетіміздің жас жеткіншектерін жауапты азамат ретінде қалыптастыру.
Ойынға екі команда қатысады: «Құқық» және «Азамат». Музыка ойналып, оқушылар орындарынан тұрады.
«Құқық» командасының девизі
Құқықтық тәрбие — өзекті мәселе.
«Азамат» командасының девизі
Азамат атанған адам — өзі туған мемлекетінің міндеті мен құқығына ие.
Жүргізуші сөзі
Ақыл-білім жастарда, сөз берейік жастарға.
Әділдікке бас иеміз, әділ сөзді сүйеміз.
Жасөспірім жастардың тыңдайық білім-өнерін.
Әділқазылар алқасы сайланады. Сайыс бірнеше бөлімнен тұрады; әр бөлім оқушылардың құқықтық сауаттылығын, логикалық ойлауын және өмірлік ұстанымын бағалауға бағытталған.
I бөлім. «Кім көп біледі?»
Төмендегі сұрақтар негізгі ұғымдарды түсіндіруге және құқықтық терминдерді дұрыс қолдануға көмектеседі.
Негізгі ұғымдар
- 1) Қоғам деген не?
- Саналы адамдардың ортақ мүдде мен мақсат үшін саналы түрде бірігуі.
- 2) Құқық деген не?
- Мемлекет шығарған немесе бекіткен тәртіп ережелерінің жиынтығы.
- 3) Қазақстан азаматы болуды қалай түсінесің?
- Заңға сәйкес мемлекетте тұрақты тұратын адам Қазақстан Республикасының азаматы бола алады.
- 4) Құқықтық мәдениет деген не?
- Қоғамдағы қолданыстағы заң негіздерін білу, оларға құрметпен қарау және үлгі алу; бұл — құқықтық сана мен құқықтық мінез-құлық.
- 5) Декларация деген не?
- Декларация — хабарлау, жариялау. Мемлекеттік саясаттың, құқықтың және халықаралық қатынастардың принциптерін салтанатты түрде жариялайтын құжат.
- 6) Құқықтық норма дегеніміз не?
- Қоғамдық қатынастарды реттеуде қолданылатын әлеуметтік ережелердің бірі. Құқықтық нормалар әдептік нормаларға неғұрлым сүйенсе, заңның әділеттік және адамгершілік мәні соғұрлым жоғары болады.
- 7) Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы қашан қабылданды және не үшін?
- 1948 жылғы 10 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдады. Құжат адамның құқықтарын заң күшімен қорғау қажеттілігінен туындады; 30 баптан тұрады және барлық халықтарға ортақ міндет ретінде жарияланды.
- 8) Қандай құқықтық жүйелерді білесің?
-
- Конституциялық
- Әкімшілік
- Азаматтық
- Еңбек
- 9) Тәртіп деген не?
- Әртүрлі әлеуметтік әдет-ғұрып, дәстүр және әдептік нормалардың ықпалымен орнығатын тәртіп.
- 10) Құқықтық мәдениеттің бір түрі — құқықтық мінез-құлық деген не?
- Қоғамдағы әлеуметтік қатынастардың құқықтық тәртіпке сай болуын қамтамасыз ету, құқық нормаларын сақтау.
II бөлім. «Менің құқығым және міндетім»
Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясында әрбір адамның құқықтарымен қатар міндеттері де бар екені айтылады. Төмендегі тапсырмалар осы тепе-теңдікті түсіндіруге бағытталған.
1) Оқу: құқық па, міндет пе?
Мектепте оқу — тек құқық қана емес, сонымен бірге міндет. Мысалы, «қаламасам оқымаймын — бұл менің құқығым» деу дұрыс емес, өйткені заңда құқықпен қатар міндет те белгіленеді: орта білім алу — баршаға міндетті әрі тегін, ал техникалық және кәсіптік білім қолжетімді болуы тиіс.
