Оқулықтағы түлкі мен ешкі ертегісін оқып беру
Мақсат және міндеттер
Мақсаты
Шындық ұғымының адамгершілік құндылық ретіндегі маңызын ашу.
Міндеттері
- Шындық пен өтірікті ажырата білуге үйрету.
- Өзара адал қарым-қатынас жасау дағдыларын дамыту.
- Шыншыл, адал болуға тәрбиелеу.
Сабақтың өзегі — шындықтың адамды биіктететіні және өтіріктің ақыры ұятқа әкелетіні туралы ойды оқушының тәжірибесімен ұштастыру.
Шаттық шеңбері
Балалар шеңберге тұрып, мұғаліммен бірге Қадыр Мырза Әлидің «Болады — болмайды» өлеңін айтады. Мұғалім жолдарын оқиды, ал балалар әр тармаққа «болады» немесе «болмайды» деп қосылып жауап береді.
«Болады — болмайды» (үзінді) — Қ. Мырза Әли
- Күйші болуға— болады
- Пысық болуға— болады
- Биші болуға— болады
- Кішік болуға— болады
- Ерке болуға— болады
- Әкім болуға— болады
- Ақын болуға— болады
- Жаман болуға— болмайды
Осыдан кейін мұғалім бүгінгі сабақтың тақырыбын хабарлайды: «Шыншылдық — адамдықтың белгісі».
Мәтінмен жұмыс
Жұмыс тәсілі
Мұғалім мәтінді оқыған кезде әр оқиғадан кейін кідіріс жасап, сұрақ қою арқылы оқушылардың белсенділігін арттырады.
«Түлкі мен ешкі» (ертегі)
Бір түлкі жүгіріп келе жатып, абайсызда терең апанға түсіп кетеді. Шыға алмай тұрған кезде, су іздеп жүрген бір ешкі апанға жақындап, түлкіні көреді.
Ешкі: «Ей, түлкі, не істеп тұрсың?»
Түлкі: «Қырда қатты шөлдеп, ыстықтап едім. Апанның іші салқын, ал түбінде тұп-тұнық су бар екен — жаным жай тауып тұр».
Мұғалімнің сұрағы: «Түлкі шын айтып тұр ма?»
Мұны естіген ешкі «Мен де салқындайын, су ішейін» деп ойлап, апанға секіріп түседі. Сол сәтте түлкі ешкінің үстіне секіріп мініп, мүйізіне шығып, апаннан ырғып шығып кетеді.
Осыдан «Өтірікке алданба, басың бәлеге душар болар» деген ой түйіледі.
Талқылау сұрағы: «Түлкінің әрекеті дұрыс па?»
Балалардың жауаптары тыңдалады, пікірлер дәлелмен негізделеді.
Тыныштық сәті
Балалар, денелеріңді түзу ұстап, бастарыңды жоғары көтеріп, ыңғайланып отырыңдар. Қаласаңдар, көздеріңді жұмсаңдар болады. Ауаны терең жұтып, еркін тыныс алыңдар.
Тыныс алуларыңды бақылап, бақытқа, махаббат пен тыныштыққа толы таза, шипалы ауаның тұла бойларыңа тарағанын сезініңдер. Енді көздеріңді ашуларыңа болады.
Дәйексөз
Бүгінгі сабақтың дәйексөзі
Өтірік өрге баспайды.
Адам өтірік айтқанда «біреу біліп қоя ма?» деп қиналады, «шындық ашылып қалмай ма?» деп сезіктенеді. Шын мәнінде, өтірік ұзаққа бармайды: шындық әрқашан жеңіп шығады, ал өтірік айтқан адам ұятқа қалады. Ал шындықты айтқан адамның жүрегі жеңіл болады, сөзі нық шығады, адамдар арасында сый-құрметке ие болады. Сондықтан халық даналығы: «Өтірік өрге баспайды», — деп өсиет қалдырған.
Оқушылар дәптердегі «Менің дәйексөздерім» айдарында бүгінгі тақырып берілген бетке осы дәйексөзді жазады.
Тапсырма
Мұғалім өтіріктің жағымсыз әрекет екенін ұғындыру үшін тапсырма ұсынады. Оқушылар оқулықтағы сөйлемдерді өз ойларымен жалғастырады.
Сөйлемді жалғастыр
1) Өтірікші алдымен өзін …
2) … шын сөзі зая.
Назар аударатын ой
Сөйлемді жалғастырғанда оқушы тек сөз қоспай, неге олай ойлайтынын қысқаша дәлелдеуге үйренеді.
Жағдаяттарды талдау
Балалар топқа бөлініп, төмендегі жағдаяттарды өзара талдайды. Әр топ шешімін айтып, ортақ қорытындыға келеді.
1-жағдаят
Нұрсәуле анасының жақсы көретін моншағын үзіп алды.
2-жағдаят
Анасы Айбарға балыққа жем ал деп ақша берді. Ол ақшаны ойыншыққа жұмсап қойды.
Талқылау сұрағы: «Балалардың орнында болсаңдар, не істер едіңдер?»
Дәптермен жұмыс
Мұғалім дәптермен жұмыстың орындалу тәртібін түсіндіреді. Дәптер бетінің екі шетінде «Шындық» және «Өтірік» сөздері жазылған. Ортада мына ұғымдар берілген: бақыт, қуаныш, ұят, сенімділік, сенімсіздік, махаббат, реніш.
Сұрақ
Шындық неге жеткізеді? Ал өтірік ше?
Тапсырма
Берілген сөздерді тиісті жағына түсіру сызық арқылы бағыттап, өз таңдауыңды қысқаша түсіндір.
Жүректен жүрекке
Мұғалім плакаттағы шың суретінің ең биік жеріне от алауының бейнесін жапсырып, қорытынды жасайды:
Шындық шыңында от мәңгі лаулап жанады, өйткені ол — шындық. Шындық оты біздің де жүрегімізде лаулап тұр.
Балалар шеңбер құрып, қолдарын көтеріп, бір-біріне алақандарын жақындатады. Мақсат — ортақ жылылықты сезініп, шындыққа адал болудың мәнін жүрекпен ұғыну.