2) Отбасы және ата-ананың жауапкершілігі
Отбасы — қоғамның бастапқы ұясы. Баланы тәрбиелеу — ата-ананың құқығы ғана емес, міндеті де. Баланың орта білім алуы міндетті болғандықтан, оған оқу үшін жағдай жасау, қамқорлық көрсету — ата-ананың міндеті: киіндіру, асырау, оқыту, өмірге қажетті дағдыларға баулу және тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлу.
3) Ата-анаға қамқорлық (ҚР Конституциясы, 27-бап)
Кәмелетке толған, еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті. Бұл — адамгершілік парыз: қартайған әке-шешеге көмек көрсету, ілтипат таныту, моральдық әрі материалдық қолдау білдіру, асырауға атсалысу.
4) Оқушының негізгі міндеттері
- Мектеп ережесін қатаң сақтау.
- Білімді жауапкершілікпен меңгеру, өзін-өзі дамытуға ұмтылу.
- Мектеп және сынып жұмысына белсене қатысу.
- Тәртіпті, қарапайым, кішіпейіл болу.
- Мемлекеттік рәміздерді қастерлеу және қорғау.
III бөлім. «Сөздік турнир»
Берілген сипаттамаға нақты атауын табу. Мақсат — терминдерді дәл қолдану және құқықтық тілдік қорды кеңейту.
IV бөлім. «Суреттер әлемінде»
Берілген суреттер бойынша тақырыпқа сай мағлұмат беру, мазмұнын ашу. Әр мысал адам құқықтарының нақты қырын көрсетеді.
1) Тұрғын үй
Әркімнің өмір сүруге құқығы бар. Адамның тұрғын үйіне қол сұғылмайды.
2) Мектеп
Конвенцияда баланың білім алуға құқығы бар екені көрсетілген. Балалардың оқуына барлық мүмкіндіктер жасалуы қажет.
3) Бейбітшілік
БҰҰ-ның басты мақсаты — дүниежүзілік бейбітшілікті сақтау.
4) Денсаулық
Әрбір адам өмір сүруге және денсаулығын сақтауға құқылы.
5) Қылмыс
Адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғуға болмайды; ешкімнің де өмірін қиюға болмайды.
6) Демалу
Әр бала демалуға, қыдыруға құқылы. Бұл құқық тәртіп пен өзгелердің құқығын сыйлау қағидасымен үйлесуі тиіс.
7) Спорт
Әр бала бос уақытын тиімді пайдаланып, денсаулығын нығайтуға, көңіл күйін көтеруге және қабілетін дамытуға құқылы.
V бөлім. «Блиц-турнир»
Жылдам сұрақ — нақты жауап. Мақсат — негізгі мемлекеттік-құқықтық түсініктерді бекіту.
Сұрақтар
- Қазақстан Республикасын кім басқарады?
- Жер бетіндегі халықтардың мүддесін қорғайтын халықаралық ұйым?
- Адам құқығын қорғайтын заңдарды кім шығарады?
- Заң шығарушы Парламент неше палатадан тұрады?
- Адам, қоғам және мемлекеттің өзара жауапкершілігін бекітетін не?
- ҚР Конституциясын, заңдарды және нормативтік сипаттағы Президент жарлықтарын жүзеге асыруды қамтамасыз етіп, Мәжіліс қарауына заң жобаларын енгізетін орган?
- Конституцияда бекітілген заңға қайшы әрекет ету қалай аталады?
- ҚР мемлекеттік рәміздерін ата.
Жауаптар
- Президент
- БҰҰ
- Парламент
- Сенат және Мәжіліс
- Конституция
- Үкімет
- Заң бұзушылық
- Ту, Елтаңба, Әнұран
Қорытынды
Қорытынды бөлімде екі команданың білімі бағаланып, үздік қатысушылар марапатталады. Бұл ойын оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттырып, өз құқығын құрметтеумен қатар, қоғам алдындағы міндетін сезінуге тәрбиелейді.